Για να διατηρήσουν μία επιτυχημένη πορεία της επιχείρησής τους σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό και γρήγορα εξελισσόμενο περιβάλλον, οι επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στο λιανεμπόριο τροφίμων έχουν ανάγκη εξειδικευμένου και αφοσιωμένου εργατικού δυναμικού. Το πώς θα το αποκτήσουν και θα το διατηρήσουν εξετάζεται σε μελέτη της ευρωπαϊκής ερευνητικής ομάδας της COCA-COLA (THE COCA-COLA RETAILING RESEARCH GROUP, EUROPE).

Για να διατηρήσουν μία επιτυχημένη πορεία της επιχείρησής τους σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό και γρήγορα εξελισσόμενο περιβάλλον, οι επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στο λιανεμπόριο τροφίμων έχουν ανάγκη εξειδικευμένου και αφοσιωμένου εργατικού δυναμικού. Το πώς θα το αποκτήσουν και θα το διατηρήσουν εξετάζεται σε μελέτη της ευρωπαϊκής ερευνητικής ομάδας της COCA-COLA (THE COCA-COLA RETAILING RESEARCH GROUP, EUROPE).

Το λιανεμπόριο τροφίμων είναι και θα παραμείνει μία δραστηριότητα που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσωπική επαφή και στο συναίσθημα. Μπορεί η τεχνολογία να αντικαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία σε ορισμένες τυποποιημένες διαδικασίες, όμως το πάθος, η γνώση και η εμπειρία σε κάθε διαδικασία που έχει να κάνει με την επαφή προσωπικού και πελάτη θα παραμείνουν ως στοιχεία που ορίζουν τον νικητή στο παιχνίδι της αγοράς. Αυτό εξηγεί και το γιατί η εξεύρεση ικανών υπαλλήλων, αλλά και η διατήρησή τους στην επιχείρηση είναι τόσο σημαντικό θέμα.

Για να γίνει πιο ελκυστική στους εργαζόμενους μία λιανεμπορική επιχείρηση τροφίμων, θα πρέπει να επενδύσει στο ανθρώπινο δυναμικό που απασχολεί και να δρομολογήσει λύσεις σε προβλήματα όπως η εξεύρεση υπαλλήλων, η εκπαίδευσή τους και η παροχή κινήτρων ώστε να παραμείνουν στην επιχείρηση.

Η παρούσα έρευνα είναι η τρίτη μίας σειράς ερευνών που έχουν πραγματοποιηθεί από την ευρωπαϊκή ερευνητική ομάδα CCRRG EUROPE. Στόχος της ήταν να εντοπίσει τα θέματα που αφορούν την απασχόληση και να καταγράψει τις τάσεις στο ευρωπαϊκό λιανεμπόριο τροφίμων, προτείνοντας τελικά τις καλύτερες πρακτικές που πρέπει να ακολουθούνται στην προσέλκυση, πρόσληψη, εκπαίδευση και διατήρηση των ικανών υπαλλήλων.

Η συγκεκριμένη έρευνα έρχεται να συμπληρώσει εκείνη του 2001, που είχε τίτλο «το μελλοντικό κατάστημα». Τότε είχε δοθεί έμφαση στη διαμόρφωση νέων τάσεων στην συμπεριφορά των καταναλωτών και στην εξέλιξή τους μέσα στην επόμενη δεκαπενταετία και είχαν προταθεί οι λύσεις για τη μορφή και τις υπηρεσίες που θα πρέπει να προσφέρει ένα μελλοντικό κατάστημα, ώστε να μπορεί να κερδίσει τον πελάτη. Η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του πελάτη και του καταστήματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το προσωπικό και τις ικανότητές του. Γι’ αυτό και η έρευνα απευθύνεται σε υψηλόβαθμα στελέχη, θέτοντας τα εξής βασικά ερωτήματα:

  • Ποια είναι η επίδραση της στρατηγικής μιας επιχείρησης στην ανάπτυξη των ικανοτήτων του προσωπικού και στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς του απέναντι στους πελάτες;
  • Πώς μπορεί μια επιχείρηση να δημιουργήσει κίνητρα ώστε να υπάρχουν αφοσιωμένοι στην εργασία τους και στους στόχους της επιχείρησης υπάλληλοι;

Η έρευνα στηρίχτηκε σε μία εις βάθος μελέτη των υπαλλήλων επιχειρήσεων λιανεμπορίου τροφίμων και των δραστηριοτήτων που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό, καθώς και σημαντικών βιομηχανικών επιχειρήσεων, οι οποίες ανήκουν σε κλάδους προσανατολισμένους στην εξυπηρέτηση καταναλωτών. Για την άντληση συμπερασμάτων πραγματοποιήθηκε:

  • Μελέτη του προβλήματος και του στόχου που θα εξυπηρετούν οι προτεινόμενες λύσεις, από υψηλόβαθμα στελέχη 14 εταιρειών-μελών της ερευνητικής ομάδας της COCA-COLA.
  • Καταγραφή και τυποποίηση των δραστηριοτήτων του προσωπικού επιχειρήσεων του κλάδου τροφίμων με παράλληλη λήψη συνεντεύξεων από διευθυντικά στελέχη.
  • Συμπλήρωση ερωτηματολογίων από 660 επιτυχημένους υπαλλήλους τριών ευρωπαϊκών χωρών (Γαλλία, Πολωνία και Γερμανία).

Η πρόκληση: Το λιανεμπόριο να γίνει ελκυστικό στους υπαλλήλους

Οι επιχειρηματίες του λιανεμπορίου τροφίμων αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα στο θέμα του ανθρώπινου δυναμικού. Ήδη ορισμένοι συναντούν δυσκολίες στην εξεύρεση ικανών υπαλλήλων και στη διατήρησή τους στο δυναμικό της επιχείρησης. Οι ραγδαίες αλλαγές που σημειώνονται στις καταναλωτικές συνήθειες θα κάνουν αυτές τις δυσκολίες ακόμη μεγαλύτερες στο μέλλον.

Παρ’ όλο που ο κλάδος του λιανεμπορίου τροφίμων αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους του ιδιωτικού τομέα σε ό,τι αφορά τον αριθμό των απασχολουμένων, είναι –συνήθως– μια λύση ανάγκης και όχι ο χώρος εργασίας που επιλέγουν οι εργαζόμενοι γιατί αυτό επιθυμούν. Οι λόγοι εντοπίζονται κυρίως στην αδυναμία των επιχειρήσεων να δώσουν στην εργασία περιεχόμενο που να παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον εργαζόμενο, ευκαιρίες για εκπαίδευση και συνθήκες που να διασφαλίζουν μία ισορροπημένη σχέση εργασίας/κοινωνικής ζωής.

Η μετακίνηση του προσωπικού στις επιχειρήσεις του κλάδου φτάνει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο στο 30% και το ποσοστό αυτό αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό κόστος. Οι ενέργειες για μείωσή του θα μπορούσαν να φέρουν αύξηση του περιθωρίου κέρδους έως και 0,5%.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο άσχημη, αν προστεθούν η μείωση του εργατικού δυναμικού, η γήρανση του πληθυσμού, καθώς και οι απαιτήσεις και οι φιλοδοξίες που έχουν σήμερα οι εργαζόμενοι.

Οι υπάλληλοι που απασχολούνται σε θέσεις οι οποίες απαιτούν συχνή επαφή με τους καταναλωτές, όπως είναι αυτή της διεύθυνσης του καταστήματος, παίζουν σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή της στρατηγικής της επιχείρησης. Κι όμως συχνά οι επιχειρηματίες δεν δείχνουν το ανάλογο ενδιαφέρον για τις ανάγκες των υπαλλήλων τους. Όταν οι διευθυντές των τμημάτων Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού δεν μπορούν να εφαρμόσουν σωστά μία στρατηγική διαχείρισης αυτών των αναγκών, τότε η επιχείρηση αποτυγχάνει στο να αντιμετωπίσει με αποτελεσματικότητα τις προκλήσεις του σύγχρονου, έντονα ανταγωνιστικού περιβάλλοντος.

Όπως διαπιστώνει επίσης η έρευνα, το πρόβλημα παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις αν αναλογιστεί κανείς πως ελάχιστοι Ευρωπαίοι λιανέμποροι τροφίμων χρησιμοποιούν εργαλεία και μεθόδους που εφαρμόζουν από χρόνια οι βιομηχανίες για την προσέλκυση, πρόσληψη και διατήρηση αξιόλογου προσωπικού.

Εφαρμόζοντας μία επιτυχημένη στρατηγική

Η στρατηγική που ακολουθούν οι εταιρείες στο θέμα της διαχείρισης προσωπικού είναι πολύ σημαντικό να ευθυγραμμίζεται με τη γενικότερη στρατηγική της εταιρείας. Πρέπει κατ’ αρχάς οι επιχειρηματίες να κατανοούν τις ανάγκες των υπαλλήλων τους. Όπως δείχνουν και οι απαντήσεις των 660 επιτυχημένων υπαλλήλων, η αξιόλογη πορεία του εργοδότη στον επιχειρηματικό στίβο, καθώς και οι προκλήσεις που εμπεριέχει γι’ αυτούς το αντικείμενο της εργασίας, είναι οι παράγοντες που προκαλούν τη μεγιστοποίηση της αφοσίωσης στη δουλειά. Ο τρόπος διοίκησης επηρεάζει επίσης σημαντικά τους υπεύθυνους τμημάτων, αλλά και το απλό προσωπικό. Η διοίκηση του καταστήματος από τον διευθυντή παίζει σημαντικό ρόλο στο να δημιουργήσει κίνητρα στο προσωπικό για την απόδοση στην εργασία και την παραμονή του στην επιχείρηση. Οι διευθυντές των καταστημάτων από τη θέση που κατέχουν εκπροσωπούν την επιχείρηση, την κουλτούρα και τις αξίες που αυτή προωθεί, ενώ παράλληλα καθοδηγούν τους υπαλλήλους επί καθημερινής βάσεως στην πώληση, διασφαλίζοντας την ικανοποίηση των καταναλωτών και την απόδοση του καταστήματος.

Η διατήρηση και η παροχή κινήτρων στους αφοσιωμένους υπαλλήλους

Βασικές αρχές που, αν εφαρμοστούν από την διοίκηση του καταστήματος, μπορούν να έχουν ουσιαστικά αποτελέσματα σε ό,τι αφορά την απόδοση του προσωπικού είναι: η προσήλωση στον στόχο της διατήρησης του προσωπικού, η ανάθεση υπευθυνοτήτων στους υπάλληλους και η προώθηση της συνεργασίας στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, η ανάθεση αρμοδιοτήτων που εμπεριέχουν μία πρόκληση για τον υπάλληλο, η καλή επικοινωνία και η ενημέρωση για τους στόχους και τα οικονομικά αποτελέσματα της επιχείρησης. Αφού οι διευθυντές καταστήματος παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή αυτών των αρχών, η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της εργασίας τους και ο γενικός απολογισμός καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου είναι ζωτικής σημασίας και για τους ίδιους, που μπορούν με αυτό τον τρόπο να έχουν μία καθαρή εικόνα για το πόσο σωστά εφαρμόζουν τη στρατηγική της εταιρείας στον δικό τους τομέα.

Προσελκύοντας ικανό προσωπικό στο λιανεμπόριο τροφίμων

Για να είναι ελκυστική μία εταιρεία, θα πρέπει να πείθει ότι ικανοποιεί τουλάχιστον τις απαιτήσεις του ήδη υπάρχοντος προσωπικού. Οι απαιτήσεις των υπαλλήλων επηρεάζονται σημαντικά από τη στρατηγική της εταιρείας και είναι διαφορετικές στους μεγαλύτερους σε ηλικία, στους απόφοιτους λυκείου, στις γυναίκες που απασχολούνται με μειωμένο ωράριο κλπ.

Φαίνεται πως μία αποτελεσματική τακτική για να προσελκύσουν οι εταιρείες νέο, ικανό προσωπικό είναι να εμπλέξουν στη διαδικασία παλαιότερους επιτυχημένους υπαλλήλους. Τα μέλη οικογενειών και οι φίλοι παίζουν σημαντικό ρόλο. Για τους περισσότερους που συμμετείχαν στην έρευνα, εκείνος που τους μίλησε για την εταιρεία στην οποία εργάζονται ήταν κάποιο μέλος της οικογένειάς τους ή κάποιος φίλος.

Όλες οι μέθοδοι που θα εφαρμόσει μία εταιρεία για την προσέλκυση νέων υπαλλήλων θα πρέπει να ακολουθούν μία κοινή λογική.

Το διαδίκτυο θα αποκτά συνεχώς μεγαλύτερη σημασία για την προσέλκυση κυρίως νέων σε ηλικία ατόμων, όπως οι φοιτητές ή οι νέοι που δεν ολοκληρώνουν τις σπουδές τους.

Οι τάσεις που καταγράφονται στο λιανεμπόριο τροφίμων δείχνουν πως στη διαδικασία πρόσληψης θα πρέπει να εξετάζονται περισσότερο οι συνήθειες των υποψηφίων και όχι τόσο οι ικανότητές τους και τα γενικά προσόντα τους. Τα απαιτούμενα για κάθε εργασία προσόντα είναι πιο εύκολο να αποκτηθούν μέσα από μία εκπαιδευτική διαδικασία, ενώ οι συνήθειες και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των ατόμων είναι αυτά που αποτελούν τη βάση για την εξέλιξή του. Διαδικασίες όπως η συμπλήρωση συγκεκριμένων ερωτηματολογίων και η εξέταση της προσωπικότητας του υποψήφιου μέσα από ειδικά τεστ είναι πρακτικές που εφαρμόζονται από χρόνια σε οργανωμένες επιχειρήσεις. Οι διαδικασίες πρέπει να είναι σαφείς και σύντομες, έτσι ώστε ο υποψήφιος να γνωρίζει σε εύλογο χρονικό διάστημα αν θα προσληφθεί και να σχηματίζει μία καλή εικόνα για την επιχείρηση.

Εκπαίδευση

Η εκπαιδευτική διαδικασία θα πρέπει να έχει ως στόχο τη βελτίωση των ικανοτήτων των υπαλλήλων και την απόκτηση νέων. Η σωστή διαδικασία είναι εκείνη που ξεκινά από τη στιγμή της πρόσληψης. Οι σωστά οργανωμένες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα ώστε να δημιουργήσουν από την αρχή καλή εντύπωση στους νεοπροσληφθέντες και να τονίσουν τις αξίες που κυριαρχούν στην επιχείρηση. Το γεγονός πως η γνώση θεωρείται σημαντικό κεφάλαιο της επιχείρησης, ανεβάζει την επιχείρηση σε ένα υψηλότερο επίπεδο σε ό,τι αφορά τη στρατηγική της και αποτελεί ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η λειτουργία ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος εκ μέρους της επιχείρησης συντονίζει αποτελεσματικά την εκπαιδευτική διαδικασία.

Μία επιτυχημένη στρατηγική

Για την εφαρμογή μιας επιτυχημένης στρατηγικής σε θέματα προσωπικού απαιτείται η συνεχής παρακολούθηση και καταγραφή των μέτρων που λαμβάνονται σε αυτό τον τομέα καθώς και των αποτελεσμάτων. Κάθε σχετική με το ανθρώπινο δυναμικό διαδικασία πρέπει να καταγράφεται και να μετράται: από τη διατήρηση του υπάρχοντος προσωπικού και τη διαδικασία ανεύρεσης νέου μέχρι την εκπαίδευσή του. Αν δεν υπάρχει παρακολούθηση και καταγραφή κάθε απόφασης που λαμβάνεται και εφαρμόζεται από το τμήμα διαχείρισης ανθρώπινων πόρων, είναι αδύνατον να υπάρξει σωστή διοίκηση.

Η διοίκηση σε θέματα προσωπικού πρέπει να είναι επικεντρωμένη σε τέσσερις βασικούς άξονες: διατήρηση υπαλλήλων, προσέλκυση νέων, πρόσληψη και εκπαίδευση. Η εφαρμογή μιας σωστής στρατηγικής σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού θα πρέπει να υποστηρίζεται από μία ισχυρή οργανωτική δομή. Η ύπαρξη ενός τμήματος διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού σε διευθυντικό επίπεδο αναβαθμίζει τον ρόλο του στην επιχείρηση και δείχνει πόσο μεγάλη σημασία δίνει η ίδια στο προσωπικό της.

1. ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΛΙΑΝΕΜΠΟΡΙΟΥ ΤΡΟΦΙΜΩΝ:

  • Κακό ωράριο
  • Στρες
  • Περιεχόμενο εργασίας

2. ΚΟΣΤΟΣ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

Στο λιανεμπόριο τροφίμων καταγράφεται ποσοστό μετακίνησης προσωπικού 30% ετησίως.

Το κόστος αναπλήρωσης της θέσης εργασίας είναι:

  • Διευθυντής καταστήματος 30.000 ευρώ
  • Διευθυντής τμήματος 15.000 ευρώ
  • Πωλητής 5.000 ευρώ

Η μείωση της μετακίνησης προσωπικού κατά 50% σε επιχείρηση της Μ. Βρετανίας με προσωπικό 100.000 ατόμων ισούται με εξοικονόμηση 90-100 εκατ. ευρώ.

3. ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

  • Ποσοστό 80% των απασχολούμενων στο λιανεμπόριο τροφίμων είναι γυναίκες.
  • Η ισορροπία μεταξύ κοινωνικής ζωής/εργασίας απασχολεί το 65% των νέων σε ηλικία.