Οι διοικήσεις των εταιρειών σούπερ μάρκετ, και κυρίως οι διευθύνσεις προσωπικού -όταν πρόκειται για εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες- και ανάπτυξης -όταν πρόκειται για την υποδοχή στα καταστήματα καταναλωτών με ειδικές ανάγκες- έχουν να παρουσιάσουν μια σειρά από σημαντικές πρωτοβουλίες για την υποστήριξη αυτής της ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας. Ωστόσο, τα στελέχη του κλάδου πολλές φορές βρίσκονται αντιμέτωπα με τρεις ανασταλτικούς παράγοντες:

Ο πρώτος αφορά στον ΣΕΣΜΕ, που μέχρι και σήμερα δεν έχει επιδείξει την δέουσα ευαισθησία για τη συντονισμένη αντιμετώπιση αυτού του κοινωνικού ζητήματος -στα χρόνια που προηγήθηκαν έλαμψε δια της απουσίας του. Ωστόσο, το κενό των συλλογικών πρωτοβουλιών το καλύπτουν οι ίδιες οι αλυσίδες, πολλές από τις οποίες έχουν αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες, η κάθε μια στο δίκτυό της.
Ευσταθεί, πάντως, ο ισχυρισμός ότι το κενό δράσης του ΣΕΣΜΕ το κάλυψε ο Αθήνα 2004, ο οποίος πριν από την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων έθεσε σχετικά συγκεκριμένες προδιαγραφές για τα μεγάλα σούπερ μάρκετ. Το ίδιο και η ΕΕ, η οποία επιβάλλει συγκεκριμένες προδιαγραφές, ώστε τα καταστήματα να είναι φιλικά προς τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

Ο δεύτερος ανασταλτικός παράγοντας σχετίζεται με τις προδιαγραφές, βάσει των οποίων έχουν κατασκευαστεί τα παλαιά -μικρά στην πλειονότητά τους- καταστήματα, στα οποία είναι πρακτικά αδύνατον να εξυπηρετηθούν πλήρως τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Οι στενοί διάδρομοι στους χώρους πωλήσεων, η ανυπαρξία τουαλετών και φυσικά η απουσία parking, καθιστούν τις συγκεκριμένες σάλες προβληματικές έως ακατάλληλες για την εξυπηρέτηση τέτοιων ατόμων.

Ο τρίτος ανασταλτικός παράγοντας, τουλάχιστον για εμάς, αποτέλεσε μια δυσάρεστη έκπληξη. Σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, ορισμένοι καταναλωτές δείχνουν έως και ενοχλημένοι όταν εξυπηρετούνται από υπαλλήλους πχ με κάποια νοητική στέρηση, θεωρώντας ότι η παρουσία τους δεν συνάδει με τις επιθυμίες τους να βιώνουν ευχάριστες αγορές…! Η απαράδεκτη έως προσβλητική για το επίπεδο του πολιτισμού μας στάση των λίγων -ευτυχώς- καταναλωτών έχει υποχρεώσει σε ορισμένες περιπτώσεις τους υπευθύνους των αλυσίδων να απασχολούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες σε θέσεις, οι οποίες βρίσκονται εκτός των χώρων πώλησης…

Συμπερασματικά, όσον αφορά τόσο στους εργαζόμενους όσο και στους καταναλωτές με ειδικές ανάγκες άρτια οργάνωση για τη διευκόλυνσή τους διαθέτουν τα μεγάλα καταστήματα, τα οποία πλέον κατασκευάζονται βάσει ειδικών προδιαγραφών κατ’ επιταγήν του νόμου.

Σε μάχιμα πόστα
Ποια τύχη έχουν, όμως, οι συγκεκριμένοι συμπολίτες μας όταν αποφασίσουν να διεκδικήσουν θέση εργασίας σε αλυσίδα σούπερ μάρκετ;
Το σημαντικό είναι ότι μια θέση εργασίας που καλύπτεται από εργαζόμενο με ειδικές ανάγκες επιδοτείται για τα τρία πρώτα χρόνια απασχόλησης κατά το ήμισυ των αποδοχών και των εισφορών του εργαζόμενου προς τα ασφαλιστικά ταμεία. Μάλιστα, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει ότι σε περίπτωση απόλυσης η θέση πρέπει να καλυφθεί επίσης από άτομο με ειδικές ανάγκες. Όμως, η εφαρμογή της σχετικής ρύθμισης δεν εφαρμόζεται κατά γράμμα, αφού σπάνια οι ελεγκτές του Υπουργείου Εργασίας ασχολούνται με το θέμα.

Σήμερα, στο οργανωμένο λιανεμπόριο υπάρχουν αλυσίδες που μπορεί να απασχολούν έως και 40 ή και 50 άτομα με ειδικές ανάγκες, τα οποία τοποθετούνται σε θέσεις όπως πίσω από τα ταμεία για να βοηθούν τους καταναλωτές, να γεμίζουν τις σακούλες τους, στις αποθήκες, στα parking για να συγκεντρώνουν τα καρότσια κά.

Η επιλογή των ατόμων που μπορούν να καλύπτουν τις συγκεκριμένες θέσεις εργασίας συνήθως γίνεται από τους υπευθύνους ιδρυμάτων, στα οποία απευθύνονται όσες εταιρείες υποστηρίζουν εμπράκτως τη συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Βέβαια, σε αρκετές περιπτώσεις τα ίδια τα ιδρύματα ζητούν τη συμπαράσταση των εταιρειών, προκειμένου να βοηθηθούν κάποια άτομα που κρίνεται ότι μπορούν να επανενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο. Και στις δύο, πάντως, περιπτώσεις οι υπεύθυνοι των ιδρυμάτων παρακολουθούν τους εργαζόμενους και δρουν υποβοηθητικά, όπου κρίνεται σκόπιμο.

Όπως σημειώνουν στελέχη της αγοράς, δύο είναι οι βασικότερες κατηγορίες ατόμων με ειδικές ανάγκες που συνήθως καταφέρνουν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις μιας θέσης εργασίας. Πρόκειται για άτομα με νοητική στέρηση και για άτομα που παρουσιάζουν προβλήματα ακοής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κοινωνικά ευαίσθητες επιχειρήσεις του κλάδου αναλαμβάνουν σειρά σχετικών πρωτοβουλιών, μεταξύ των οποίων είναι και η οικονομική υποστήριξη ιδρυμάτων για άτομα με ειδικές ανάγκες, μέσω προγραμμάτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Μάλιστα, κατά κανόνα διατηρούν χαμηλό το επικοινωνιακό τους προφίλ όσον αφορά στην προβολή αυτών των πρωτοβουλιών τους.

Ο δεκάλογος της εξυπηρέτησης των ΑΜΕΑ

Να ποια είναι τα μέτρα που λαμβάνουν οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ για την εξυπηρέτηση των ατόμων με ειδικές ανάγκες, όταν προσέρχονται στα καταστήματά τους για τις αγορές τους:

  • Κατά την υποδοχή των πελατών, τα καταστήματα έχουν διαμορφώσει στους χώρους parking θέσεις στάθμευσης για τα οχήματα που μεταφέρουν άτομα με ειδικές ανάγκες. Οι θέσεις αυτές συνήθως βρίσκονται σε προνομιακά σημεία, δηλαδή δίπλα σε ασανσέρ ή στις εισόδους των καταστημάτων και φέρουν όλες τις αναγκαίες σημάνσεις, ώστε να μην καταλαμβάνονται από τρίτα οχήματα.
  • Στο σύνολο των εγκαταστάσεων των σούπερ μάρκετ υπάρχουν ράμπες για την εύκολη και ανεμπόδιστη πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε όλους τους χώρους, όπως τμήματα πωλήσεων, τουαλέτες, parking κα.
  • Για την ανεμπόδιστη πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα καταστήματα που εκτείνονται σε δύο ή και περισσότερους ορόφους, υπάρχουν ασανσέρ. Στο μεταξύ, όπου κατά την κατασκευή του καταστήματος δεν κατέστη δυνατή η εγκατάσταση ασανσέρ, κατά δήλωση στελεχών των αλυσίδων, υπάρχει πάντα διαθέσιμος κάποιος υπάλληλος, προκειμένου να εξυπηρετεί τα άτομα με ειδικές ανάγκες.
  • Τα καταστήματα προβλέπεται να έχουν ειδικού τύπου τουαλέτες, προκειμένου να εξασφαλίσουν την άδεια λειτουργίας. Επισημαίνουμε ότι, όταν ο ΕΦΕΤ ελέγχει τις τουαλέτες των σούπερ μάρκετ, ζητά οι μπαταρίες στους νιπτήρες τους να είναι ποδοκίνητες, τη στιγμή που όλοι γνωρίζουν ότι προκειμένου να τις χρησιμοποιεί εύκολα ένας κινητικά ανάπηρος πρέπει να φέρουν φωτοκύτταρο.
  • Ορισμένες αλυσίδες σε κάποια από τα καταστήματά τους (ελάχιστα σε αριθμό) διαθέτουν και ειδικού τύπου καροτσάκια για τη μεταφορά των προϊόντων. Πρόκειται για καροτσάκια μεγαλύτερων διαστάσεων, τα οποία συνδέονται με τα αναπηρικά αμαξίδια, ώστε να σύρονται από αυτά.
  • Για την εξυπηρέτηση αυτών των περιπτώσεων έχουν δημιουργηθεί και ειδικά ταμεία με μεγαλύτερους χώρους υποδοχής.
  • Πολλές από τις κυλιόμενες σκάλες στα μεγάλα καταστήματα (υπέρ μάρκετ) είναι έτσι κατασκευασμένες, ώστε να μπορούν τα αναπηρικά καρότσια να κυλούν σε αυτές και, το σημαντικότερο, οι ρόδες τους να μαγκώνουν στην επιφάνιά τους.
  • Τα άτομα με ειδικές ανάγκες έχουν πάντα προτεραιότητα σε όλα τα σημεία του καταστήματος και κυρίως στις ταμειακές μηχανές, καθώς και στα τμήματα κοπής και συσκευασίας νωπών προϊόντων, όπως αλλαντικών, κρεάτων, τυροκομικών, φρούτων και λαχανικών.
  • Επίσης, για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, εφόσον το ζητούν, υπάρχει πάντα η δυνατότητα της παροχής ειδικής εξυπηρέτησης, όπως πχ η φόρτωση των αγορών στο αυτοκίνητο ή βοήθεια στην επιλογή προϊόντων που βρίσκονται σε ψηλά σημεία των ραφιών.
  • Αρκετά καταστήματα αποστέλλουν τα ψώνια στο σπίτι, ώστε όσα άτομα με ειδικές ανάγκες αδυνατούν να πραγματοποιήσουν τα ίδια τις αγορές τους, να εξυπηρετούνται κατόπιν παραγγελίας, κατά βάσει μέσω internet.