Συνολικά οι πωλήσεις του κλάδου των σούπερ μάρκετ την περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου του 2011 υπέστησαν κάμψη 2,4% έναντι του 2010, που έκλεισε επίσης με πτώση 1,5% έναντι του 2009. Πάντως, τα σούπερ μάρκετ διατήρησαν τις δυνάμεις τους, εμφανίζοντας οριακή πτώση τζίρου 0,1%, όταν το 2010 η πτώση των πωλήσεών τους ήταν της τάξης του 1,8%.

Tο κλείσιμο κάθε χρονιάς αποτελεί πάντα μια πρώτης τάξης ευκαιρία για απολογισμούς, για συναγωγή συμπερασμάτων και αυτοκριτική, για τον επαναπροσδιορισμό στρατηγικής και για την αναζήτηση των χαμένων και κερδισμένων, σε ένα παιχνίδι που ποτέ δεν σταματά και που όλοι κυνηγούν μετά μανίας τις πωλήσεις, τα μερίδια, τα κέρδη και τα bonus.

Αν κάποιοι, λοιπόν, από το λιανεμπόριο μπορεί το 2011 να θεωρηθούν «οι χαμένοι» είναι κυρίως τα μικρά σημεία πώλησης, τα περισσότερα από τα οποία υπέστησαν συρρίκνωση πωλήσεων. Από τους παραγωγούς «χαμένες» λογίζονται εταιρείες που διαθέτουν στην αγορά αναψυκτικά, αλκοολούχα και μη αλκοολούχα ποτά, απορρυπαντικά, καθαριστικά σπιτιού, των οποίων τα έσοδα μειώθηκαν αισθητά.

Στον αντίποδα, στους «κερδισμένους» του 2011 συγκαταλέγονται οι παραγωγοί τυποποιημένων τροφίμων, σνακ, γαλακτοκομικών και προϊόντων ζαχαροπλαστικής, που είδαν τα συνολικά τα έσοδά τους να αυξάνονται, ενώ από τον κλάδο της οργανωμένης λιανικής η γερμανική hand discount Lidl το 2011 παρουσίασε μια αξιοζήλευτη ανάπτυξη.

Τα προαναφερόμενα προκύπτουν από τα τελευταία επίσημα στοιχεία πριν τις γιορτές της Symphony IRI, για την εξέλιξη των πωλήσεων στο 10μηνο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2011, σε σχέση με το αντίστοιχο του προηγούμενου έτους, στοιχεία από τα οποία συνάγεται το γενικότερο κλίμα της αγοράς, το οποίο μόνο θετικό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά πτωτικά κινήθηκαν οι πωλήσεις του λιανεμπορίου, στοιχείο που καταδεικνύει τη δύσκολη θέση στην οποία έχουν βρεθεί τα νοικοκυριά, λόγω της οικονομικής κρίσης, αφού πέρα από τις περικοπές δαπανών για ένδυση-υπόδηση, για το αυτοκίνητο, τον τουρισμό και τις εξόδους, προχωρούν σε μειώσεις δαπανών στα είδη καθημερινής ανάγκης.

Αναλυτικότερα τα βασικότερα συμπεράσματα από τις τελευταίες μετρήσεις της Symphony IRI έχουν ως εξής:

Πτώση του discount, με άνοδο της Lidl
Στο 10μηνο του 2011 τα σούπερ μάρκετ κέρδισαν μερίδια έναντι των discounters. Η συμμετοχή τους στο σύνολο της αγοράς του κλάδου αυξήθηκε στο 87,8% από 85,8% που ήταν στο 12μηνο του 2010, ενώ τα εκπτωτικά καταστήματα κράτησαν το 12,3% από το 14,2% που είχαν πέρυσι.

Ωστόσο, για τη συναγωγή ακριβέστερων συμπερασμάτων, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι από το 2011 στους discounters δεν περιλαμβάνεται κανείς άλλος εκτός από τη Lidl κι ίσως μερικά από τα καταστήματα της Dia, το δίκτυο της οποίας ενσωματώνεται σταδιακά στην Καρφούρ Μαρινόπουλος. Συνεπώς το μερίδιο του discount, μετά την αποχώρηση της Aldi από την Ελλάδα, ταυτίζεται με το μερίδιο μιας εταιρείας στην αγορά του κλάδου.

Σταθερότητα τζίρου για τα σούπερ μάρκετ
Στο σύνολό της η αγορά το 10μηνο εμφανίζεται να έχει μια πτώση της τάξης του 2,4% έναντι του 2010, χρονιά η οποία είχε κλείσει επίσης με πτώση 1,5% έναντι του 2009. Στο εξεταζόμενο διάστημα τα σούπερ μάρκετ διατήρησαν επί της ουσίας τις δυνάμεις τους, αφού κατάφεραν να κρατήσουν σταθερότητα τζίρου. Οι πωλήσεις τους κατέγραψαν μια οριακή πτώση 0,1%, όταν το 2010 η πτώση ήταν της τάξης του 1,8%.

Στο ίδιο διάστημα, ωστόσο, η Lidl έκανε την έκπληξη, αφού σε μια πτωτική αγορά στο 10μηνο εμφανίσθηκε με αύξηση πωλήσεων 3,3%. Το 12μηνο του 2010 είχε, επίσης, άνοδο πωλήσεων κατά 0,2%.

Οι μήνες που στήριξαν το 2011 τις πωλήσεις των σούπερ μάρκετ ήταν ο Απρίλιος, ο Μάιος και ο Ιούνιος, οπότε οι τζίροι των αλυσίδων αυξήθηκαν έως και 3,9%. Στους υπόλοιπους επτά μήνες τα έσοδά τους κινήθηκαν πτωτικά. Χειρότερος μήνας ήταν ο Ιανουάριος οπότε οι πωλήσεις κατρακύλησαν κατά 4,1% μονάδες.

Σημειώνουμε ότι αν κάποιος εξετάσει τις αντίστοιχες μετρήσεις του 2010, θα διαπιστώσει ότι οι πωλήσεις του οργανωμένου λιανεμπορίου είχαν μήνα προς μήνα την ακριβώς αντίθετη εικόνα αυτής του 2011. Δεδομένης της δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας, ήταν μάλλον αναμενόμενο ότι όποια περίοδος για τα σούπερ μάρκετ ήταν ανθηρή το 2010, δεν θα παρουσίαζε ανάπτυξη για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Έτσι, λοιπόν συνέβη το αντίθετο: τα έσοδα «αυξήθηκαν» στους μήνες που το 2010 εμφάνισαν κάμψη.

Στην αγορά των discounters φαίνεται ότι η αποχώρηση της Aldi από τη χώρα και η απορρόφηση της Dia από την Καρφούρ Μαρινόπουλος, λειτούργησαν ως καταλύτης για τη συνολικά αρνητική πορεία των πωλήσεων του discount. Οι μετρήσεις δείχνουν εξέλιξη αρνητική σε όλους τους μήνες, με αποκορύφωμα τον Οκτώβριο, οπότε ο τομέας του discount εμφάνισε καθίζηση κατά 23,9%. Αλλά, βέβαια, κανείς δεν ξεχνά ότι ο τομέας εκπροσωπείται πλέον μόνο από τη Lidl και τα εναπομείναντα Dia.

Στο διάστημα, λοιπόν, Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2011 οι discounters (τα Lidl και τα Dia) εμφανίζονται με κάμψη τζίρου 16,6%, όταν στο 12μηνο του 2010 οι πωλήσεις τους ήταν αυξημένες κατά 0,1% ως αποτέλεσμα της δράσης τριών αλυσίδων (Lidl, Aldi, Dia).

Εξέλιξη πωλήσεων ανά κατηγορία καταστημάτων
Επιστρέφοντας στα της αγοράς των τυπικών σούπερ μάρκετ, τα στοιχεία της Symphony IRI δείχνουν, επίσης, ότι στο πολύ δύσκολο 10μηνο του 2011 θετικά αποτελέσματα είχαν τα μεγάλα και τα πολύ μεγάλα καταστήματα του κλάδου. Ειδικότερα, τα καταστήματα μεταξύ 1.000 τμ και 2500 τμ εμφάνισαν άνοδο πωλήσεων 2,9%, ενώ τα υπέρ μάρκετ έκτασης άνω των 2.500 τμ αντίστοιχη άνοδο 1%.

Αντίθετα, τις μεγαλύτερες απώλειες εμφάνισαν τα πολύ μικρά καταστήματα, δηλαδή όσα είναι έκτασης κάτω των 400 τμ, καταγράφοντας ρυθμό κάμψης 6,2%. Περιορισμένες απώλειες, της τάξης του 0,25%, είχαν τα σούπερ μάρκετ έκτασης μεταξύ 400 τμ και 999 τμ.

Συμπερασματικά, στο 10μηνο του 2011 ένα σημαντικό μέρος του τζίρου μετακινήθηκε από τα μικρά στα μεγάλα σημεία πώλησης, γεγονός το οποίο πιστοποιεί η μεγάλη αύξηση των «λουκέτων», που καταγράφεται από την ΕΣΕΕ και τα Επιμελητήρια.

Εξέλιξη πωλήσεων ανά κατηγορία προϊόντων
Ας δούμε στο εξεταζόμενο διάστημα πώς «συμπεριφέρθηκαν» οι βασικότερες κατηγορίες προϊόντων, στα τρόφιμα και τα μη τρόφιμα, με βάση πάντα τα στοιχεία της Symphony IRI. Στην περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2011 τη μεγαλύτερη αύξηση στις πωλήσεις κατέγραψαν τα σνακ, που παρουσίασαν ρυθμό ανάπτυξης 8,6%, καθώς η αγορά τους αποδεδειγμένα στρέφεται στα οργανωμένα κανάλια διανομής λόγω της κρίσης των σημείων πώλησης της αυθόρμητης αγοράς.

Ακολούθησαν τα τυποποιημένα τρόφιμα, με αύξηση ρυθμού πωλήσεων 4,9%, οι ζωοτροφές με 3,4%, τα γαλακτοκομικά με 3,1%, τα είδη ζαχαροπλαστικής με 2,7%, τα delicatessen με 2%, το φρέσκο κρέας με 1,2%, τα κατεψυγμένα τρόφιμα με 0,7% και τα φρέσκα ψάρια με 0,3%.

Κάμψη πωλήσεων στο 12μηνο, λόγω της φορολογικής τους επιβάρυνσης, είχαν τα μη αλκοολούχα ποτά, που κατέγραψαν τις μεγαλύτερες απώλειες 5,8%, και τα αλκοολούχα ποτά, επίσης με σημαντικές απώλειες της τάξης του 5,15%. Ακολούθησαν τα προϊόντα ομορφιάς, που σημείωσαν πτώση 4,2%, τα προϊόντα καθαρισμού σπιτιού (households products) με απώλειες 4,4%, τα απορρυπαντικά με 4,1%, οι σερβιέτες με 3,2%, τα προϊόντα συσκευασίας με 2,8%, τα προϊόντα χαρτιού με 2,2%, τα καθαριστικά με 1,5%, και τέλος, τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, που είχαν πτώση 1%.

Σε ό,τι αφορά, βέβαια, τις προαναφερόμενες μεταβολές στις πωλήσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι περιλαμβάνουν τις αυξήσεις στο ΦΠΑ, αλλά και τις όποιες αυξητικές ή πτωτικές μεταβολές στις τιμές αποφάσισαν οι λιανέμποροι και οι προμηθευτές τους, μεταβολές που σε κάθε περίπτωση επέδρασαν καθοριστικά στην αξία των πωλήσεων. Ανάλογα επέδρασαν και οι προωθητικές ενέργειες.