Η ανακύκλωση υλικών και η Οικολογία τι σχέση έχουν -που μάλλον δεν έχουν- με τις αλυσίδες λιανικού εμπορίου στην Ελλάδα; Πόσες φορές όλοι μας ως καταναλωτές έχουμε πάρει πιο πολλές σακούλες στο checkout απ’ όσες πραγματικά χρειαζόμαστε για τα ψώνια μας; Αυτές οι σακούλες πού καταλήγουν; Στις χωματερές, για να "αποικοδομηθούν" τελείως, τάχα, σε πόσα χρόνια; Μήπως ποτέ;

Μακάρι αυτό το κείμενο να το διαβάζατε ενθυμούμενοι ότι το περιβάλλον δεν είναι δικό μας, γιατί απλώς το έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας! Η “πλαστική πανούκλα”, η επονομαζόμενη “plastic plague” στη διεθνή βιβλιογραφία και ειδησεογραφία, αφορά σε όλους μας και σε καθημερινή βάση. Υπολογίζεται σήμερα ότι το 80% των σκουπιδιών που υπάρχουν στη θάλασσα προέρχονται από τις δραστηριότητές μας στην ξηρά. Πρόκειται για σκουπίδια που παρασύρθηκαν από τη βροχή και τον αέρα και κατέληξαν εκεί. Μάλιστα, το 90% των σκουπιδιών που επιπλέουν στις θάλασσες είναι πλαστικά! Μόλις προχθές ο τρίχρονος γιος μου μού ‘δειξε απορημένος μια πλαστική σακούλα που επέπλεε στη θάλασσα, “που ζουν τα ψαράκια”.

΄Αντε να εξηγήσεις στο παιδί ότι “τα ψαράκια δεν γυρίζουν από τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ”… Σε παγκόσμια κλίμακα, κάθε χρόνο χρησιμοποιούνται περίπου 1,2 τρισεκατομμύρια πλαστικές σακούλες. Με άλλα λόγια, κάθε λεπτό της ώρας χρησιμοποιούμε στον πλανήτη ένα εκατομμύριο σακούλες. Και το χειρότερο: την κάθε σακούλα την χρησιμοποιούμε κατά μέσο όρο μόλις για 12 λεπτά της ώρας. Μετά τη χρήση της, φυσικά, η σακούλα ρυπαίνει το περιβάλλον για δεκαετίες…

Εκτός από τη ρύπανση στο περιβάλλον, οι πλαστικές σακούλες σκοτώνουν. Κάθε χρόνο περίπου 100.000 ζώα (πουλιά, φάλαινες, φώκιες και χελώνες) σκοτώνονται τρώγοντας την “πλαστική πανούκλα”. Το χειρότερο, όμως, είναι ότι η σακούλα που σκότωσε ένα από αυτά τα ζώα, είναι “ανακυκλώσιμος δολοφόνος”. Με άλλα λόγια, η ίδια σακούλα μπορεί να σκοτώσει ξανά και ξανά, διότι το σώμα του νεκρού ζώου που την κατάπιε αποσυντίθεται πολύ πιο γρήγορα από ότι η σακούλα, η οποία, παραμένοντας στο περιβάλλον, επανα-καταναλώνεται για να σκοτώσει ξανά και ξανά…

Σύμφωνα με κάποια στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα ο κ. Γιώργος Σουφλιάς, υπουργός ΠΕΧΩΔΕ (Athens News, 1.6.2007), στη χώρα μας παράγονται κάθε χρόνο 4 εκατομμύρια τόνοι απορριμμάτων, εκ των οποίων μόνο οι 886 χιλιάδες τόνοι ανακυκλώνονται -στην ποσότητα αυτή περιλαμβάνονται όλα τα είδη απορριμμάτων, από κουτάκια μπίρας μέχρι αυτοκίνητα. Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι στην ανακύκλωση των οικιακών απορριμμάτων είμαστε πολύ πίσω οι ΄Ελληνες, αφού στη χώρα μας ανακυκλώνεται μόνο το ένα τρίτο των οικιακών απορριμμάτων -περίπου 370.000 τόνοι επί συνόλου ενός εκατομμυρίου τόνων, σύμφωνα πάντα με τα ομολογουμένως αισιόδοξα στοιχεία του κ. Σουφλιά.

“Bag for life”

Ας ρίξουμε, όμως, μια ματιά στις σχετικές εμπειρίες μιας άλλης χώρας, ας πούμε του Ηνωμένου Βασιλείου. Εκεί, λοιπόν, στις 14 Μαΐου η λιανεμπορική αλυσίδα Waitrose αποφάσισε να ενθαρρύνει τους πελάτες της να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τις πλαστικές σακούλες των checkout, αποσύροντάς τις. ΄Ετσι, για δύο εβδομάδες (14 έως 28 Μαΐου) οι πελάτες του σούπερ μάρκετ της εν λόγω αλυσίδας στο Saffron Walden δεν είχαν στη διάθεσή τους σακούλες για να μεταφέρουν τα ψώνια τους. Η λύση που τους πρότεινε η αλυσίδα ήταν είτε να φέρνουν οι ίδιοι τις σακούλες που θα χρειάζονταν είτε να προμηθευτούν την “παντοτινή σακούλα” (“bag for life”) με το σήμα της εν λόγω εταιρείας από τα ταμεία της.

Η ιδέα της “bag for life” δουλεύεται στην Αγγλία εδώ και μια επταετία περίπου. Το πράγμα έχει ως εξής: αρχικά ο καταναλωτής καταβάλλει 20 πένες, δηλαδή περίπου 30 λεπτά του ευρώ, και αγοράζει την “παντοτινή σακούλα” για να βάζει τα ψώνια του. Η χωρητικότητα της “bag for life” αντιστοιχεί σε εκείνη των δύο ή τριών τεμαχίων της κοινής πλαστικής σακούλας του σούπερ μάρκετ, ενώ η αντοχή της είναι ασυζητητί μεγαλύτερη και η αισθητική της υψηλού επιπέδου. ΄Οταν φθαρεί από την επανάληψη της χρήσης, η λιανεμπορική αλυσίδα την αντικαθιστά δωρεάν. Με άλλα λόγια, την ανακυκλώνει -εξ ου και το όνομά της: bag for life.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο καταναλωτής συμβάλλει στη μείωση της χρήσης του πλαστικού, που αφθονεί στα είδη συσκευασίας και που απορριπτόμενο… οπλοφορεί εναντίον όλων των ζωντανών της θάλασσας. Η αλυσίδα ASDA έχει βρει έναν άλλον τρόπο να αποθαρρύνει τους πελάτες της να πετούν τις πλαστικές σακούλες στα σκουπίδια. Είναι απλός: για κάθε πέντε χρησιμοποιημένες σακούλες που επιστρέφει ο καθένας τους σε ένα σούπερ μάρκετ ASDA, τον ανταμείβει δίνοντάς του δωρεάν μια “παντοτινή σακούλα”.

Φευ!

Επισημαίνουμε ότι στην πόλη Modbury, στο Devon της Αγγλίας, έχουν απαγορευθεί εντελώς οι πλαστικές σακούλες για τα ψώνια από τις αρχές του Μάη. Φανταστείτε κάτι ανάλογο να γινόταν στον Πύργο ή την Κοζάνη… Αλήθεια, πόσο έτοιμοι είμαστε ως καταναλωτές και επιχειρήσεις για κάτι τέτοιο; Μήπως έφτασε η ώρα οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ της εγχώριας αγοράς, σε συνεννόηση μεταξύ τους, να αρχίσουν να προωθούν συστηματικά τις εναλλακτικές τσάντες από βιοαποικοδομήσιμα υλικά;

Αν αναλογιστούμε ότι η Αγγλία είναι κάπου δέκα χρόνια πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη στα θέματα της ανακύκλωσης, ας μην σκεφτούμε καν να απαντήσουμε στο ερώτημα “πόσα χρόνια είναι πίσω η Ελλάδα;” -φευ! Ειρήσθω εν παρόδω, οι Βέλγοι σήμερα ανακυκλώνουν ήδη το 70% των οικιακών απορριμμάτων τους, ενώ οι Βρετανοί λένε ότι θα έχουν φτάσει στο 50% μέχρι το 2020.

Το μέσο ελληνικό νοικοκυριό ή η τυπική ελληνική επιχείρηση σε τι ποσοστό, τάχα, ανακυκλώνουν τα απορρίμματά τους; Και πώς, άλλωστε, να τα ανακυκλώσουν, όταν πολλοί από τους μεγάλους Δήμους δεν διαθέτουν ακόμα κάδους ανακύκλωσης; Οι ευθύνες της τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως άλλωστε και οι προσωπικές -μην ξεχνούμε- του καθενός μας, είναι τεράστιες. Αλλά τέτοιοι που είμαστε, τέτοιους δημοτικούς άρχοντες εκλέγουμε…

“Γράμματα ψιλά”;

Χώρες που έχουν απαγορεύσει ή αποθαρρύνουν τη χρήση πλαστικής σακούλας είναι η Αυστραλία, το Μπανγκλαντές, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Σκοτία, η Γαλλία, η Ελβετία, η Δανία, η Γερμανία και οι Φιλιππίνες. Η Ελλάδα της παράνομης χωματερής και της μηδενικής ανακύκλωσης θα τολμήσει ποτέ να υιοθετήσει κάποιο ανάλογο μέτρο; Αλλά εδώ, βλέπετε, δεν μπορούμε καν να συμφωνήσουμε ως συντεταγμένη κοινωνία για το πού θα οδηγούνται τα σκουπίδια της πρωτεύουσας, καθώς η χωματερή των Λιοσίων είναι υπερ-κορεσμένη… ΄Αρα, τι; Να υποθέσω ότι κάθε ιδέα περί οικολογικής κουλτούρας και ανακύκλωσης, όσο επιτακτικές και να είναι, είναι “γράμματα ψιλά”;

Τα στελέχη των επιχειρήσεων και οι επιχειρηματίες στους οποίους απευθύνομαι, αρνούμενος να απαντήσω καταφατικά σε αυτό το ερώτημα και υπολογίζοντας στην ευαισθησία τους, στην επικοινωνιακή τους δυνατότητα και στην ικανότητά τους να εκπαιδεύουν τον καταναλωτή, να μην ξεχνούν: Οι σακούλες που έχουν τυπωμένο το σήμα των εταιρειών τους, ακόμα και όταν αποτεθούν στους χώρους υγειονομικής ταφής, δεν αποσυντίθενται. Φωτοδιασπώνται σε μικρότερα μόρια, εξίσου βλαβερά για την ανθρώπινη υγεία. Πώς την βλάπτουν; Μα μολύνοντας τον υδροφόρο ορίζοντα, αργά ή γρήγορα “ποτίζουν” τα ζώα που πρόκειται να γίνουν το “πιάτο ημέρας” στο τραπέζι μας, μπαίνοντας στην τροφική αλυσίδα.

Ας το πάρουμε απόφαση: Ο μόνος τρόπος να οχυρωθούμε έναντι των περιβαλλοντικών κινδύνων που δημιουργεί η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι να αντιληφθούμε την επικινδυνότητα των απλών καθημερινών πρακτικών μας και, κυρίως, ότι το περιβάλλον μάς φτιάχνει και το φτιάχνουμε.