Γενικευμένες διαστάσεις λαμβάνει πλέον το κύμα των ανατιμήσεων στην οικονομία. Ο πληθωρισμός ήδη εκτινάχθηκε κατά 3,4% τον Οκτώβριο και η κυβέρνηση προβλέπει την περαιτέρω αύξησή του στο 4%, ενώ η οργανωμένη λιανική πριμοδοτεί τον τιμάριθμο, καταγράφοντας κλαδικό εσωτερικό πληθωρισμό 3% και εφαρμόζοντας σχεδόν κατά γράμμα τους αυξημένους τιμοκαταλόγους χονδρικής, που πλέον έχουν πάρει φωτιά.

Οι δύο από τις τρεις μονάδες του εσωτερικού πληθωρισμού στα σούπερ μάρκετ πριμοδοτούνται άμεσα από τις ανατιμήσεις των προμηθευτών και η μία μονάδα έμμεσα από την αυτοσυγκράτηση παραγωγών και λιανοπωλητών, σε ό,τι αφορά τη διενέργεια των προωθητικών τους ενεργειών. Όπως χαρακτηριστικά τονίζεται, σε πολλούς κωδικούς το τελευταίο διάστημα διαπιστώνεται ένας περιορισμός στη συχνότητα, τον αριθμό και την ένταση (ή ύψος) των προσφορών και εκπτώσεων, με αποτέλεσμα μια έμμεση ενίσχυση των ανατιμητικών τάσεων.

Πηγές της αγοράς αναφέρουν ότι από το Σεπτέμβριο, οπότε το ζήτημα των ανατιμήσεων βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, οι τιμοκατάλογοι των προμηθευτών εμφανίζουν αυξήσεις από 3% έως 30% στον μεγαλύτερο αριθμό προϊόντων τους, ενώ υπάρχουν και κάποιες εξαιρετικές περιπτώσεις προϊόντων, στα οποία οι μεταβολές είναι ακόμη υψηλότερες.

Οι αυξητικές τάσεις στις τιμές αφορούν κυρίως ήδη διατροφής και περισσότερο τα προϊόντα που έχουν βάση το αλεύρι και εν γένει τα σιτηρά, αφορούν όμως και τα τυροκομικά, όπως και γενικά τα φρέσκα προϊόντα. Βέβαια, οι ανατιμητικές μεταβολές δεν καταγράφονται ταυτόχρονα και με την ίδια ένταση σε όλες τις κατηγορίες αγαθών, αλλά με χρονικές διαφοροποιήσεις και διαφορές έντασης, που καθορίζονται ασφαλώς από τους παραγωγούς, οι οποίοι διαμορφώνουν τη βάση τιμολόγησης των προϊόντων τους, μέχρι αυτά να φθάσουν στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Τι κατέγραψε η ΕΛΣΤΑΤ
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο πιέστηκε ανοδικά σε μεγάλο βαθμό από τα είδη διατροφής. Η τιμή του σχετικού δείκτη ανέβηκε στο 3,4% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2020 και το ποσοστό θα ήταν σαφώς μεγαλύτερο, αν δεν είχαν λειτουργήσει αντισταθμιστικά οι μειώσεις τιμών σε προϊόντα όπως τα δημητριακά, το χοιρινό, τα νωπά φρούτα και λαχανικά.

Η εκτίναξη του πληθωρισμού στο 3,4% τον Οκτώβριο αποδίδεται πρωτίστως στην αύξηση του δείκτη τιμών φυσικού αερίου κατά 132,3%, του δείκτη τιμών πετρελαίου θέρμανσης κατά 45% και του δείκτη τιμών καυσίμων και λιπαντικών κατά 22,3%. Πρόκειται για μεταβολές που επιβάρυναν στο μέγιστο τα κόστη λειτουργίας των παραγωγών, πριμοδοτώντας με τη σειρά τους το κύμα ανατιμήσεων στα περισσότερα από τα προϊόντα, που συνθέτουν σήμερα το μέσο «καλάθι» αγορών του νοικοκυριού. Ειδικότερα, οι ανατιμήσεις στο λάδι έφθασαν στο 22%, στα ψάρια και σε συγκεκριμένες κατηγορίες κρεάτων στο 8% και 9%, πάντα σε ετήσια βάση. Ανατιμήσεις καταγράφηκαν, επίσης, σε προϊόντα όπως το ψωμί, το μοσχάρι, το αρνί και το κατσίκι, τα πουλερικά, τα νωπά ψάρια, τα τυριά, οι πατάτες, ο καφές, το κακάο και το τσάι, η ζάχαρη, οι σοκολάτες, τα γλυκά και τα παγωτά, τα λοιπά τρόφιμα, το μεταλλικό νερό, τα αναψυκτικά και οι χυμοί φρούτων.

Σε μηνιαία βάση τον Οκτώβριο καταγράφηκε αύξηση του ΔΤΚ κατά 0,1% στην ομάδα «διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά», λόγω αύξησης των τιμών σε ψωμί, ζυμαρικά, πουλερικά, αλλαντικά, τυριά, ελαιόλαδο, πατάτες, γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες και μέλι, καφέ, κακάο και τσάι. Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο πληθωρισμός τους τελευταίους μήνες εμφανίζει μια επιταχυνόμενη τάση ανόδου, καθώς από το Μάιο, οπότε ήταν 0,1%, αυξήθηκε τον Ιούνιο στο 1%, τον Ιούλιο στο 1,4%, τον Αύγουστο στο 1,9%, τον Σεπτέμβριο στο 2,2% και τον Οκτώβριο στο 3,4%.

Έπονται νέες ανατιμήσεις
Ωστόσο, ο κύκλος των ανατιμήσεων δεν έχει κλείσει, καθώς οι πιέσεις που ασκούνται στην αγορά από την ενεργειακή ακρίβεια, τις αυξήσεις στις τιμές των πρώτων υλών και τις ελλείψεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών εντείνονται διεθνώς, όπως και στην Ελλάδα.

Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, όπως αποκαλύπτουν στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το «σελφ σέρβις», το άμεσα προσεχές διάστημα και σίγουρα ως τις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς θα ακολουθήσουν νέες ανατιμήσεις στα ράφια των καταστημάτων του κλάδου, κρίνοντας από τους φουσκωμένους τιμοκαταλόγους χονδρικής, που συνεχίζουν να καταφθάνουν στα εμπορικά τμήματα των αλυσίδων, σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, με συχνότητα μικρότερη του μήνα(!), όπως μαθαίνουμε… Σύμφωνα με αυτούς:
• Στα τυροκομικά έχουν αναγγελθεί ανατιμήσεις, που τίθενται σε ισχύ μέχρι τα τέλη του Νοεμβρίου και κυμαίνονται από 6% έως 8%, ενώ ήδη από τον Οκτώβριο υπήρξαν παραγωγοί που ανακοίνωσαν ανατιμητικές αναπροσαρμογές έως 20%. Στο δίμηνο Οκτωβρίου- Νοεμβρίου νέους τιμοκαταλόγους με αυξημένες τιμές ανακοίνωσαν εννέα προμηθευτές της αγοράς των τυροκομικών.
• Στα άλευρα οι αυξητικές μεταβολές τιμών αφορούν τους τιμοκαταλόγους δύο μεγάλων παραγωγών και κυμαίνονται από 3% έως 8%.
• Στα ζυμαρικά έχουν αναγγελθεί ανατιμήσεις από 9% έως 12% από τρεις προμηθεύτριες εταιρείες, οι οποίες καλύπτουν το μεγαλύτερο φάσμα του κλάδου.
• Στους καφέδες οι αυξητικές μεταβολές κυμαίνονται από 2% έως 11%, με τη συμμετοχή και μεγάλων παραγωγών.
• Στα είδη οικιακής χρήσης οι περισσότερες ανατιμήσεις ανακοινώθηκαν τον περασμένο Αύγουστο, ωστόσο η «ουρά» των αυξητικών μεταβολών στους τιμοκαταλόγους των προμηθευτών άλλαξε τις τιμές και τον Οκτώβριο.
• Για τα καλλυντικά ο μήνας των ανατιμήσεων ήταν ο Οκτώβριος. Αρκετές από τι προμηθεύτριες εταιρείες αύξησαν τις τιμές των προϊόντων τους από 2% έως 5%.
• Στα κατεψυγμένα λαχανικά και τις ζύμες το ανατιμητικό κύμα έχει ήδη περάσει.
• Στα τυποποιημένα τρόφιμα ο Νοέμβριος επιφυλάσσει κάποιες λίγες ανατιμήσεις έως και 5%, καθότι ήδη προηγήθηκαν αρκετές.
• Στα απορρυπαντικά μεγάλοι παραγωγοί ανήγγειλαν ανατιμήσεις για το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου, οι οποίες κυμαίνονται μεταξύ 3% και 5%.
• Στα γαλακτοκομικά οι συνεχίζονται οι αυξήσεις των τιμών και είναι της τάξης του 3% έως 5%.
• Σε ό,τι αφορά ειδικότερα το σιμιγδάλι, οι μεγάλες ανατιμήσεις των προμηθευτών πέρασαν στην αγορά τον περασμένο Σεπτέμβριο, φθάνοντας έως και 20%!

Τι συμβαίνει με τα PL
Στο πεδίο των private label προϊόντων οι παραγωγοί και οι λιανοπωλητές συχνά αναγκάζονται να αναπροσαρμόζουν τις μεταξύ τους συμφωνίες, ώστε να καλύπτονται τα κόστη της βιομηχανίας από τις συνεχιζόμενες ανατιμήσεις στις πρώτες ύλες, τα ενεργειακά αγαθά και τις μεταφορές. Οι «κλειδωμένες» τιμές υπό αυτές τις συνθήκες είναι δύσκολο να υποστηριχτούν, οπότε γενικά αποφεύγονται τα προβλήματα στις οικονομικές σχέσεις των δύο πλευρών. Οι μεταξύ τους συμφωνίες συνήθως αναπροσαρμόζονται, βάσει των νέων συνθηκών, όπως αυτές διαμορφώνονται. Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις προμηθευτών, όπως μαθαίνουμε, οι οποίοι ενίοτε εξωθούνται στην άρνηση της υποχρέωσής τους, βάσει των συμφωνημένων με τους πελάτες τους προ των ανατιμήσεων, να παράγουν για λογαριασμό τους, αναγκάζοντάς τους σε νέα διαπραγμάτευση.

Οι ελλείψεις στα ράφια
Γεγονός είναι ότι στην αγορά καταγράφονται κρούσματα ελλείψεων σε κάποια από τα διακινούμενα αγαθά, όμως, όπως τονίζουν υψηλόβαθμα στελέχη του κλάδου, δεν παίρνουν μεγάλες διαστάσεις ή δεν έχουν μόνιμο χαρακτήρα ανά προϊόν. «Δεν είναι τραγική η εικόνα των ελλείψεων στα ράφια της οργανωμένης λιανικής. Κατά κύριο λόγο οφείλονται στις καθυστερήσεις που υπάρχουν στις παραδόσεις των παραγγελιών και αφορούν εισαγόμενα προϊόντα», εξηγούν τα ίδια στελέχη, σχολιάζοντας ότι το όλο πρόβλημα δημιουργείται εξαιτίας της έλλειψης επαγγελματιών οδηγών, που συνεπάγεται τη μη εμπρόθεσμη εκτέλεση των διεθνών δρομολογίων μεταφοράς των προϊόντων.

«Η έλλειψη εργατικού δυναμικού γενικότερα στην Ευρώπη δημιουργεί τα περισσότερα προβλήματα. Πολλοί εργαζόμενοι στο δυτικό κόσμο, καλόμαθαν μέσα στην πανδημία να ζουν με τα επιδόματα και αρνούνται να επιστρέψουν στις δουλειές τους, όσο έχουν το προνόμιο να εξασφαλίζουν τα προς το ζην επιδοματικά» κατά το χιλιοεπαναλαμβανόμενο επιχείρημα από καταβολής των επιδοματικών πολιτικών για ποικίλους λόγους σε διαφορετικές περιστάσεις και της υπονόμευσής τους στη μακρά ιστορία του οικονομικού μας συστήματος. Πάντως, «στην Ελλάδα τέτοια προβλήματα δεν υπάρχουν.

Όμως η μεγάλη εξάρτηση της εγχώριας κατανάλωσης από τις εισαγωγές, αναπόφευκτα «εισάγει» στην αγορά μας και το πρόβλημα των ελλείψεων», επισημαίνουν παράγοντες του κλάδου, προειδοποιώντας ότι ο Δεκέμβριος προμηνύεται δύσκολος, διότι η αυξημένη ζήτηση θα απαιτήσει περισσότερα «χέρια» στη διακίνηση, που σε αυτή τη φάση δυστυχώς δεν είναι διαθέσιμα». Μάλιστα, δεν αποκλείουν η αυξημένη ζήτηση, λόγω των γιορτών, για συγκεκριμένα προϊόντα, σε συνδυασμό με τις συνεχιζόμενες ελλείψεις σε εισαγόμενα αγαθά, να εντείνουν τις ανατιμητικές τάσεις.

Στο βαθμό που ισχύει κάτι τέτοιο, είναι βέβαιο ότι το κλίμα στην αγορά θα βαρύνει, δεδομένων των μεγάλων πιέσεων που ήδη ασκούνται στο μέσο εισόδημα των καταναλωτών από τις ανατιμήσεις του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου, των υγρών καυσίμων, αλλά και πολλών άλλων αγαθών, που δεν σχετίζονται με το «καλάθι» αγορών του σούπερ μάρκετ, αλλά συντελούν καθοριστικά στη μείωσή του πριν απ’ όλα σε όγκο. Για τη μείωσή του σε αξία προφανώς θα το μάθουμε σε λίγους μήνες.

Τα ίδια στελέχη επισημαίνουν ότι η οργανωμένη λιανική θα κρατήσει μεν τα έσοδά της υψηλά εξαιτίας των ανατιμήσεων, όμως η όποια βελτίωση των μεγεθών θα είναι πλασματική και ως τέτοια, δηλαδή ως πρόβλημα, θα βγει στην επιφάνεια σε προοπτική χρόνου. Δηλαδή από τον Ιανουάριο, όταν ο κόσμος θα ξαναμπεί στη ρουτίνα του, με αποδυναμωμένο «πορτοφόλι»..».

Το «καλάθι» του εμβολιασμένου και του ανεμβολίαστου
Μια από τις νέες συνθήκες της περιόδου, που σχετίζεται με τις καταναλωτικές τάσεις και τη συμπεριφορά της ζήτησης, είναι η επιστροφή των νοικοκυριών στις παλιές τους συνήθειες. Πλέον η μέση οικογένεια έχει πάψει να αγοράζει μεγάλες ποσότητες καθαριστικών, απολυμαντικών και χαρτικών, καθότι ο τρόμος για τον Covid-19 έχει αμβλυνθεί αισθητά παρότι, μάλιστα, τα κρούσματα και οι θάνατοι από την ασθένεια δείχνουν ότι το τέταρτο κύμα της εξελίσσεται το ίδιο καταστροφικά με το προηγούμενο κι είμαστε ακόμα στο φθινόπωρο…

Ανάλογα περιορίστηκαν και οι υπερβολές στην κατανάλωση προϊόντων σχετικών με την οικιακή μαγειρική και ζαχαροπλαστική. Ο καταναλωτής εδώ και μήνες βγήκε και πάλι στο δημόσιο χώρο, εκτονώνοντας τις ανάγκες του για κοινωνικότητα, μετά την εμπειρία της πολύμηνης κλεισούρας στο σπίτι, προσαρμόζοντας ανάλογα και τις αγορές του από τα σούπερ μάρκετ. Βέβαια, τα στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι η ομάδα των ανεμβολίαστων πολιτών, δηλαδή περίπου οι τέσσερις στους δέκα, λόγω των περιορισμών που ισχύουν και που τώρα επεκτείνονται ειδικά γι’ αυτούς, εξακολουθούν να παραμένουν περισσότερο στο σπίτι. Άρα αυτοί διαμορφώνουν ένα διαφορετικό και σίγουρα πιο γεμάτο «καλάθι» αγορών με αγαθά καθημερινής ανάγκης για τα νοικοκυριά τους.