Το σούπερ μάρκετ και ο κλάδος των τροφίμων αναγνωρίζονται ως θεσμοί-στήριγμα του Έλληνα καταναλωτή και της εθνικής οικονομίας, σύμφωνα με την τελευταία πανελλήνια έρευνα καταναλωτή του ΙΕΛΚΑ. Στο πλαίσιό της, ερευνήθηκε η αξιολογική στάση των καταναλωτών έναντι των σούπερ μάρκετ υπό συνθήκες οικονομικής ύφεσης, η οποία έχει αλλάξει τις αγοραστικές τους συμπεριφορές.

Το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) στην ετήσια πανελλήνια έρευνά του σε καταναλωτές σούπερ μάρκετ –επί δείγματος 2.000 ατόμων– εξετάζει, ανάμεσα σε άλλα θέματα, α) την ευρύτερη οικονομική/κοινωνική συνεισφορά των σούπερ μάρκετ και β) τις αγοραστικές συνήθειες που υιοθετεί ο Έλληνας καταναλωτής, λόγω της οικονομικής ύφεσης. Τα αποτελέσματά της προσφέρουν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συμπεράσματα, σε σχέση με σημαντικές απόψεις των καταναλωτών γύρω από τον ρόλο των σούπερ μάρκετ στην οικονομία και την ανάπτυξη της χώρας, καθώς και τις καταναλωτικές συνήθειες των Ελλήνων.

Ακόμα ψηλότερα και με διαφορά
Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι ο Έλληνας καταναλωτής αξιολογεί ιδιαίτερα υψηλά τη συνεισφορά του σούπερ μάρκετ εν μέσω της οικονομικής κρίσης. Επίσης, ότι το σούπερ μάρκετ, συγκριτικά με άλλα σημεία πώλησης τροφίμων (λαϊκές αγορές, κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία, οπωροπωλεία, περίπτερα, κλπ), θεωρείται με διαφορά το σημείο πώλησης που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των καταναλωτών σε συνθήκες οικονομικής ύφεσης, ως προς την παροχή ανταγωνιστικών τιμών, ποιοτικών προϊόντων και αναβαθμισμένων υπηρεσιών, και από αυτή την άποψη θεωρείται στήριγμα για τον καταναλωτή. Στα σχήματα 1 και 2, παρουσιάζεται η συνολική αξιολόγηση των σούπερ μάρκετ αναφορικά με τη συνεισφορά τους στην εθνική οικονομία. Ειδικότερα οι καταναλωτές θεωρούν ότι τα σούπερ μάρκετ:

  • Συνεισφέρουν σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη μίας περιοχής- γειτονιάς, δηλαδή σε τοπικό επίπεδο, με τις θετικές απαντήσεις να φτάνουν σε ποσοστό το 79%. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι θετικές απαντήσεις ήταν πολύ περισσότερες συγκριτικά με της αντίστοιχης έρευνας του 2010 (69%), τονίζοντας τη σημασία των εν λόγω καταστημάτων στην αναβάθμιση των περιοχών που λειτουργούν, σε ό,τι αφορά την άμεση εξυπηρέτηση των καταναλωτών, την τοπική επένδυση, την αξιοποίηση των τοπικών προμηθευτών και επαγγελματιών κλπ.
  • Ενισχύουν την ελληνική περιφέρεια ως αποτέλεσμα της δράσης μεγάλων πανελλήνιων δικτύων καταστημάτων, προσφέροντας θέσεις εργασίας σε τοπικό επίπεδο και συνεργασία με τοπικούς παραγωγούς, με τις θετικές απαντήσεις να φτάνουν το 74%.
  • Στηρίζουν την απασχόληση στη χώρα, με τις θετικές απαντήσεις να φτάνουν το 73%. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το λιανεμπόριο τροφίμων, εν μέσω της έντονης οικονομικής ύφεσης, είναι ένας από τους ελάχιστους κλάδους της οικονομίας μας που διατηρεί την απασχόληση στην Ελλάδα.
  • Στηρίζουν τα ελληνικά προϊόντα, παρέχοντας πρόσβαση σε μία πλειάδα προϊόντων Ελλήνων παραγωγών, μικρών και μεγάλων, αφενός επώνυμων και αφετέρου ιδιωτικής ετικέτας, που παράγονται για λογαριασμό των δικτύων που τα διακινούν. Οι θετικές απαντήσεις στην σχετική ερώτηση φτάνουν το 70%.
  • Παρέχουν τις αναγκαίες υποδομές ανακύκλωσης των απορριπτόμενων υλικών και ενδιαφέρονται γενικά για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι θετικές απαντήσεις στην σχετική ερώτηση φτάνουν ως ποσοστό το 68%.

Πρώτο σε εμπιστοσύνη το σούπερ μάρκετ
Γενικά οι καταναλωτές θεωρούν θετική, σε ποσοστό 72%, τη συμβολή των σούπερ μάρκετ στην ελληνική οικονομία (σχήμα 2), μέσω των επενδύσεών τους, της συμμετοχής τους στο ΑΕΠ, της διατήρησης των θέσεων εργασίας κλπ. Παράλληλα, σε ποσοστό 50,8% θεωρούν ότι τα σούπερ μάρκετ και οι παραγωγοί καταβάλουν προσπάθειες για τη διατήρηση των τιμών σε χαμηλά επίπεδα, ανταποκρινόμενοι στη μείωση του εισοδημάτων, πράγμα που επιβεβαιώνεται από όλες τις πηγές (ΙΕΛΚΑ, ΕΛΣΤΑΤ), οι οποίες πιστοποιούν τις τάσεις αποκλιμάκωσης των τιμών τα τελευταία χρόνια και τον αποπληθωρισμό. Πράγματι, οι τιμές των σούπερ μάρκετ διατηρούνται στα επίπεδα του 2009, κάτι που πλέον είναι αντιληπτό και από το ευρύ κοινό. Αυτό συνδυάζεται και με το ότι κατά το 74,3% οι καταναλωτές πιστεύουν ότι πλέον τα σούπερ μάρκετ προσφέρουν περισσότερες επιλογές και μη επώνυμων προϊόντων σε χαμηλές τιμές, τα οποία κατά τα τελευταία χρόνια εμφανίζουν αύξηση πωλήσεων, ενώ η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά αντιμετωπίζεται θετικά από το κοινό, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης οικονομικής συγκυρίας.

Συγκρίνοντας τα διάφορα σημεία πώλησης τροφίμων, οι καταναλωτές δηλώνουν ότι βρίσκουν τις καλύτερες τιμές σε ποσοστό 69% στα σούπερ μάρκετ, σε ποσοστό 21% στις λαϊκές αγορές και σε πολύ χαμηλότερα ποσοστά σε άλλα σημεία πώλησης τροφίμων. Αναφορικά με το σημείο πώλησης που οι καταναλωτές θεωρούν ότι ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τις οποίες δημιουργεί στα νοικοκυριά η οικονομική κρίση, το μεγαλύτερο ποσοστό προτιμήσεων, 70%, κατέχει το σούπερ μάρκετ, ακολουθεί η λαϊκή αγορά με 16%, και τα υπόλοιπα σημεία πώλησης με χαμηλότερα ποσοστά. Επίσης, σύμφωνα με την έρευνα, το σημείο πώλησης που εμπιστεύονται περισσότερο οι καταναλωτές είναι το σούπερ μάρκετ, σε ποσοστό 64%, και ακολουθεί η λαϊκή αγορά σε ποσοστό 15%.

Πιο ενεργός και έξυπνος ο καταναλωτής
Με βάση τα προαναφερόμενα, κατά το 57,6% οι καταναλωτές αναγνωρίζουν ότι τα σούπερ μάρκετ προσπαθούν να βοηθούν τον καταναλωτή να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση περισσότερο από άλλους κλάδους της οικονομίας. Συγχρόνως, τα στοιχεία της έρευνας φανερώνουν ότι ο Έλληνας καταναλωτής αλλάζει αγοραστική συμπεριφορά στο λιανεμπόριο τροφίμων και ότι γενικά, στο πλαίσιο αυτό, αποκτά νέες συνήθειες που δείχνουν ότι γίνεται πιο ενεργός, έξυπνος και προγραμματισμένος στις αγορές του. Ειδικότερα (σχήμα 3),

  • αγοράζει περισσότερα προϊόντα σε προσφορές,
  • συγκρίνει περισσότερο τις τιμές ανάμεσα σε διαφορετικά προϊόντα,
  • έχει μειώσει τις δαπάνες του για φαγητό «απ’ έξω»,
  • αγοράζει γενικά πιο φθηνά προϊόντα,
  • προτιμά τις μεγαλύτερες ποσότητες σε οικονομικές συσκευασίες, ώστε να πετυχαίνει καλύτερη τιμή,
  • αγοράζει λιγότερα προϊόντα,
  • χρησιμοποιεί πιο συχνά τη λίστα αγορών σε σχέση με προηγούμενες περιόδους,
  • επιλέγει περισσότερα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας,
  • επισκέπτεται περισσότερα καταστήματα, συγκρίνοντάς τα για τις αγορές του,
  • κάνει περισσότερες και πιο σύντομης διάρκειας επισκέψεις στο κατάστημα.

Ενώ το 2012 / 2013 το κύριο ενδιαφέρον του Έλληνα καταναλωτή ήταν η μείωση της σπατάλης και η μείωση των αγορών του, πλέον το 2013 / 2014, έχοντας ήδη κάνει τις σχετικές προσαρμογές, προσπαθεί με έξυπνες λύσεις να εξοικονομεί χρήματα. Το επιτυγχάνει αυτό κυνηγώντας περισσότερο τις προσφορές, συγκρίνοντας τις τιμές, επισκεπτόμενος περισσότερα καταστήματα, επιλέγοντας μεγαλύτερες συσκευασίες προϊόντων και κάνοντας πιο συχνές επισκέψεις στα καταστήματα για τις αγορές των απαραίτητων ειδών. Οι μεγάλες αλυσίδες των σούπερ μάρκετ ανταποκρίνονται σε αυτές τις νέες τάσεις πολύ περισσότερο από άλλα σημεία πώλησης, καθώς παρέχουν τις υποδομές εντός των καταστημάτων για ευκολία αγορών, αλλά και την απαραίτητη ποικιλία προϊόντων, προκειμένου ο πελάτης τους να βρίσκει τις καλύτερες λύσεις, με βάση της ανάγκες και τις προτεραιότητές του.

Συνοψίζοντας, τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι ο Έλληνας καταναλωτής θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική τη συνεισφορά του σούπερ μάρκετ στις συνθήκες της οικονομικής κρίσης και ότι με τις υπηρεσίες του και τις επενδύσεις του αποτελεί «στήριγμα» της οικονομίας και της καθημερινότητάς του. Επίσης, θεωρεί το σούπερ μάρκετ ως καλύτερο σημείο πώλησης τροφίμων, βάσει όλων των κριτηρίων, δίνοντάς του αξιολογικά το προβάδισμα σε ό,τι αφορά τις τιμές και την παροχή ποιοτικών προϊόντων και υπηρεσιών (value for money).