Ο κόσμος είναι μια τεράστια αρένα οικονομικής δραστηριότητας, υπογραμμίζει ο διάσημος ιάπωνας guru, που είναι πλέον απαλλαγμένη από σύνορα ή άλλα άχρηστα “σκηνικά”. Σε αυτή τη σκηνή καθένας μας είναι μέλος ενός γιγάντιου θιάσου αλληλεξαρτώμενων ηθοποιών, που χωρίς να απαγγέλλουν τα ίδια λόγια στο διαδραματιζόμενο έργο, διατηρούν μεταξύ τους δεσμούς τέτοιους, ώστε κανένας να μην είναι εντελώς ανεξάρτητος.

Αυτή η διασυνδεδεμένη, αλληλεπιδρώσα παγκόσμια οικονομία (global economy) είναι πλέον μια πραγματικότητα, η οποία κάθε στιγμή μάς προκαλεί να επανεξετάσουμε τόσο τον τρόπο που βλέπουμε τις επιχειρήσεις όσο και τον τρόπο που ασκούμε την επιχειρηματική δράση. Πρόκειται για μια πραγματικότητα, η οποία, αν και μοιάζει σε μεγάλο βαθμό αόρατη (γεγονός που εξηγεί τον τίτλο Η αόρατη ήπειρος στο προτελευταίο αγγλόφωνο βιβλίο του Ohmae), είναι “πανταχού παρούσα”, με τα αποτελέσματά της πρόδηλα σε όσα συμβαίνουν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αυτή η παγκόσμια οικονομία εμφανίζεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, όπως ακριβώς ένας ηθοποιός ενδύεται διαφορετικά κοστούμια και μάσκες για να υπηρετήσει κάθε φορά έναν διαφορετικό ρόλο. ΄

Ισως η καλύτερη μεταφορά για την κατανόησή της είναι, σύμφωνα με τον Dr Kenichi Ohmae, η παράσταση του χοροθεάματος Riverdance, που έλαβε χώρα στην Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, στο Πεκίνο, το φθινόπωρο του 2003, σε έναν από τους σταθμούς μιας μεγάλης περιοδείας σε 27 χώρες. Πρόκειται για μια παράσταση που συνέθεσε ο ιρλανδός Bill Whelan, η οποία βασίζεται σε έναν γνωστό παραδοσιακό χορό της Ιρλανδίας με κλακέτες, ενσωματώνοντας, ωστόσο, στοιχεία από την ιαπωνική μουσική κρουστών, το φλαμένκο αλλά κα τους σύγχρονους χορευτικούς ρυθμούς.

Η παράσταση έχει τις ρίζες της στην Ιρλανδία, η οποία έχει μια από τις πλέον δυναμικές ιστορίες επιτυχίας στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας. Κορυφαίοι του χορού και υπεύθυνοι για τις χορογραφίες ήταν αρχικά οι Michael Flatley και Jeanne Butler από τις ΗΠΑ, ο τωρινός πρώτος χορευτής της, ο Conor Hayes, είναι Αυστραλός, ενώ στην ομάδα των 70 και πλέον χορευτών συμμετέχουν καλλιτέχνες από την Ισπανία, τη Ρωσία και το Καζακστάν. Τέλος, η παράσταση στην οποία αναφέρεται ο Ohmae δόθηκε στην αίθουσα που άλλοτε αντηχούσε από τις ομιλίες του “μεγάλου τιμονιέρη” Μάο, ενώ σήμερα αποτελεί την καρδιά τής πιο ραγδαία αναπτυσσόμενης οικονομίας στον κόσμο, της Κίνας. Πραγματικά, δύσκολα θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί μια καλύτερη εικόνα για να αποτυπώσει την πεμπτουσία της σημερινής παγκόσμιας οικονομίας.

Τρεις πόλεις, μία πραγματικότητα

Με εφαλτήριο την παράσταση του Riverdance, o Dr. Kenichi Ohmae ξεκινά την παρουσία του τελευταίου αγγλόφωνου βιβλίου του με τίτλο The Next Global State – Challenges and Opportunities in our Borderless World με μια σύντομη περιπλάνηση σε τρεις πόλεις-σύμβολα αυτού του “κόσμου χωρίς σύνορα”. Πρώτος σταθμός, η πόλη Dalian, στη χερσόνησο Liaodong της Μαντζουρίας, στην Κίνα. Η πόλη-λιμάνι που ιδρύθηκε από τους Ρώσους τον 19ο αιώνα, μετατράπηκε σε βιομηχανικό κέντρο κατά τη διάρκεια της ιαπωνικής κατοχής, για να αποκτήσει σύντομα τον ρόλο ενός σημαντικού κέντρου διαμετακομιστικού εμπορίου για ολόκληρη την βορειοανατολική Κίνα. Παρά ταύτα, το σύγχρονο πρόσωπό της άρχισε να διαμορφώνεται μόλις στα 1992, όταν η κεντρική εξουσία υπό τον Den Xiaoping υιοθέτησε την αρχή “μια χώρα, δύο (οικονομικά) συστήματα”.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από τότε η πόλη κατόρθωσε να μετασχηματιστεί από ένα τυπικό κινέζικο λιμάνι σε ένα δυναμικό βιομηχανικό κέντρο, το οποίο συνδυάζει την παραγωγή χάλυβα, χημικών και μηχανουργικών προϊόντων με επιχειρηματικές δράσεις στον χώρο της τεχνολογίας και των νέων υπηρεσιών. Πολλοί θεωρούν ότι η μεταμόρφωση αυτή οφείλεται εν πολλοίς στην καθοδήγηση του Bo Xilai, ενός τοπικού ηγέτη, που την κρίσιμη περίοδο διορίστηκε δήμαρχος της πόλης, για να αναρριχηθεί μερικά χρόνια αργότερα στο αξίωμα του υπουργού εμπορίου για όλη την Κίνα, σε ηλικία μόλις 53 ετών.

΄Εχοντας στη διάθεσή του μια πλούσια δεξαμενή εξειδικευμένου προσωπικού, τροφοδοτούμενου από έναν αριθμό πανεπιστημίων και τεχνικών σχολών που λειτουργούν στην ευρύτερη περιοχή, ο Xilai ανέδειξε την Dalian σε ένα κέντρο προσέλκυσης έργων, που αφορούν στην εξυπηρέτηση επιχειρηματικών διαδικασιών από εξωτερικούς συνεργάτες (BPO, business process outsourcing services), αρχικά για λογαριασμό ιαπωνικών επιχειρήσεων και στη συνέχεια εταιρειών από όλο τον κόσμο. Επιπλέον, η πόλη απέκτησε μια ελκυστική τουριστική ζώνη, το Golden Pebble Beach, που διαθέτει φυσικές ομορφιές (παραλίες, εγκαταστάσεις θαλασσίων σπορ κλπ) και αναγκαίες υποδομές (γήπεδα golf, μαρίνα για σκάφη αναψυχής κλπ).

Με αυτά τα προσόντα η πόλη κατόρθωσε να προσελκύει το ενδιαφέρον της αναδυόμενης τάξης επιχειρηματιών της Κίνας αλλά και ταξιδιωτών από γειτονικές χώρες, όπως η Κορέα και η Ιαπωνία, που προτιμούν τη Dalian από τη Σιγκαπούρη. ΄Ισως το πιο σημαντικό είναι ότι 13 ακόμα πόλεις από την ευρύτερη περιοχή του Liaoning, με πληθυσμό μεγαλύτερο από ένα εκατομμύριο η καθεμία, συναγωνίζονται για μια θέση στην “παγκόσμια (οικονομική) σκηνή”, σχηματίζοντας ένα σμήνος-πόλεων με επικεφαλής την Dalian. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, σημειώνει ο Ohmae, που καταδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο ότι οι παλαιές αντιλήψεις του έθνους-κράτους οφείλουν να παραχωρήσουν τη θέση τους στην πραγματικότητα ότι περιοχές, όπως αυτές του Liaoning, αποζητούν τον δικό τους ξεχωριστό ρόλο στην παγκόσμια οικονομία -ή τουλάχιστον μια θέση στην Οικονομική Ζώνη της Κίτρινης Θάλασσας-, εμπλεκόμενες σε έναν μανιώδη ανταγωνισμό η μία με την άλλη για επενδύσεις και πόρους, που δεν προέρχονται, όπως παλιά, από ένα “εθνικό” κέντρο, αλλά από τον “έξω κόσμο”.

Ευρωπαϊκός Βορράς και Τεχνολογία

Από τη μακρινή Κίνα, ο Ohmae μας μεταφέρει στη βορειοδυτική άκρη της Ευρώπης, στο Δουβλίνο. Η πρωτεύουσα της Ιρλανδίας συμπυκνώνει με τον καλύτερο τρόπο τη σύγχρονη ιστορία της χώρας από τα 1922, χρονιά της ανεξαρτησίας της, μέχρι τις μέρες μας. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’80, η χώρα φαινόταν καταδικασμένη να μένει αιώνια “πράσινη και φτωχή“, με κύριο εξαγώγιμο προϊόν το ανθρώπινο δυναμικό της.

Το φιλόδοξο σχέδιο προσέλκυσης ξένων επενδύσεων που διαμορφώθηκε ήδη από τα 1960 δεν φάνηκε να αποδίδει καρπούς και η μετανάστευση εξακολουθούσε να πλήττει τη χώρα, καθώς η φυσική της θέση -μακριά από τις πιθανές αγορές- καθιστούσαν τη βιομηχανία της ευάλωτη στις πιέσεις των διεθνών ανταγωνιστών της. Ωστόσο, αυτό που πριν φαινόταν κατάρα μετατράπηκε σε ευλογία τη δεκαετία του ’80, επιτρέποντας στη χώρα να ξεκινήσει ξανά από το μηδέν. Η άνθιση των νέων τεχνολογιών άλλαξε τα μέχρι τότε δεδομένα που ήταν συνυφασμένα με τις γεωγραφικές συντεταγμένες, ενώ αρκετοί από όσους είχαν πάρει το δρόμο της ξενιτιάς επέστρεφαν στα πάτρια εδάφη μεταφέροντας πολύτιμες εμπειρίες από το εξωτερικό.

Εβδομήντα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της η Ιρλανδία απέκτησε ένα ελπιδοφόρο όραμα: να γίνει ο ψηφιακός κόμβος της Ευρώπης (“e-hub of Europe”), μια απόφαση που βρέθηκε σε τέλειο συγχρονισμό με τις εξελίξεις στον χώρο της τεχνολογίας αλλά και με τις νέες επιχειρηματικές τάσεις. Σύντομα οι πλεονάζουσες αποθήκες στις αποβάθρες του Δουβλίνου βρέθηκαν να στεγάζουν τις υποστηρικτικές λειτουργίες αμερικανικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά και τα γραφεία εταιρειών ανάπτυξης λογισμικού.

Παράγοντες όπως το σχετικά μικρό μέγεθος της χώρας, που είναι αντίστοιχο μιας γεωγραφικής περιοχής και όχι ενός τυπικού κράτους, το “ανοικτό πνεύμα” (openess) της κοινωνίας, που επιτρέπει την προσέλκυση μεταναστών από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης του πληθυσμού και η χρήση της αγγλικής ως μητρικής γλώσσας επηρέασαν σημαντικά την μετεξέλιξη της Ιρλανδίας σε έναν από τους πιο σημαντικούς τόπους αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών -ιδιαίτερα στους τομείς του BPO, CRM και R&D- σε παγκόσμιο επίπεδο.

Περισσότερες από 300 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν μέσα σε μια δεκαετία, ενώ χαρακτηριστικά, που άλλοτε αποτελούσαν τροχοπέδη, έγιναν πλεονεκτήματα: η έλλειψη βαριάς βιομηχανίας δεν είχε επιβαρύνει το περιβάλλον της χώρας ούτε είχε δημιουργήσει στρατιές ανέργων βιομηχανικών εργατών, ενώ η χώρα που κάποτε ήταν πολύ μακριά από την υπόλοιπη Ευρώπη του εμπορίου βρέθηκε τώρα να είναι η πλησιέστερη στην Βόρεια Αμερική ευρωπαϊκή χώρα, απορροφώντας με ευκολία έργα από τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Μια άλλη πρωτεύουσα που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν στην περιφέρεια της Ευρώπης ήταν το Ελσίνκι, η πρωτεύουσα της Φινλανδίας. Παρά την εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων, όπως τα ανεξάντλητα αποθέματα ξυλείας, και την έφεση της φινλανδικής οικονομίας προς την έρευνα και την καινοτομία, η χώρα βρέθηκε για δεκαετίες ανάμεσα στις συμπληγάδες των δύο υπερδυνάμεων, έτσι που ο όρος “φινλανδοποίηση” (Finlandization) να αποκτήσει εντέλει απαξιωτικό χαρακτήρα στη διεθνή πολιτική -αλλά και οικονομική- ορολογία. Ωστόσο, όλα αυτά τα χρόνια σταθεροί παράγοντες διαμόρφωναν με εμμονή το πρόσωπο της σημερινής Φινλανδίας. Βασικό χαρακτηριστικό είναι η πεποίθηση των κατοίκων της ότι η ευημερία τους είναι ταυτισμένη με την εξωστρέφεια, η οποία ενισχύθηκε μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και τις επιπτώσεις που αυτή προκάλεσε με την κατακόρυφη πτώση των υφιστάμενων συναλλαγών.

Η μοναδικότητα -και η δυσκολία- της φινλανδικής γλώσσας οδήγησε το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού στην εκμάθηση των αγγλικών, η οποία σύντομα έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της μαθησιακής διαδικασίας, ιδιαίτερα στις ανώτερες βαθμίδες της εκπαίδευσης, προσελκύοντας -μαζί με το υψηλό επίπεδο σπουδών- αρκετούς ξένους φοιτητές. Εκείνο, ωστόσο, που απετέλεσε τον καθοριστικό παράγοντα στην επιτυχημένη πορεία του “φινλανδικού μοντέλου” τα τελευταία χρόνια είναι η -με ορμητικό τρόπο- υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών, κυρίως του internet και της κινητής τηλεφωνίας, που έγιναν λειτουργικό κομμάτι στη διακυβέρνηση, την εκπαίδευση αλλά και την καθημερινή ζωή των πολιτών.

Δεν είναι λοιπόν παράξενο που η φιλανδική οικονομία κατόρθωσε σε λίγα μόλις χρόνια να αλλάξει χαρακτήρα, αναδεικνύοντας επιχειρήσεις με διεθνή ακτινοβολία όπως η Nokia (η εταιρεία που άλλοτε είχε ως αντικείμενο την υλοτομία, άρχισε να ασχολείται με τα ηλεκτρονικά τη δεκαετία του ’70 υποστηρίζοντας τον στρατό και τους κρατικούς σιδηροδρόμους, για να “περιοριστεί” στα προϊόντα και υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας μόλις το 1994, απόφαση που την οδήγησε στην κορυφή), προσελκύοντας τεράστια κεφάλαια από το εξωτερικό (το 60% και πλέον των επενδυμένων κεφαλαίων στη χώρα ανήκουν σε ξένους) και κυριαρχώντας σε τομείς, όπως η ανταγωνιστικότητα και η καινοτομία.

Τα χαρακτηριστικά ενός κόσμου χωρίς σύνορα

Τα παραπάνω παραδείγματα είναι ενδεικτικά, σύμφωνα με τον Dr Kenichi Ohmae, του τρόπου που ο κόσμος μετασχηματίζεται στο πλαίσιο της “παγκόσμιας οικονομίας”, η οποία σαφώς πρέπει να διαχωριστεί από την αντίληψη για τη λεγόμενη “νέα οικονομία”, η οποία κυριαρχούσε στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας. Η “νέα οικονομία” πρέσβευε μια νέα οικονομική τάξη βασισμένη σε -μη ρεαλιστικά εν πολλοίς- πλεονεκτήματα που απορρέουν από την υιοθέτηση των σύγχρονων τεχνολογιών. Η αιφνίδια καταβύθιση της αξίας των “τεχνολογικών” μετοχών ήδη από την άνοιξη του 2000 έδειξε ότι το ιδεολογικό αυτό όχημα δεν μπορούσε να συνεχίσει το δρόμο του.

Από τη μεριά της η “παγκόσμια οικονομία” βασίζεται τόσο στην τεχνολογία όσο και στα χρηματιστηριακά προϊόντα και την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα (borderless world).Το σημαντικό είναι να κατανοήσει κανείς ότι αυτή η απουσία συνόρων (borderlessness) δεν είναι ένα όνειρο ή μια επιλογή, αλλά μια ισχυρή πραγματικότητα, στην οποία εδράζεται η παγκόσμια οικονομία για να οικοδομήσει τη δική της λογική και δυναμική. Η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος μας δεν είναι ακόμα πλήρως απαλλαγμένος από σύνορα, καθώς τα έθνη-κράτη εξακολουθούν να έχουν λόγους για διατηρούν τον έλεγχο στη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών.

Ωστόσο, αν εξετάσει κανείς τέσσερις βασικούς παράγοντες της επιχειρηματικής πραγματικότητας, διαπιστώνει ότι ο κόσμος είναι στην πραγματικότητα χωρίς σύνορα. Πρόκειται για τους παράγοντες στους οποίους ο Dr Ohmae συνοπτικά αναφέρεται ως “τα τέσσερα C“, και που δεν είναι άλλοι από τις επικοινωνίες (communications), το κεφάλαιο (capital), τις επιχειρήσεις (corporations) και τους καταναλωτές (consumers). Στις τηλεπικοινωνίες η διαδικασία απελευθέρωσης, που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’80, και η συνακόλουθη ιδιωτικοποίηση πολλών κρατικών μονοπωλιακών οργανισμών, που πρωταγωνιστούσαν στον κλάδο, πυροδότησε ένα κλίμα συγχωνεύσεων και συνεργασιών, το οποίο με την καταλυτική επίδραση του internet τα τελευταία χρόνια, οδήγησε σε έναν κόσμο επικοινωνιών χωρίς σύνορα.

Η απελευθέρωση στον χρηματοοικονομικό τομέα, η δεσπόζουσα θέση του δολαρίου στις διεθνείς αγορές και οι χαμηλές επενδύσεις σε τοπικές αγορές οδήγησαν με παρόμοιο τρόπο στη μαζική διασυνοριακή “μετανάστευση” του κεφαλαίου. Η αποδόμηση των επιχειρηματικών διαδικασιών από την άλλη επέτρεψε τη διασπορά τους σε πολλαπλά γεωγραφικά σημεία -δεν είναι ασύνηθες φαινόμενο η κατασκευή των προϊόντων μιας επιχείρησης να γίνεται, για παράδειγμα, στην Κίνα, οι εργασίες R&D στην Ελβετία, η οικονομική διαχείριση στη Βρετανία και, τέλος, τα κεντρικά γραφεία και οι υπηρεσίες marketing να στεγάζονται στις ΗΠΑ- ενώ η δημοφιλής μέθοδος του outsourcing αφαιρεί την έννοια των συνόρων από την επιχειρηματική δράση.

Τέλος, οι καταναλωτές, παρά το γεγονός ότι σε κάποιες περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι συναισθηματικά συνδεδεμένοι με τις τοπικές αγορές, έχουν πλέον στη διάθεσή τους πλατφόρμες και εργαλεία -κυρίως μέσω του internet- που τους επιτρέπουν να είναι περισσότερο ενημερωμένοι από ποτέ, έχοντας παράλληλα τη δυνατότητα να συγκρίνουν προϊόντα και τιμές από κάθε γωνιά του πλανήτη.

Σε αυτή την “επόμενη παγκόσμια φάση” (next global state), την οποία οι παραπάνω παράγοντες διαμορφώνουν, κάθε επιχείρηση αντιμετωπίζει, είτε το θέλει είτε όχι, σημαντικές προκλήσεις και ευκαιρίες που αντικαθιστούν τις βεβαιότητες του χθεσινού, οικονομικά εθνοκεντρικού, κόσμου. ΄Οποιος θέλει να επιτύχει, υπογραμμίζει ο Dr Ohmae, πρέπει να δραστηριοποιηθεί στην παγκόσμια σκηνή, χρησιμοποιώντας με ριζοσπαστικό τρόπο νέους μοχλούς οικονομικής δύναμης και ανάπτυξης. ΄Η με άλλα λόγια “επειδή καταλαβαίνει πλήρως την εμβέλεια των εναλλακτικών περιπτώσεων που βρίσκονται τριγύρω του και επειδή συνεχώς ζυγίζει κόστος και όφελος της καθεμιάς, ο πραγματικός στρατηγικός στοχαστής μπορεί να ανταποκριθεί με ελαστικότητα στις αναπόφευκτες αλλαγές που αντιμετωπίζει η εταιρεία σε κάθε περίπτωση”.

Ο Mr Strategy προσκεκλημένος της Πρόθεση ΑΕ στην Αθήνα

Ο Dr Kenichi Ohmae, ο παγκοσμίως αναγνωρισμένος ως ο “Mr Strategy”, έρχεται για πρώτη φορά στην Αθήνα για να παρουσιάσει στην ημερίδα που διοργανώνει η εταιρεία Πρόθεση ΑΕ, στις 07 Ιουνίου 2007 στο Κέντρο Τεχνών στο ACS, το θέμα “Dr Kenichi Ohmae on Innovative Strategy: Building Successful Strategies”. Με γνώμονα την “ανατρεπτική” του δουλειά The Mind of the Strategist, ο Ohmae θα αποδείξει πως κλειδί της επιτυχίας για τις επιχειρήσεις στη Δύση είναι οι δοκιμασμένες τεχνικές της ΄Απω Ανατολής, ο επιτυχής στρατηγικός σχεδιασμός και η συντηρητική του εκτέλεση. Επιπλέον ο Ohmae θα μιλήσει εκτενέστατα γι’ αυτό που αποκαλεί “η επόμενη παγκόσμια φάση”, παρουσιάζοντας εκτενώς τις προκλήσεις και ευκαιρίες που υπάρχουν στον σημερινό, χωρίς σύνορα κόσμο.

Ο Dr Ohmae θα αποκαλύψει ότι όποιος θέλει να επιτύχει πρέπει να δραστηριοποιηθεί στην παγκόσμια σκηνή, χρησιμοποιώντας με ριζοσπαστικό τρόπο νέους μοχλούς οικονομικής δύναμης και ανάπτυξης. Στο πλαίσιο της ημερίδας ο Mr Strategy θα συνθέσει τις σημερινές αναδυόμενες τάσεις σε μια πρώτη συναφή άποψη της αυριανής παγκόσμιας οικονομίας, προβλέποντας τις επιδράσεις της στην πολιτική, επιχειρηματική και προσωπική ευημερία και αναλύοντας τη δυναμική της νέας “περιφερειακής επικράτειας” που μελλοντικά θα αποτελέσει τον επικρατέστερο οικονομικό θεσμό.

Η παρουσίαση θα κλείσει με λεπτομερή εξέταση της στρατηγικής της Ελλάδας ως χώρας, αλλά συνάμα και των ελληνικών επιχειρήσεων, στο πλαίσιο μιας εποχής, στην οποία ο προσδιορισμός τόσο των ανταγωνιστών όσο και των εταιρειών ακόμα και των πελατών είναι δυσκολότερος παρά ποτέ.