Το χημικό του σύμβολο είναι το «Al» -από το όνομά του Aluminium. Σήμερα, χρησιμοποιείται σε μεγάλο αριθμό βιομηχανικών εφαρμογών και είναι πολύ σημαντικό μέταλλο για την παγκόσμια οικονομία. Πολλές εφαρμογές στην κατασκευή κτιρίων και μεταφορικών μέσων βασίζονται στο αλουμίνιο. Στην οικιακή χρήση το συναντούμε κυρίως ως φιλμ αλουμινόχαρτου, πάχους μόλις 0,02 mm. Ας δούμε τρεις σημαντικές παραμέτρους σχετικά με το αλουμίνιο: τις χρήσεις-εφαρμογές του στη συσκευασία-διαχείριση των τροφίμων, τον βαθμό ασφάλειας που προσφέρει στα τρόφιμα η χρήση του, ειδικότερα σε εφαρμογές θέρμανσης και επαναθέρμανσης σε συμβατικούς φούρνους ή φούρνους μικροκυμάτων και, τέλος, την ανακύκλωσή του.

Χρήσεις κι εφαρμογές

Γενικότερα, το αλουμινόχαρτο και τα αλουμινένια κουτάκια-περιέκτες αξιοποιούνται σε μεγάλο εύρος οικιακών και βιομηχανικών χρήσεων, κι ο λόγος είναι ότι το αλουμίνιο αποτελεί πλήρη μηχανικό φραγμό. Αποτελεί, ίσως, το ιδανικότερο μέσο συσκευασίας ευπαθών προϊόντων, αφού, όπως έχει αποδειχθεί επιστημονικά, αρκεί το αλουμινόχαρτο πάχους μόλις 6 mm, ώστε να παρεμποδιστεί πλήρως η μετανάστευση οποιουδήποτε συστατικού είτε προς το εσωτερικό είτε προς το εξωτερικό του αλουμινένιου περιέκτη. Ακόμα και σε ακραίες συνθήκες (100ο C), το διεθνώς ισχύον όριο ασφαλείας για τα φαινόμενα μετανάστευσης (migration effect) των 10 ppb (μέρη ανά δισεκατομμύριο) δεν ξεπερνιέται. Με άλλα λόγια, το αλουμινόχαρτο θεωρείται και είναι ο “απόλυτος φραγμός” (absolute barrier).

Eξαιτίας ακριβώς αυτής της ιδιότητάς του, το αλουμίνιο έχει πάμπολλες χρήσεις. Μερικές από αυτές σήμερα είναι οι εξής:
Χρησιμοποιείται ως περιέκτης ποτών και τροφίμων, είτε μόνο του είτε σε συνδυασμό με πολυμερή υλικά. Η εσωτερική επιφάνεια του περιέκτη -δηλαδή αυτή που έρχεται σε επαφή με το τρόφιμο- είναι πάντα εκείνη του αλουμινίου. Οι συγκεκριμένες εφαρμογές είναι πάμπολλες και αφορούν σε πλήθος τροφίμων, όπως τα έτοιμα γεύματα, οι σάλτσες, τα αναψυκτικά, οι χυμοί, τα γαλακτοκομικά, τα παγωτά κά. Η πρακτικότητα στη χρήση και, ταυτόχρονα, η ασφάλεια του περιεχομένου του αλουμινένιου περιέκτη καθιστούν το αλουμίνιο σήμερα κυρίαρχο στην τεχνολογία της συσκευασίας των τροφίμων και ποτών.

Χρησιμοποιείται συχνά στη μαγειρική. Το αλουμινόχαρτο ή τα σκεύη μιας χρήσης από αλουμινόχαρτο είναι ιδανική λύση, όταν θέλουμε να θερμάνουμε ή να σιγοψήσουμε κάποιο ευαίσθητο τρόφιμο (πχ τα μανιτάρια), να διατηρήσουμε ζεστό στο θερμοθάλαμο, κρύο στο ψυγείο ή απλώς να συσκευάσουμε κάποιο ήδη μαγειρεμένο τρόφιμο για ένα γρήγορο γεύμα, χωρίς κινδύνους να επιμολυνθεί το προϊόν από τα άπλυτα χέρια ή να πάρει το άρωμα και τη γεύση άλλου φαγητού, με το οποίο τοποθετήθηκε μαζί στο θερμοθάλαμο ή στη συντήρηση του ψυγείου. Η εν λόγω εφαρμογή, κυρίως όταν πρόκειται για τη συντήρηση φαγητών σε θερμοθαλάμους, συναντάται στις περισσότερες μονάδες πώλησης έτοιμων γευμάτων.

Χρησιμοποιείται, επίσης, στα ερευνητικά και τα ιατρικά εργαστήρια -τα αποστειρωμένα σκεύη τυλίγονται σε αλουμινόχαρτο, οπότε παραμένουν αποστειρωμένα επί μακρό χρονικό διάστημα. Τέλος, η αλουμινένιοι περιέκτες είναι πάντα καλοί αγωγοί των βιομηχανικών διακοσμήσεων, αφού διατηρούν το περιεχόμενό τους ανέπαφο από τις ουσίες που χρησιμοποιούνται για τον χρωματισμό των συσκευασιών, ενώ όσοι έχουν κατοικίδιο ζώο ξέρουν ότι προσφέρονται και για την εκπαίδευση ή το παιχνίδι του. Βλέπετε, ο χαρακτηριστικός θόρυβος των αλουμινένιων συσκευασιών διεγείρει τα ζώα πολύ εντονότερα απ’ ότι τον άνθρωπο…

Αλουμίνιο και ασφάλεια τροφίμων

Λόγω της παραπληροφόρησης σχετικά με το επίπεδο ασφάλειας από τη χρήση του αλουμινίου, ο γερμανικός οργανισμός Fraunhofer Institute for Process Engineering and Packaging, που εδρεύει στο Freising της Γερμανίας, εκπόνησε σχετική μελέτη, η οποία πιστοποίησε την απόλυτη ασφάλεια που παρέχει το αλουμινόχαρτο, σε σχέση με την υγιεινή των τροφίμων και την ασφάλεια της χρήσης, σε εφαρμογές τόσο σε συμβατικό φούρνο όσο και σε φούρνο μικροκυμάτων. Μάλιστα, η μελέτη έδειξε ότι όχι μόνο δεν συντρέχει κάποιος κίνδυνος από τη χρήση αλουμινένιων περιεκτών, αλλά η χρήση τους σε φούρνους μικροκυμάτων βελτιώνει την εικόνα του φαγητού που περιέχουν! Για παράδειγμα, υποδεικνύεται ότι το φούρνισμα σε φούρνο μικροκυμάτων λαζανιών σε αλουμινένιο περιέκτη δίνει στο φαγητό μια καφετί κρούστα, που κάνει τα λαζάνια πιο ελκυστικά απ’ ότι αν φουρνίζονταν σε συμβατικό φούρνο!… 

Η μελέτη έδειξε, επίσης, ότι στις 200 μερίδες φαγητού συσκευασμένου σε αλουμινόχαρτο που ζεστάθηκαν σε φούρνο μικροκυμάτων δεν προκλήθηκε καμία ζημιά στην ηλεκτρική συσκευή. Σε όλες τις μετρήσεις, ενώ ο φούρνος χρησιμοποιήθηκε στη μέγιστη ισχύ του, οι χρήστες δεν κινδύνεψαν ούτε μία φορά. Σε όλες τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκαν ταψάκια αλουμινίου που περιείχαν νερό, αυγό, κατεψυγμένα λαζάνια και κιμά. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας, μελετήθηκαν πλαστικά κύπελλα ή πλαστικά ταψάκια με αλουμινένιο κάλυμμα, που περιείχαν ζυμαρικά (noodle) και παιδικό γεύμα. Στην περίπτωση των αλουμινένιων περιεκτών διαπιστώθηκε ότι το περιεχόμενο τρόφιμο ζεσταίνεται πιο αργά, αλλά περισσότερο ομοιόμορφα.

Αν κάτι πρέπει να έχει υπόψη του ο χρήστης, επισημαίνεται στη μελέτη, είναι ότι ο αλουμινένιος περιέκτης του πρέπει να απέχει τουλάχιστον 2,5 cm από τα τοιχώματα του φούρνου (μικροκυμάτων ή συμβατικού) και να μην ακουμπά σε άλλο μέταλλο ή αλουμινόχαρτο. Ετσι, πρακτικά, μηδενίζεται ο κίνδυνος δημιουργίας σπινθήρα και ανάφλεξης. Συνεπώς, η επικινδυνότητα που προέρχεται από τη χρήση του αλουμινίου είναι μηδαμινή και σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί φόβους είτε αφορά στην οικιακή είτε στη βιομηχανική κλίμακα χρήσης. Γι’ αυτό, εξάλλου, αρκετά προσυσκευασμένα τρόφιμα σε περιέκτες που περιέχουν αλουμίνιο φέρουν σήμερα ένα ειδικό σήμα, το οποίο υποδηλώνει ότι το τρόφιμο είναι απολύτως ασφαλές να χρησιμοποιηθεί σε φούρνο μικροκυμάτων, χωρίς να απαιτείται η επανασυσκευασία του.

Ανακύκλωση

Η εκτεταμένη χρήση του αλουμινίου τόσο στη βιομηχανία τροφίμων όσο και σε πλήθος άλλων βιομηχανιών, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η ναυπηγική, έχει δεχτεί κριτική από διάφορες οικολογικές οργανώσεις, λόγω των υψηλών απαιτήσεων ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή του αλουμινίου από τον ορυκτό βωξίτη. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι το πρωτογενές κόστος της παραγωγής του αλουμινίου μειώνεται -έστω και μερικώς- αμέσως, δηλαδή μέσω της ανακύκλωσής του, και εμμέσως, δηλαδή ως συνέπεια του γεγονότος ότι, χάρη ακριβώς στις ιδιότητές του να διατηρεί τα τρόφιμα και ποτά επί μακρόν εκτός ψυγείου, μειώνεται η κατανάλωση ενέργειας δευτερογενώς (για την ψύξη των τροφίμων-ποτών σε όλη την αλυσίδα του κύκλου ζωής τους). Με άλλα λόγια, η χρήση του αλουμινόχαρτου αποδίδει και στην εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας. 

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ενέργεια που χρειάζεται η  ανακύκλωση του αλουμινίου ανέρχεται μόλις στο 5% της ενέργειας που απαιτείται για την πρωτογενή παραγωγή του! Πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη, πρώτον, ότι η ανά κιλό ανακύκλωση του αλουμινίου εξοικονομεί μέχρι και 8 κιλά βωξίτη και 14 κιλοβατώρες ηλεκτρισμού και, δεύτερον, ότι ο οποιοσδήποτε αλουμινένιος περιέκτης μπορεί να ανακυκλωθεί κατά 100% και άπειρες φορές, αφού η ανάκτηση του αλουμινίου μέσω της ανακύκλωσης είναι άριστη σε ποιότητα και ποσότητα.

Από τον κάδο στο ράφι σε δύο μήνες!

Σήμερα στη Βραζιλία και την Ιαπωνία ανακυκλώνονται περίπου κατά το 90% οι αλουμινένιες συσκευασίες (cans), ενώ στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία της ανάκτησης αλουμινίου βρίσκονται η Νορβηγία (ποσοστό ανάκτησης 93%) και η Φιλανδία και η Ελβετία (88%). Ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι μόλις 52%, παρουσιάζοντας αξιοσημείωτη αύξηση, αν λάβουμε υπόψη μας ότι το 2004 ήταν μόλις 39%.

Ο χρόνος που απαιτείται για την πλήρη ανακύκλωση ενός αλουμινένιου περιέκτη (πχ από αναψυκτικό ή μπίρα) είναι 6 έως 8 εβδομάδες. Με άλλα λόγια, αρκούν δύο μήνες ώστε ένα αλουμινένιο κουτάκι να επιστρέψει από τον ειδικό κάδο της ανακύκλωσης στο ράφι του σούπερ μάρκετ με νέο περιεχόμενο.

Περισσότερες πληροφορίες για το αλουμίνιο, τις χρήσεις και την ασφάλειά του μπορείτε να αναζητήσετε στο http://www.alufoil.org/

Info: Ο κ. Γιάννης Ζαμπετάκης είναι λέκτορας Χημείας Τροφίμων, εκπαιδευτής του ΕΦΕΤ, επικεφαλής επιθεωρητής (Lead Auditor) (HACCP και ISO9001), izabet@chem.uoa.gr