Οι διεθνείς κανόνες για την ιχνηλασιμότητα αφορούν σε όλους τους «παίκτες» της τροφικής αλυσίδας είτε μιλάμε για προμηθευτές πρώτων υλών είτε αναφερόμαστε σε διανομείς, λιανέμπορους, ακόμα και σε παρόχους μεταφορικών και αποθηκευτικών υπηρεσιών. Για όλους πρωταρχικός στόχος είναι να διασφαλίσουν την ασφάλεια των προϊόντων για τον τελικό καταναλωτή. Οι εταιρείες του κλάδου τροφίμων και ποτών, που δεν έχουν υιοθετήσει ακόμα τους διεθνείς κανόνες ιχνηλασιμότητας (traceability) στην εφοδιαστική τους αλυσίδα, δεν ρισκάρουν μόνο τον αποκλεισμό τους από την παγκόσμια και την τοπική αγορά, αλλά κινδυνεύουν να χάσουν και μια σειρά από σημαντικές επιχειρηματικές ευκαιρίες.

Οι παραγωγοί προϊόντων κρέατος, ψαριών, γαλακτοκομικών, κατεψυγμένων και RTE (ready-to-eat) προϊόντων τείνουν να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο, υιοθετώντας έγκαιρα αυστηρά στάνταρ αναφορικά με τον κύκλο ζωής των πρώτων υλών και τροφών.

‘Ισως η μεγαλύτερη, όμως, πρόκληση που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι εταιρείες του κλάδου τροφίμων και ποτών είναι η ασφάλεια και η ποιότητα των διακινούμενων αγαθών. Η αυξανόμενη ανησυχία για τη μόλυνση των τροφίμων, τις απειλές βιοτρομοκρατίας και των άλλων σχετικών υγειονομικών και ηθικών ζητημάτων έχουν οδηγήσει στη θέσπιση αυστηρών στάνταρ που επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο, με τον οποίο οι χώρες διακινούν τα τρόφιμα τους.

Η νομοθεσία

Οι ίδιοι κανόνες ισχύουν, φυσικά, και στην Ελλάδα. Μετά τις ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ασφάλεια και την ποιότητα, στην προσπάθειά της να εγγυηθεί την ακεραιότητα των τροφίμων και της εφοδιαστικής αλυσίδας. Μέρος της προσπάθειας αυτής αποτελεί και η ιδιαίτερα «σκληρή» πολιτική σε θέματα ιχνηλασιμότητας, που νομοθετήθηκε το 2005 και αφορά σε έναν μεγάλο αριθμό εταιρειών της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών, που εισάγουν και εξάγουν αγαθά από και προς την Ευρωπαϊκή ‘Ενωση.

Μέρος αυτής της νομοθεσίας απαιτεί όλες οι εταιρείες του κλάδου τροφίμων και ποτών, που λειτουργούν εντός ή εξάγουν προς την ΕΕ, να είναι σε θέση να παρέχουν ανά πάσα στιγμή πληροφορίες για την διακίνηση ζώων, συστατικών και άλλων προϊόντων -και μάλιστα σε όλο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας, από την παραγωγή και την επεξεργασία μέχρι και την αποστολή και την τελική διανομή.

Αρκεί, λοιπόν, να αναλογιστεί κανείς πόσα μέρη εμπλέκονται στην όλη διαδικασία για να διαπιστώσει τη δυσκολία που έχει η εναρμόνιση με τους κανόνες αυτούς. Για παράδειγμα, ένας αγρότης που παράγει φρούτα θα πρέπει να δηλώνει όλες τις αγωγές (φυτοφάρμακα κλπ) που χρησιμοποιήθηκαν και κατόπιν να καταγράφει πότε και πώς ακριβώς συλλέχθηκε και αποθηκεύτηκε η σοδειά και για πόσο χρόνο. Θα πρέπει να αναφέρει, επίσης, και όλες τις λεπτομέρειες της εταιρείας που ανέλαβε τη μεταφορά των φρούτων στην εταιρεία διανομής. Με λίγα λόγια, απαιτείται ένας τεράστιος όγκος πληροφορίας, πριν καν αρχίσει η επεξεργασία των φρούτων. ‘Ισως, αν αναλογιστούμε τον όγκο των διακινούμενων αγαθών (κυρίως ζωοειδών και κρέατος) την περίοδο του Πάσχα στην Ελλάδα, να κατανοήσουμε ευκολότερα το μέγεθος του προβλήματος και στη χώρα μας.

Η ελληνική πραγματικότητα

Πόσες εταιρείες μπορούν να είναι σίγουρες, λοιπόν, πως οι εφοδιαστικές τους αλυσίδες θα αντεπεξέλθουν σε αυτές τις νέες απαιτήσεις; Σίγουρα υπάρχουν κλάδοι, οι οποίοι, λόγω φύσεως του αντικειμένου είναι πιο προηγμένοι, όπως αυτός των ζωοειδών και του κρέατος που προαναφέρθηκαν, αλλά το πιο πιθανό είναι πως ο μεγαλύτερος όγκος της ελληνικής αγοράς θα δυσκολευτεί να καλύψει τις νέες απαιτήσεις.

Οι εταιρείες που έχουν λιγότερους πόρους (resources) είναι πολύ πιθανό να θεωρήσουν την υιοθέτηση των νέων κανόνων ιχνηλασιμότητας ιδιαίτερα δύσκολη ή ίσως και δαπανηρή και, τελικά, να αποσυρθούν από τις αγορές που επηρεάζονται άμεσα από αυτούς. ‘Οσες εταιρείες, όμως, στηρίζονται στο διεθνές εμπόριο δεν θα έχουν αυτή την εναλλακτική. Σε αυτή την περίπτωση, οι ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις για πληροφόρηση σε στενά χρονικά περιθώρια καθιστούν μια λύση ιχνηλασιμότητας βασισμένη στην τεχνολογία απαραίτητη.
 
Οι τεχνολογίες

Το τελευταίο διάστημα, μια σειρά νέων τεχνολογιών στον χώρο της ιχνηλασιμότητας τραβούν όλο και περισσότερο την προσοχή, όπως, για παράδειγμα, η τεχνολογία RFID, που εμπλέκει την πλήρη καταγραφή των μετακινήσεων των αγαθών, καθώς, επίσης, και την πληροφόρηση σε άλλα σχετικά θέματα, όπως οι συνθήκες αποθήκευσης. Αυτά τα δεδομένα αποθηκεύονται σε βάσεις δεδομένων και είναι άμεσα προσβάσιμα στην απαιτούμενη μορφή τους μέσω εξειδικευμένου λογισμικού ιχνηλασιμότητας, όπως to Lawson M3 Trace Engine.

Παράλληλα, οι συνεργαζόμενες εφαρμογές εφοδιαστικής αλυσίδας (Lawson SCM Solution) δίνουν τη δυνατότητα σε απομακρυσμένα ή και διαφορετικά συστήματα να αποθηκεύουν την πληροφορία σε ένα κεντρικό σημείο, από το οποίο μπορούμε να παρακολουθήσουμε και να πληροφορηθούμε μέσω δικτύου τα στοιχεία για τη διακίνηση των αγαθών σε οποιοδήποτε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας κι αν βρίσκονται.

Οφέλη της επιχείρησης

Οι διεθνείς κανονισμοί, όμως, δεν είναι ο μόνος λόγος για τον θόρυβο που γίνεται γύρω από τις νέες τεχνολογίες ιχνηλασιμότητας. ‘Εχοντας ξεπεράσει κατά πολύ την εποχή, που παρόμοιες τεχνολογίες αποτελούσαν «αιτίες αποπροσανατολισμού» από τις καθημερινές επιχειρηματικές δραστηριότητες μιας εταιρείας, οι εφαρμογές ιχνηλασιμότητας παρέχουν πλέον νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες με την άμεση διαφοροποίηση των προϊόντων και την ενίσχυση της σχέσης με τον πελάτη. ‘Ολα αυτά έχουν ως λογικό αποτέλεσμα την αύξηση του κέρδους.

Πόσο συχνά βλέπετε στα ράφια των σούπερ μάρκετ επιγραφές όπως «χωρίς λιπαρά» ή «ελευθέρας βοσκής»; Η αυξημένη ζήτηση των καταναλωτών για «καθαρά» και «πράσινα» προϊόντα, καθώς, επίσης, και η απαιτούμενη πληροφόρηση για την προέλευση των τροφίμων, καθιστούν από μόνες τους την ιχνηλασιμότητα ως μια τεράστια ευκαιρία διαφοροποίησης της εταιρείας και των προϊόντων της. ‘Εχοντας αυτό υπόψη, η βρετανική Sainsbury παρουσίασε μια σειρά οργανικών προϊόντων, στα οποία παρέχει διάφανη πληροφόρηση σε θέματα ιχνηλασιμότητας. Σε αυτή τη νέα σειρά προϊόντων ο τελικός καταναλωτής μπορεί να έχει εκτενή πληροφόρηση σε σχέση με τα προϊόντα, όπως την χώρα προέλευσής τους (τοπική ή διεθνή), αλλά και αναλυτικότερα στοιχεία μέχρι και την φάρμα που πραγματοποίησε την εκτροφή των ζώων.

Στην Lawson υπάρχει η πεποίθηση πως με περισσότερη διαφάνεια στις παράπλευρες δραστηριότητες της εφοδιαστικής αλυσίδας, όπως η ιχνηλασιμότητα, οι εταιρείες μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά τους. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την καλύτερη διαχείριση των παγίων, την ευκολότερη πρόσβαση σε πληροφορίες που σχετίζονται με επιστροφές προϊόντων (μείωση κόστους), καθώς επίσης και την βελτιωμένη επικοινωνία και σχέσεις με τρίτους (έμποροι, συνεργάτες κλπ).

Δεν υπάρχει αμφιβολία. Οι νέοι Διεθνείς Κανονισμοί Ιχνηλασιμότητας θα προσθέσουν επιπλέον ευθύνες σε όσες εταιρείες εμπλέκονται στη Διεθνή Αλυσίδα Διατροφής. ‘Εστω και έτσι όμως, οι εταιρείες του κλάδου τροφίμων και ποτών θα πρέπει να βλέπουν την επένδυσή τους για αποτελεσματικότερη ιχνηλασιμότητα, όχι ως συμμόρφωση προς διεθνείς κανονισμούς ή ως οικονομική επιβάρυνση, αλλά ως μέρος μιας επιτυχημένης επιχειρηματικής στρατηγικής.

Η λύση που θα επιλέξουν οι εταιρείες τροφίμων και ποτών θα πρέπει να συγκεντρώνει χαρακτηριστικά τέτοια, ώστε να μην δίνει μόνο στοιχεία για την αποτελεσματική διαχείριση ανάκλησης των προϊόντων και να συμβάλλει αποτελεσματικότερα στην σχέση προμηθευτή/πελάτη, αλλά και στην εταιρεία τη δυνατότητα να βελτιώσει, για παράδειγμα, τα χαρακτηριστικά των προϊόντων της.

Είναι σίγουρο ότι είμαστε στην αρχή αυτής της τάσης. Πιθανότατα, η ανάπτυξη στον χώρο αυτό να επιτευχθεί με αναθεωρήσεις των ήδη υπαρχόντων κανόνων και την εφαρμογή νέων τεχνολογικών εφαρμογών, όπως αυτή του RFID, που έχει ιδιαίτερα ευρεία εφαρμογή στις διαδικασίες της εφοδιαστικής αλυσίδας.

‘Οποιο και αν είναι το μέλλον στον χώρο αυτό, σίγουρο είναι ότι η ιχνηλασιμότητα τα επόμενα χρόνια θα παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στη βιομηχανία των τροφίμων και ποτών.

Athentis Consulting Ltd

Ο κ. Κώστας Πούλος είναι ο γενικός διευθυντής της Athentis Consulting (www.athentis.eu). H Athentis Consulting Ltd είναι ο εξουσιοδοτημένος συνεργάτης της Lawson Software για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Athentis, σε στενή συνεργασία με τη Lawson, προσφέρει σε επιχειρήσεις με εθνική και διεθνή παρουσία ολοκληρωμένες λύσεις βασισμένες στη σουίτα επιχειρησιακών εφαρμογών Lawson M3 (Make, Move, Maintain).

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 383 (Απρίλιος 2009) του περιοδικού «σελφ σέρβις» (Εκδόσεις Comcenter).