Η απόφαση αντικατάστασης του ανθρώπινου δυναμικού από μηχανές είναι περισσότερο περίπλοκη από ότι ισχυρίζονται οι εταιρείες που κατασκευάζουν ρομποτικά συστήματα.
Πέρα από το ύψος της επένδυσης και τα ηθικά ζητήματα που λειτουργούν ανασταλτικά, υπάρχει πάντα και το θέμα της αποτελεσματικής λειτουργίας των μηχανών.

Η εικόνα ανθρώπων και ρομπότ που συνεργάζονται σε κεντρικές αποθήκες εταιρειών, όπως η Amazon και η Walmart, είναι πλέον αρκετά συνηθισμένη. Μεταξύ των εργασιών που μπορούν να διεκπεραιώσουν αυτοκινούμενα ρομπότ εντός του χώρου των αποθηκών, θα εστιάσουμε στη συλλογή από το ράφι των προϊόντων που συνθέτουν μια παραγγελία, ώστε να είναι έτοιμη να αποσταλεί στον παραλήπτη της.

Αυτή την περίοδο, στρέφοντας τη ματιά μας σε κάποιο φυσικό κατάστημα αλυσίδας σούπερ μάρκετ, θα δούμε εργαζόμενους, οι οποίοι συμβουλευόμενοι συνήθως μια έντυπη λίστα, συλλέγουν τα προϊόντα από τα ράφια, τα τοποθετούν σε ειδικά κουτιά μεταφοράς και τα παραδίδουν στον μεταφορέα που θα τα στείλει στον πελάτη. Σε μια αποθήκη, η ίδια εργασία γίνεται επίσης από ανθρώπινα χέρια, αν πρόκειται για μικρά αντικείμενα ή από εξειδικευμένα οχήματα, αν πρόκειται για παλέτες ή ογκώδη αντικείμενα.

Οπότε, το ερώτημα είναι αν θα μπορούσαν να αντικατασταθούν αυτά τα ανθρώπινα χέρια μερικώς ή πλήρως από ρομποτικά συστήματα. Στο dark store της e-Fresh, ενός ελληνικού online grocery, ένα μηχανικό σύστημα έχει αναλάβει τη συλλογή των προϊόντων μιας παραγγελίας. Ωστόσο, η προετοιμασία της αποστολής γίνεται από εργαζόμενους της εταιρείας.

Τα dark store που γεννήθηκαν στην πανδημία
Σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Forbes.com τον περασμένο Ιούλιο, ο συντάκτης αναρωτιέται για τις αλλαγές που θα φέρει στον σχεδιασμό αποθηκών η χρήση αυτόνομων ή ημι-αυτόνομων ρομπότ. Στο πλαίσιο παγκόσμιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2021 και συμπεριέλαβε τις γνώμες 720 ειδικών σε θέματα logistics, το 54% αυτών δήλωσαν ότι η χρήση αυτοματισμών και ρομποτικών συστημάτων θα επηρεάσει τον σχεδιασμό αποθηκών. Από την ίδια μελέτη προέκυψε το συμπέρασμα ότι σε αυτή τη φάση η κατηγορία των συστημάτων Automated Guided Vechile (AGV) είναι αυτή που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ανάπτυξη. Ωστόσο, το μέλλον φαίνεται να ανήκει στα Autonomous Mobile Robots (AMRs), τα οποία είναι πρακτικά AGVs, αλλά με περισσότερη τεχνητή ευφυΐα, ώστε να μη χρειάζεται να κινούνται μόνο πάνω σε μια προκαθορισμένη πορεία.

Και στις δύο περιπτώσεις ρομποτικών οχημάτων, το κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι κινούνται στο δάπεδο της αποθήκης, οπότε ακόμα και με επεκτεινόμενους βραχίονες μπορούν να διαχειριστούν αντικείμενα που βρίσκονται μέχρι ένα συγκεκριμένο ύψος. Μήπως, λοιπόν, οι αποθήκες που θα χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες του online grocery δε θα χρειάζεται να είναι εξίσου ψηλές με τις υπάρχουσες;

Διπλό όφελος…
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δημοσιεύτηκαν άρθρα που αφορούσαν την ποιότητα εργασίας στις αποθήκες της Amazon. Δύο από τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι σε αυτές είναι ο περιορισμένος χώρος και η έλλειψη κλιματισμού. Ελάχιστες από τις τεράστιες αποθήκες των μεγάλων λιανεμπόρων είναι κλιματιζόμενες, γεγονός που κάνει τις συνθήκες πολύ δύσκολες, ειδικά τα καλοκαίρια. Η χρήση των ρομπότ, ακόμα και αν δεν καταργήσει την ανθρώπινη παρουσία στις αποθήκες, έχει διπλό όφελος. Αφενός μειώνει την ανάγκη χρήσης κλιματισμού στο σύνολο της αποθήκης, όπου θα δουλεύουν κυρίως τα AMRs, και παράλληλα κάνει εφικτή την εγκατάσταση κλιματισμού στον χώρο που γίνεται η παράδοση των προϊόντων και οι εργαζόμενοι αναλαμβάνουν να προετοιμάσουν την παραγγελία του πελάτη. Αυτοί οι χώροι αντιπροσωπεύουν συνήθως λιγότερο από το 15% της αποθήκης και επομένως είναι πιο εύκολο να γίνουν κλιματιζόμενοι.

Σε γενικές γραμμές, ο σχεδιασμός των μελλοντικών αποθηκών θα εστιάζει κυρίως στην καλύτερη εξυπηρέτηση των AGVs και AMRs, τα οποία θα κάνουν και την περισσότερη εργασία.

Για να προσγειωθούμε όμως στην πραγματικότητα της Ελλάδας. θα χρειαστεί να εστιάσουμε στο γεγονός ότι όλα τα παραπάνω συστήματα, λιγότερο ή περισσότερο, χρειάζονται στην καλύτερη περίπτωση έναν επανασχεδιασμό της αποθήκης, ενώ το ιδανικό σενάριο είναι η κατασκευή μιας αποθήκης που θα ταιριάζει καλύτερα στις δικές τους «ανάγκες». Κάτι τέτοιο δε φαίνεται να συμβαίνει προς το παρόν στην Ελλάδα, καθώς ακόμα και οι αποθηκευτικοί χώροι που αποκτήθηκαν πρόσφατα από τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ για να εξυπηρετήσουν τις αγορές που γίνονται από το online κανάλι, δεν έχουν τις προδιαγραφές που απαιτούνται ώστε να λειτουργήσουν εντός τους αυτόνομα συστήματα.

Στην παρούσα κατάσταση, η επιλογή των AMRs φαίνεται να είναι η λύση με τα περισσότερα οφέλη. Καταρχάς απαιτεί λιγότερες επεμβάσεις στη διαμόρφωση της αποθήκης σε σχέση με τα AGVs. Επιπλέον, καθώς ο όγκος των παραγγελιών θα αυξάνεται, η προσθήκη νέων AMRs είναι απλή και δεν επιβαρύνει την επιχείρηση με επιπρόσθετα έξοδα. Στον αντίποδα, η ευελιξία των AMRs συνεπάγεται και μια διαδικασία εξέλιξης της τεχνητής τους ευφυίας. Αν και η εξέλιξη των αλγορίθμων γίνεται από τον κατασκευαστή, η εκπαίδευσή τους εξαρτάται και από βελτιώσεις που θα πραγματοποιούνται στη διάρκεια της λειτουργίας τους. Οπότε, ένα σύστημα AMRs, όπως και κάθε άλλο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, θα χρειαστεί κάποιο διάστημα ωρίμανσης. Οι κατασκευαστές συχνά αναφέρουν ότι η απόσβεση της επένδυσης είναι εφικτή ακόμα και μέσα σε έξι μήνες. Θεωρούμε όμως ότι αυτό το χρονικό διάστημα είναι μάλλον μικρό σε σχέση με την πραγματικότητα. Ενδεικτικά, το κόστος ενός AMR κυμαίνεται περίπου στα 30.000 δολάρια, ενώ για ένα AVG είναι περίπου 15.000 δολάρια, χωρίς όμως να συνυπολογίζεται το κόστος εγκατάστασης.

Δεν υπάρχει μόνο μια κατάλληλη λύση
Η πραγματικότητα είναι ότι η ρομποτική βιομηχανία πειραματίζεται αυτή την περίοδο, επενδύοντας σε έρευνα και ανάπτυξη λύσεων για δεκάδες διαφορετικές εργασίες, μια εκ των οποίων είναι το pick-in. Πρακτικά, οι πιο δοκιμασμένες ρομποτικές λύσεις είναι οι βραχίονες που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλούς βιομηχανικούς τομείς, με πρώτο αυτόν της αυτοκινητοβιομηχανίας. Είναι όμως εντελώς διαφορετικό ένα αυτόνομο ρομπότ με έναν ρομποτικό βραχίονα, ο οποίος μάλιστα παίρνει ενέργεια από σύνδεση με ρευματοδότη. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ένας ρομποτικός βραχίονας τοποθετημένος πάνω σε ένα αυτόνομο όχημα, είναι πολύ δύσκολο να φτάσει πάνω από ένα συγκεκριμένο ύψος, ειδικά αν πρόκειται να μεταφέρει μεγάλο βάρος, γιατί η καταπόνηση που δέχεται μπορεί να προκαλέσει βλάβη. Αν πάλι προσπαθήσουμε να τον κάνουμε άθραυστο, τότε το βάρος της όλης κατασκευής θα απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας. Η Ocado ισχυρίζεται ότι έχει κατασκευάσει έναν βραχίονα, ο οποίος μπορεί να κάνει pick-in περίπου του 70% των αντικειμένων σε μια αποθήκη online grocery, ενώ για το υπόλοιπο 30% χρειάζονται ανθρώπινα χέρια.

Με αυτά τα δεδομένα, πριν την επιλογή μιας λύσης θα πρέπει να προηγηθεί πολύ σχολαστική μελέτη του έργου που το ρομποτικό σύστημα θα κληθεί να εξυπηρετήσει, στο πλαίσιο των ιδιαιτεροτήτων που έχει η αποθήκη. Θεωρούμε ότι σήμερα είναι λίγες οι εταιρείες στην Ελλάδα που σκέφτονται να κατασκευάσουν αποθήκες ειδικά σχεδιασμένες για να υποδεχτούν ρομποτικά συστήματα, οπότε το έργο προσαρμογής ρομπότ στις υπάρχουσες αποθήκες θα είναι πιο πολύπλοκο.

Αν και βάσει των πληροφοριών που συλλέξαμε δε φαίνεται μέχρι στιγμής να υπάρχουν ελληνικές εταιρείες online grocery που να έχουν προχωρήσει στην υλοποίηση λύσεων pick-in με αυτόνομα ρομποτικά συστήματα, μια λύση που ακούγεται αρκετά είναι αυτή της AutoStore. Η εταιρεία ισχυρίζεται ότι είναι προσφέρει την πιο αναπτυσσόμενη ρομποτική λύση στον τομέα των αποθηκών, γεγονός που σε κάποιο βαθμό επιβεβαιώνεται από τη λίστα των έργων που δημοσιεύει. Ελληνικές εταιρείες που ακούσαμε ότι εξετάζουν μια τέτοια λύση είναι η You.gr, θυγατρική της Infoquest και η Καυκάς. Ωστόσο, δεν είχαμε κάποια επίσημη απάντηση των εταιρειών σχετικά με την επιβεβαίωση της πληροφορίας.