Οι κάδοι ανακύκλωσης συσκευών εντός των καταστημάτων των αλυσίδων λιανικής τροφίμων, αν και συνήθως δεν είναι τοποθετημένοι σε κεντρικό σημείο ώστε να τραβούν άμεσα το βλέμμα των καταναλωτών, έχουν καταφέρει να εγγραφούν στη μνήμη τους και ανακαλούνται κάθε φορά που μια ηλεκτρική συσκευή έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής της. Θα μπορούσε να εξελιχθεί αυτή η ωφέλιμη διαδικασία και πώς;

Σχεδόν 58.000 τόνοι συσκευών ανακυκλώθηκαν το 2020, αριθμός ελάχιστα μειωμένος σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, λόγω κυρίως της πανδημίας, αλλά 72 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με τους 800 τόνους που είχαν συλλεχθεί το 2004, όταν ξεκίνησε τη δράση της η εταιρεία Ανακύκλωση Συσκευών, στης οποίας το μετοχικό κεφάλαιο συμμετέχουν 10 από τις μεγαλύτερες εταιρείες κατασκευής και εισαγωγής ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών. Μια ιδιαιτερότητα της συμμετοχικής εταιρείας είναι ότι οι μέτοχοι δεν λαμβάνουν μέρισμα και το κέρδος από τα έσοδά της, τα οποία προέρχονται από τους υπόχρεους παραγωγούς, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, χρησιμοποιούνται μόνο για την κάλυψη του κόστους της ανακύκλωσης.

Από το 2004 μέχρι και το 2015 οι εθνικοί ετήσιοι στόχοι περιλάμβαναν τη χωριστή συλλογή τουλάχιστον 4 κιλών ηλεκτρικών αποβλήτων κατά μέσο όρο ανά κάτοικο. Ως καταλύτης της ανακύκλωσης συσκευών, λειτούργησε η νέα ευρωπαϊκή οδηγία που ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο τον Μάιο του 2014 και ορίζει ότι από το 2016 η ποσότητα που οφείλει να συγκεντρώνει και να ανακυκλώνει κάθε κράτος μέλος ανέρχεται στο 45% του μέσου όρου του βάρους των συσκευών που αγοράστηκαν την αμέσως προηγούμενη τριετία.

Το 2019 το ποσοστό αυτό θα έπρεπε να είχε φτάσει στο 65%. Ωστόσο, βάσει των στοιχείων της ΕΕ, όπως αυτά διαμορφώθηκαν το 2020, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, απείχαν αρκετά από τον στόχο, καθώς ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν κοντά στο 43%.

Η διαδικασία σήμερα
Η προσπάθεια ανακύκλωσης ξεκινά από το δίκτυο σημείων συλλογής της Ανακύκλωσης Συσκευών για την ανακύκλωση συσκευών και λαμπτήρων. Από το σύνολο των 13.000 σημείων συλλογής, τα 3.000 βρίσκονται σε καταστήματα λιανικής κι από αυτά περίπου 1.000 σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Η συμμετοχή των καταστημάτων λιανικής τροφίμων στη συλλογή συσκευών είναι σχετικά μικρή και εκτιμάται κοντά στο 6% του βάρους των συσκευών που συλλέγονται συνολικά από τη λιανική, γεγονός που οφείλεται κυρίως στο ότι στα καταστήματα καταλήγουν συνήθως συσκευές μικρού βάρους. Το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί, αν στο σύστημα συλλογής προστίθεντο μεγάλες αλυσίδες που σήμερα δεν διαθέτουν σημεία ανακύκλωσης συσκευών, ενώ διαθέτουν σημεία συλλογής λαμπτήρων, μπαταριών, κλπ, όπως η ΑΒ Βασιλόπουλος, αλλά και μικρότερες αλυσίδες τροφίμων με περιορισμένη ή πανελλαδική εμβέλεια.

Σύμφωνα με την κ Νατάσσα Βορηά, διευθύντρια μάρκετινγκ και επικοινωνίας στην Ανακύκλωση Συσκευών, «εκτός της ανακύκλωσης, η εταιρεία υλοποιεί με σταθερά βήματα νέες δραστηριότητες που ακολουθούν τις σύγχρονες περιβαλλοντικές επιταγές και τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Μέσα στο 2020 και στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Life ReWeee, η Ανακύκλωση Συσκευών πέτυχε τα πρώτα αποτελέσματα στην επαναχρησιμοποίηση των ηλεκτρικών αποβλήτων, έχοντας συνεργασία με δύο εξειδικευμένα κέντρα στον Ασπρόπυργο και το Ωραιόκαστρο. Επιπλέον έχει ξεκινήσει δραστηριότητες στο κομμάτι της ορθής περιβαλλοντικής διαχείρισης των δοχείων μελανιών και τόνερ. Σκοπός της συλλογής των αποβλήτων δοχείων μελανιών & τόνερ είναι η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίησή τους ή εφόσον αυτή δεν είναι δυνατή, η ορθή επεξεργασία για την ανάκτηση υλικών».

Μια νέα πρόταση στον τομέα της ανακύκλωσης και ειδικότερα των φορητών τηλεφώνων, εμφανίστηκε από μια start-up εταιρεία που δραστηριοποιήθηκε πιλοτικά στην ελληνική αγορά από την περασμένη χρονιά. Πρόκειται για τη Green Panda, που ιδρύθηκε το 2018 από τους κ. Φάνη Κουτουβέλη και Άλεξ Βρατσκίδη και το επιχειρηματικό της αντικείμενο είναι η αυτοματοποιημένη συλλογή φορητών τηλεφώνων. Τα τηλέφωνα που συλλέγει, μέσω ειδικά σχεδιασμένων μηχανημάτων που ονομάζει ATM, αφού αξιολογηθούν, είτε οδηγούνται σε επισκευή και μεταπώληση (το λεγόμενο refurbishment) είτε σε ανακύκλωση. Στη συζήτηση που είχαμε με τον διευθυντή μάρκετινγκ της εταιρείας, κ. Δημήτρη Λαμπίδη, μας ενημέρωσε ότι η πιλοτική φάση ανάπτυξης του δικτύου των ATM της εταιρείας σε 19 καταστήματα της αλυσίδας ΑΒ Βασιλόπουλος στην Αττική έχει αποφέρει μέχρι τώρα τη συλλογή άνω των 5.000 φορητών τηλεφώνων.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο η Green Panda χρηματοδοτήθηκε με 1,5 εκατ. ευρώ και είναι αρκετά πιθανός ένας δεύτερος γύρος χρηματοδότησης μέσα στο 2021, που θα αξιοποιηθεί κυρίως για πανελλαδική επέκταση του δικτύου των ATM. Συντομότερα από το βήμα αυτό, η εταιρεία πρόκειται να αυξήσει στα 40 τα ATM που θα στεγάζονται σε καταστήματα της ΑΒ Βασιλόπουλος στην περιοχή της Αττικής.

Πού καταλήγουν οι συσκευές
Στο σύνολό τους οι συσκευές που συλλέγονται από τους κάδους ανακύκλωσης της εταιρείας Ανακύκλωση Συσκευών προωθούνται σε μονάδες επεξεργασίας, οι οποίες έχουν συνεργασία με την εταιρεία και ελέγχονται από αυτή για τις σωστές πρακτικές διαχείρισης και τα αποτελέσματα της επεξεργασίας, με γνώμονα την προστασία των εργαζομένων και του περιβάλλοντος. Όπως μας λέει αναλυτικότερα η κ. Βορηά, «οι μονάδες όπου γίνεται η αποσυναρμολόγηση, η απορρύπανση και η μηχανική επεξεργασία των Αποβλήτων Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) είναι 12 και βρίσκονται σε κομβικά σημεία της χώρας».

Τα ΑΗΗΕ αποτελούνται από διαφορετικά κατασκευαστικά μέρη και υλικά που σε πολλές περιπτώσεις είναι επιβλαβή αν απελευθερωθούν στο περιβάλλον. Γι’ αυτό όλες οι μονάδες όπου γίνεται η επεξεργασία των συσκευών λειτουργούν βάσει ευρωπαϊκών προδιαγραφών, εφαρμόζοντας διαδικασίες βασισμένες σε αυστηρά πρότυπα για τη διαχείριση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων. Με την ολοκλήρωση της επεξεργασίας των παλιών συσκευών, τα αξιοποιήσιμα υλικά τους επιστρέφουν στην παραγωγή νέων προϊόντων ως πρώτη ύλη.

Τα ποσοστά ανάκτησης των αξιοποιήσιμων υλικών των συσκευών βρίσκονται από το 2005 μέχρι και σήμερα σταθερά υψηλότερα από τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Στο σύνολο των συσκευών, το ποσοστό ανάκτησης, δηλαδή το βάρος των συσκευών που μετατρέπεται σε χρήσιμα υλικά, ανέρχεται περίπου στο 90% και είναι από τα κορυφαία στην Ευρώπη.

Ένα μικρό ποσοστό των ανακυκλώσιμων υλικών, όπως ο χρυσός που βρίσκεται σε πολύ μικρή ποσότητα σε κινητά τηλέφωνα, ανήκουν στην κατηγορία που συνδυάζει μικρό βάρος με υψηλή τιμή. Άλλα υλικά, όπως το πλαστικό ή το σίδερο, θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε αρκετούς τόνους για να αποφέρουν ένα αξιοπρόσεκτο έσοδο. Αυτός είναι και ο λόγος που η Green Panda ακολουθεί διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο. Σύμφωνα με τον κ. Λαμπίδη, «η αξία ενός παλιού κινητού τηλεφώνου που οδηγείται στην ανακύκλωση σπάνια υπερβαίνει τα 3 ευρώ (κατά μέσο όρο κυμαίνεται μεταξύ 1 και 2 ευρώ). Στόχος της Green Panda είναι η υποστήριξη της κυκλικής οικονομίας. Τα Green Panda ΑΤΜs αξιολογούν άμεσα την κινητή συσκευή του χρήστη και ανάλογα με το μοντέλο, τη χρονολογία και την κατάσταση της, δίνουν μία δυναμική οικονομική προσφορά, την οποία ο χρήστης μπορεί να καρπωθεί εκείνη τη στιγμή. Εάν η συσκευή δεν πληροί τις προϋποθέσεις αγοράς, τότε ο χρήστης μπορεί να ανακυκλώσει υπεύθυνα την συσκευή του αφήνοντάς την στο μηχάνημα».