Διπλή παρέμβαση εν μέσω πανδημίας για τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών σε προϊόντα καθημερινής ανάγκης και σε αγαθά που αφορούν την ασφάλεια και την υγεία των πολιτών επιχειρεί το τελευταίο διάστημα η Επιτροπή Ανταγωνισμού. «Έχουμε χρέος να σταθμίσουμε όλα τα δεδομένα και να κινηθούμε έως και αντιανταγωνιστικά, εφόσον αυτό επιτάσσει η προάσπιση της δημόσιας υγείας και η προστασία του εισοδήματος του καταναλωτή», λένε στελέχη της.

Σύμφωνα με πληροφορίες του «σελφ σέρβις», ήδη στις αρχές του Δεκεμβρίου η Επιτροπή Ανταγωνισμού απέστειλε επιστολή στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, με την οποία της γνωστοποίησε μια σειρά από εναλλακτικά μέτρα, που μπορεί να λάβει το υπουργείο, προκειμένου να ρυθμίσει τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών, εφόσον και όπου κρίνεται αναγκαίο, ώστε να αποφευχθούν οι «ακρότητες» στη φάση αυτή των έκτακτων συνθηκών λειτουργίας της αγοράς.

Πρόκειται για τη δεύτερη παρέμβαση της ανεξάρτητης διοικητικής αρχής από το ξέσπασμα της κρίσης στη δημόσια υγεία, αφού και στο πρώτο lockdown είχε γνωστοποιήσει στο υπουργείο προτάσεις περιοριστικών μέτρων. Μόνο που τώρα, επειδή η επανάληψη του lockdown αποδεικνύεται πιο αποσταθεροποιητική για τις ευαίσθητες ισορροπίες της αγοράς, θεωρεί πως τα μέτρα περιορισμού μπορεί κατ’ ανάγκην να είναι πιο σκληρά.

Αιφνιδιαστικοί έλεγχοι απο την ΕΑ
Πληροφορίες αναφέρουν ότι τις παραμονές έκδοσης του τεύχους οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής Ανταγωνισμού προετοιμάζονταν για αιφνιδιαστικούς ελέγχους στην αγορά, δεδομένου του προβληματισμού των στελεχών της από τα ευρήματα των τελευταίων μετρήσεων της ΕΛΣΤΑΤ, που έδειξαν ιδιαίτερα μεγάλες ανατιμήσεις στα τρόφιμα. Αντίστοιχη εικόνα αποτύπωσαν άλλες πηγές στοιχείων, στις οποίες έχει άμεσα πρόσβαση η Επιτροπή.

Τέτοιες πηγές είναι το πληροφοριακό σύστημα του e-Καταναλωτή, όπου καταγράφεται η εξέλιξη των τιμών σε 1.000 πρώτης ανάγκης, όπως και του Οργανισμού της Κεντρικής Αγοράς Αθηνών, ενώ άλλη πλατφόρμα προσφέρει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να συλλέγει και να αναλύει αυτόματα μια σειρά από δεδομένα, προκειμένου να καταλήγει σε ασφαλή συμπεράσματα, σχετικά με το αν καταστρατηγούνται ή όχι διατάξεις του νόμου για την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Η τελευταία επιτόπια εξόρμηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού στην αγορά έγινε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Κατά πληροφορίες λίαν πρόσφατα τα μέλη της εξέφρασαν μεγάλο προβληματισμό για τις τιμολογήσεις της τελευταίας περιόδου. Στις αρχές του Δεκεμβρίου πηγές του «σελφ σέρβις» ανέφεραν ως πολύ πιθανή μια νέα αυτεπάγγελτη παρέμβασή της σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

«Από την αρχή της υγειονομικής κρίσης είμαστε σε εγρήγορση. Καταγράφουμε μια σειρά δεδομένων αναφορικά με τους τρόπους διαμόρφωσης των τιμών, τόσο σε τοπικό επίπεδο όσο και γενικά στην οργανωμένη λιανική, διερευνώντας κατά πόσο υφίστανται συντονισμένες ενέργειες μεταξύ ισχυρών της λιανικής, ενδεχομένως σε συνεργασία με κάποιους μεγάλους προμηθευτές, όπως και το αν ορισμένες εταιρείες με δεσπόζουσα θέση στην αγορά εκμεταλλεύονται τη συγκυρία του lockdown, ανατιμώντας τα προϊόντα τους», τονίζει στέλεχος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, προσθέτοντας: «Πρόθεσή μας είναι να παρέμβουμε, εφόσον υπάρξουν οι προϋποθέσεις τις οποίες προσδιορίζει ο νόμος. Καταγράφουμε τις τάσεις στη διαμόρφωση των τιμών, τη διάρκειά τους και τις σχετικές «διορθώσεις». Άμα το κρίνουμε σκόπιμο, θα παρέμβουμε. Γνωρίζουμε, πάντως, ότι τα εργαλεία μας, αν και αποτελεσματικά, καθυστερούν να αποδώσουν», σχολιάζουν, αναφερόμενοι στη δυνατότητα κανονιστικής παρέμβασης ή της παραπομπής εταιρειών στην ολομέλεια του φορέα.

Τι προτάθηκε, τι εφαρμόστηκε
Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει στο υπουργείο άμεσες περιοριστικές παρεμβάσεις στη διαμόρφωση των τιμών, που είναι δυνατόν να γίνουν κατ’ εξαίρεση, με σκοπό την προστασία της δημόσιας υγείας και την αποφυγή κρουσμάτων αισχροκέρδειας. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο εξουσιοδότησε τους μηχανισμούς του να θέσουν όρια ανώτατων τιμών σε μια σειρά αγαθών, που αφορούν τη διατροφή, τη μετακίνηση, την υγεία και την ασφάλεια, ενώ αποφάσισε την εφαρμογή του μέτρου της διατίμησης στα τεστ ανίχνευσης του Covid-19.
Με ανάλογη παρέμβασή της προς το Υπουργείο Ανάπτυξης η Επιτροπή Ανταγωνισμού στη διάρκεια του πρώτου lockdown είχε προτείνει τον καθορισμό ανώτατων περιθωρίων κέρδους σε μια σειρά αγαθών. Σε αυτήν βασίστηκε το υπουργείο, όταν εξέδωσε την ΠΝΠ με την οποία υποχρέωσε τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ να πωλούν τα προϊόντα τους με περιθώριο κέρδους, που δεν υπερέβαινε το περιθώριο που είχαν προ της πανδημίας.

Άλλωστε, η Eπιτροπή είχε προτείνει στο υπουργείο να θέσει όρια στον αριθμό των τεμαχίων, που ήταν δυνατόν να προμηθεύονται οι καταναλωτές ανά προϊόν. Το μέτρο ίσχυσε στο πρώτο lockdown για τα απολυμαντικά σε μαντηλάκια και σε υγρή μορφή. Επίσης δική της πρόταση ήταν το μέτρο της επίταξης μονάδων παραγωγής του ιδιωτικού τομέα ή της οργάνωσης κρατικών μονάδων παραγωγής βασικών προϊόντων, των οποίων διαπιστώνεται η έλλειψη. Ωστόσο, το εν λόγω μέτρο δεν χρειάστηκε να δοκιμαστεί.

Η ζήτηση υπέστη σοκ
Παράγοντας της Επιτροπής Ανταγωνισμού εξηγεί ότι η εφαρμογή μέτρων, όπως τα προαναφερόμενα, προτάσσεται όταν διαπιστώνεται σοκ στη ζήτηση, δηλαδή όταν χάνεται εντελώς η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κι οι τιμές των αγαθών ανεβαίνουν ανεξέλεγκτα.
Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι η ανεξάρτητη διοικητική αρχή είναι σε διαρκή συνεργασία με το Υπουργείο Ανάπτυξης και ειδικότερα με τη Γενική Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή, με την οποία ανταλλάσσει τακτικά στοιχεία αναφορικά με την εξέλιξη των τιμών, τις διακινούμενες ποσότητες συγκεκριμένων κατηγοριών προϊόντων, όπως και σχετικά με καταγγελίες ή άλλες πληροφορίες, βάσει των οποίων είναι δυνατόν να στηριχθεί η κατηγορία της εκμετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης στην αγορά ή της υιοθέτησης εναρμονισμένων πρακτικών την περίοδο αυτή, κατά την οποία η αγορά λειτουργεί υπό αυστηρά περιοριστικά μέτρα προς αποφυγή της διασποράς του ιού.

Η δημόσια υγεία είναι υπέρτατο αγαθό
Εξάλλου, ο ίδιος παράγοντας τονίζει ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής Ανταγωνισμού λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους το στοιχείο της αναλογικότητας και της στάθμισης των συνεπειών στην υγεία των πολιτών και στον ανταγωνισμό, ταυτόχρονα, ενώ σε κάθε περίπτωση η προτεραιότητά τους είναι η διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Εξάλλου, όπως επισημαίνει, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει τη λήψη αυστηρών περιοριστικών μέτρων, όπως η εφαρμογή πλαφόν στις τιμές, εφόσον αφενός τίθεται κοινωνικό ζήτημα και αφετέρου το μέτρο είναι έκτακτο, δηλαδή η εφαρμογή του είναι ορισμένου χρόνου.

Εξάλλου, η δημόσια υγεία, όπως δηλώνει με έμφαση, χαρακτηρίζεται ως υπέρτατο αγαθό στη χάρτα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανταγωνισμού και στο όνομα αυτής είναι δυνατόν να ανασταλούν πολλές από τις οικονομικές ελευθερίες. «Σήμερα, ενόσω η κυβέρνηση έχει αποφασίσει την αναστολή της λειτουργίας του εμπορίου –με την εξαίρεση των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος– η Επιτροπή έχει χρέος να σταθμίσει όλα τα δεδομένα και να κινηθεί η ίδια αντιανταγωνιστικά, εφόσον αυτό επιτάσσει η προάσπιση της δημόσιας υγείας και η προστασία του εισοδήματος του καταναλωτή».

Στο ίδιο πλαίσιο, δεν αποκλείεται η Επιτροπή να αποστείλει ερωτηματολόγια στην αγορά για τη συγκέντρωση συγκεκριμένων στοιχειών για τις τιμές, τα κόστη, τα περιθώρια του κέρδους και τις διακινούμενες ποσότητες, με σκοπό τον εντοπισμό των περιπτώσεων καταστρατήγησης του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου.