Τα τελευταία χρόνια η ελληνική τηλεόραση κατακλύστηκε από εκπομπές μαγειρικής. Πρόκειται για μια τάση που προϋπήρχε στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στις χώρες του δυτικού κόσμου, η οποία ενίσχυσε το μήνυμα της υιοθέτησης συνηθειών υγιεινής διατροφής και αναβάθμισης της ποιότητας ζωής, μέσω της μαγειρικής στο σπίτι. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την οικονομική ύφεση, η οποία επηρεάζει όλο και περισσότερο τις συνήθειες του Έλληνα καταναλωτή, δημιουργεί μεγάλο ενδιαφέρον για το ποια είναι η κατάσταση σήμερα σε σχέση με τη διατροφή και ποιες είναι οι νέες τάσεις που ξεχωρίζουν.

Oι έρευνες καταναλωτών του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), σε συνδυασμό με πρόσφατη μελέτη βασισμένη σε δείγμα 2.000 ατόμων απ’ όλη τη χώρα¹, δίνουν την εικόνα των διατροφικών συνηθειών των Ελλήνων όπως διαμορφώνονται σήμερα, καταγράφοντας σημαντικά θέματα που σχετίζονται και με τις αγοραστικές / καταναλωτικές συνήθειες, σε σχέση με την αγορά τροφίμων και ποτών. Ειδικότερα στην πρόσφατη μελέτη αναλύονται η συχνότητα κατανάλωσης τροφών εβδομαδιαίως, καθώς και οι συνήθειες-αντιλήψεις που σχετίζονται με τη διατροφή, διαμορφώνοντας το σχετικό προφίλ του Έλληνα καταναλωτή. Τα στοιχεία που ακολουθούν καταγράφουν τις τάσεις που ξεχωρίζουν και επηρεάζουν σημαντικά την κατανάλωση τροφίμων, οι οποίες συγκεκριμένα είναι:

  • Η αύξηση των γευμάτων στο σπίτι
  • Η πρόσδεση στην οικογενειακή παράδοση
  • Η επιλογή και αναζήτηση υπερ-τροφών
  • Το άγχος και η επίδρασή του στη διατροφή

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας καταναλωτών του ΙΕΛΚΑ, είναι σαφές ότι την τελευταία 5ετία όλο και μεγαλύτερο ποσοστό καταναλωτών δηλώνει ότι αποφεύγει να παραγγέλνει φαγητό απ’ έξω και προτιμάει να μαγειρέψει στο σπίτι (βλ. Σχήμα 1). Πρόκειται για μία τάση που όχι μόνο την ακολουθούν περισσότεροι καταναλωτές, αλλά παρουσιάζεται με μεγαλύτερη ένταση σε όσους την είχαν ήδη υιοθετήσει. Σε μεγάλο βαθμό πρόκειται για μία επιλογή των καταναλωτών που παρουσιάζεται ως συνέπεια της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος των καταναλωτών, ενισχυόμενη στη συνέχεια και από άλλους παράγοντες, όπως το αυξημένο ενδιαφέρον του κοινού για μαγειρική ή το ανερχόμενο ενδιαφέρον για την προστασία της υγείας ενός πληθυσμού με αυξανόμενο Μ.Ο. ηλικίας.

Μία δεύτερη σημαντική παρατήρηση αφορά στον άμεσο συσχετισμό της καθημερινής διατροφής με την έννοια της οικογένειας, που καταγράφεται σε πολλές έρευνες. Όπως δείχνουν τα στοιχεία της έρευνας του ΙΕΛΚΑ, η συντριπτική πλειοψηφία των γευμάτων πραγματοποιείται στο σπίτι, παρουσία μελών της οικογένειας. Χαρακτηριστικό είναι ότι πάνω από το 80% των γευμάτων ετοιμάζεται σήμερα καθημερινά στο σπίτι από την οικογένεια, ενώ η τάση την τελευταία 5ετία είναι αυξητική. Η επίδραση της οικογένειας στη διατροφή καταγράφεται σε όλα τα στάδια της προετοιμασίας και κατανάλωσης του γεύματος και ξεκινάει ήδη από τις αγορές στο κατάστημα. Σύμφωνα με την έρευνα καταναλωτών του ΙΕΛΚΑ, για 2 στους 3 καταναλωτές οι αγορές στο σούπερ μάρκετ αποτελούν παραδοσιακά μία αγαπημένη οικογενειακή συνήθεια. Αξιοσημείωτο είναι ότι την 5ετία 2012-2016 τα ποσοστά είναι σχεδόν αμετάβλητα, δείχνοντας τη διαχρονικότητα της τάσης αυτής.

Όσον αφορά στις τροφές, πέρα από την ανάλυση του μείγματος τροφών που καταναλώνονται, η έρευνα ρίχνει φως και στην αναζήτηση υπερ-τροφών, μία νέα τάση που κερδίζει έδαφος διεθνώς και ήταν αναμενόμενο να κάνει την εμφάνισή της και στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι είναι σχετικά νέα τάση στη χώρα μας, και παρά την οικονομική ύφεση, στην έρευνα καταγράφει έντονα ανοδική τάση. Ως υπερ-τροφές χαρακτηρίζονται εκείνες που αφενός μεν εμφανίζουν υψηλή διατροφική αξία, λόγω μεγάλης συγκέντρωσης θρεπτικών συστατικών, αφετέρου δε έχουν ουσίες, όπως τα αντιοξειδωτικά, τα φλαβονοειδή, οι πολυφαινόλες, που μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κάποιων ασθενειών.

Επιλογή τροφών με ευεργετικές ιδιότητες
Όπως φαίνεται στο σχετικό σχήμα, μία μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, περίπου το 40%, δηλώνει ότι επιλέγει τροφές με συγκεκριμένες ιδιότητες, όπως αντικαρκινικές, αντιοξειδωτικές, ευεργετικές για την καρδιά κ.ά. (Σχήμα 2). Τα συγκεκριμένα άτομα δεν σημαίνει ότι πάσχουν από κάποια ασθένεια ή έχουν κάποιο πρόβλημα υγείας. Το αντίθετο μάλιστα προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για άτομα που γενικά ενδιαφέρονται για την υγεία και τη διατροφή τους. Μία ακόμα σημαντική τάση έχει να κάνει με το άγχος. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το άγχος επηρεάζει τόσο το τι, αλλά και το πόσο τρώει κάποιος. Δεδομένης της ψυχολογικής πίεσης που ασκείται σήμερα στο ευρύ κοινό, λόγω και της οικονομικής ύφεσης, είναι σαφές ότι η επίδρασή της και στη διατροφή εντείνεται.

Συγκεκριμένα, σχεδόν το 40% του κοινού δηλώνει ότι η ψυχολογία του επηρεάζει το τι θα φάει. Το 28% τρώει λιγότερο από το συνηθισμένο όταν αγχώνεται και το 26% περισσότερο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το γεγονός ότι υπάρχει ευθεία συσχέτιση μεταξύ άγχους και κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφών. Για παράδειγμα, από τη στατιστική ανάλυση προκύπτει σύνδεση της αρνητικής ψυχολογίας με το «τσιμπολόγημα» ανάμεσα στα γεύματα και την αυξημένη κατανάλωση σνακ, τροφίμων με ζάχαρη και λίπη. Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν στο συμπέρασμα πως υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ελλήνων για τη διατροφή τους, αλλά και πως αυτό το ενδιαφέρον επηρεάζει άμεσα την αγοραστική τους συμπεριφορά. Σημαντικός είναι και ο ρόλος των σούπερ μάρκετ στο θέμα της διατροφής, τον οποίο, έχοντας ήδη κατοχυρώσει μια σχέση οικειότητας με το αγοραστικό κοινό, μπορούν να βελτιώσουν περαιτέρω. Σήμερα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας καταναλωτών του ΙΕΛΚΑ η συνεισφορά και η επίδραση του κλάδου των σούπερ μάρκετ στην αναβάθμιση των διατροφικών συνηθειών αποτιμάται θετικά από την πλειονότητα των καταναλωτών. Διαπιστώνεται, λοιπόν, πως υπάρχει ένα γόνιμο πεδίο για τις επιχειρήσεις του κλάδου να επενδύσουν σε αυτή την κατεύθυνση, με πολύ υψηλά προσδοκώμενα αποτελέσματα.