Μεταβολές στη δομή και το περιεχόμενο της αγοράς τροφίμων στην Ευρώπη επιφέρει πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση του κοινοτικού κανονισμού για τη διάθεση νέων τροφίμων, στα οποία περιλαμβάνονται τα επονομαζόμενα και "λειτουργικά" τρόφιμα, αλλά και προϊόντα που προέρχονται από τρίτες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί, παράλληλα με τη δημιουργία ενός απλουστευμένου συστήματος για την πρόσβαση των τροφίμων στις αγορές των χωρών της ΕΕ, να διατηρήσει και ένα υψηλό επίπεδο ασφάλειας στην παραγωγή και διάθεσή τους στους καταναλωτές.

Ως νέα τρόφιμα ορίζονται εκείνα τα οποία δεν καταναλώνονταν σε σημαντικό βαθμό πριν από το Μάιο 1997, οπότε τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός, είτε πρόκειται για τρόφιμα τα οποία παρασκευάζονται με την εφαρμογή νέων τεχνολογιών είτε για τρόφιμα τα οποία καταναλώνονταν σε άλλο μέρος του κόσμου, αλλά δεν καταναλώνονταν κατά παράδοση στην ΕΕ. Σε αυτά περιλαμβάνονται και τα «λειτουργικά τρόφιμα», που παρέχουν οφέλη υγείας, καθώς επίσης και θρεπτικές ουσίες.

Ο όρος «λειτουργικά τρόφιμα» μπορεί να αναφέρεται σε ολόκληρα τρόφιμα, εμπλουτισμένα ή ενισχυμένα, αλλά και σε διαιτητικά συμπληρώματα που έχουν τη δυνατότητα να βελτιώνουν τη διανοητική και φυσική υγεία και να μειώνουν τον κίνδυνο ασθενειών. Τα συστατικά που είναι υπεύθυνα για αυτό το όφελος μπορεί να είναι εκ φύσεως παρόντα ή να έχουν προστεθεί κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας. Τα επίπεδα των θρεπτικών ουσιών στα τρόφιμα αυτά μπορεί να αυξηθούν πέρα από τα φυσιολογικά επίπεδά τους για να δημιουργήσουν ένα εμπλουτισμένο προϊόν. Μάλιστα, τα ενισχυμένα προϊόντα περιέχουν θρεπτικές ουσίες ή συστατικά που δεν υπήρχαν στα αρχικά τρόφιμα.

Σύμφωνα με το σχέδιο κανονισμού, τα νέα τρόφιμα θα υπόκεινται σε απλούστερη και αποτελεσματικότερη διαδικασία έγκρισης, πράγμα το οποίο θα καθιστά δυνατή την ταχύτερη πρόσβαση ασφαλών και καινοτόμων τροφίμων στην αγορά της ΕΕ. Επιπλέον, καταρτίζονται ειδικές διατάξεις για τα τρόφιμα που δεν πωλούντο παραδοσιακά στην ΕΕ, αλλά έχουν ιστορικό ασφαλούς χρήσης σε τρίτες χώρες, έτσι ώστε να δημιουργηθεί σύστημα πιο αναλογικό και περιβάλλον ευνοϊκό για το εμπόριο.

Η πρόταση καθορίζει κανόνες για την προστασία των δεδομένων, οι οποίοι αποσκοπούν στο να προστατεύουν τα προσφάτως ανεπτυγμένα τρόφιμα, αφού εγκριθούν, και να ενθαρρύνουν τις εταιρείες να επενδύουν στην ανάπτυξη νέων τύπων τροφίμων και τεχνικών παραγωγής.

Κεντρική διαδικασία έγκρισης

Σύμφωνα με την αναθεωρημένη νομοθεσία, θα υπάρχει μόνο μία κεντρική διαδικασία για την αξιολόγηση και την έγκριση των νέων τροφίμων. Αυτό σημαίνει ότι, αντί να διεξάγεται η αρχική αξιολόγηση από ένα μόνο κράτος-μέλος και στη συνέχεια να διαβιβάζεται στα άλλα κράτη-μέλη για τα σχόλιά τους, η αίτηση έγκρισης θα υποβάλλεται στην Επιτροπή, και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕΑΑΤ) θα διεξάγει την επιστημονική αξιολόγηση σχετικά με το προϊόν. Εάν το προϊόν αποδεικνύεται ασφαλές, η Επιτροπή θα διαβιβάζει στα κράτη-μέλη πρόταση, την οποία θα υποβάλλει προς έγκριση στη Μόνιμη Επιτροπή για την Τροφική Αλυσίδα και την Υγεία των Ζώων. Αυτό θα καταστήσει τη διαδικασία έγκρισης ταχύτερη, πιο ομοιόμορφη και σαφέστερη για τους αιτούντες.

Προστασία των καινοτόμων τροφίμων

Ο προτεινόμενος κανονισμός περιλαμβάνει διατάξεις για την προστασία των δεδομένων σχετικά με τα προσφάτως ανεπτυγμένα καινοτόμα τρόφιμα. Σύμφωνα με το νέο σύστημα, ο αρχικός αιτών θα λαμβάνει αποκλειστική έγκριση να θέτει το νέο είδος διατροφής σε κυκλοφορία στην αγορά επί 5 έτη, πριν αυτό καταστεί κοινό είδος διατροφής που μπορεί να παραχθεί και να τεθεί σε κυκλοφορία στην αγορά επίσης και από άλλους.

Παραδοσιακά τρόφιμα

Η πρόταση της Επιτροπής εισάγει διατάξεις για τα τρόφιμα που δεν καταναλώνονταν στη Ευρώπη κατά το παρελθόν, αλλά έχουν ιστορικό ασφαλούς χρήσης αλλού. Για τέτοια τρόφιμα, η διαδικασία έγκρισης είναι απλουστευμένη: Η τρίτη χώρα θα πρέπει να προβεί σε κοινοποίηση στην Επιτροπή, συνοδευόμενη από απόδειξη ιστορικού ασφαλούς χρήσης του συγκεκριμένου είδους διατροφής στο έδαφός της, αντί για πλήρη φάκελο στοιχείων σχετικών με αυτό, όπως απαιτείται για τα προσφάτως ανεπτυγμένα τρόφιμα. Η κοινοποίηση αυτή, στη συνέχεια, υποβάλλεται στην ΕΑAΤ και στα κράτη-μέλη και, εφόσον δεν εγερθούν ενστάσεις, ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων μπορεί να θέσει το παραδοσιακό είδος διατροφής σε κυκλοφορία στην αγορά πέντε μήνες μετά την κοινοποίηση.

Η κατάσταση της αγοράς

Μέχρι την 1η Δεκεμβρίου του 2007 είχαν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες της ΕΕ 86 αιτήσεις για την έγκριση διάθεσης νέων τροφίμων (7-10 κάθε έτος), και συνολικά 22 ανάλογα τρόφιμα έχουν λάβει έγκριση για χρήση στις χώρες της ΕΕ. Τα εγκεκριμένα τρόφιμα περιλαμβάνουν είδη από τρίτες χώρες, όπως τον χυμό Noni (από δέντρο στην Ταϊτή), αλλά και υψηλής τεχνολογίας είδη, όπως έλαια και γαλακτοκομικά προϊόντα εμπλουτισμένα με φυτοστερόλες/φυτοστανόλες, με στόχο τη μείωση της χοληστερίνης. Μόνο 3 αιτήσεις έχουν απορριφθεί, εξαιτίας κυρίως ελλιπών δεδομένων στους φακέλους των αιτήσεων.

Σημειώνουμε ότι την περίοδο αυτή εξετάζονται αιτήσεις για το προϊόν Βaobab (ξερό φρούτο που καταναλώνεται στην Αφρική), το συμπύκνωμα Κiwiberri (χρησιμοποιείται κυρίως στην Κίνα, Ιαπωνία, Κορέα και Σιβηρία) κά.