Πριν από τα χρόνια της κρίσης, μεταξύ 2004 και 2009, η αγορά των αλλαντικών είχε δείξει σημάδια που προείκαζαν σημαντική ανάπτυξη. Όμως, στα χρόνια που ακολούθησαν η τάση αυτή επιβραδύνθηκε, για να παρουσιάσει τη διετία 2014-2015 κάμψη, η οποία το 2016 έγινε σημαντική πτώση. Η κρίση ωθεί την ελληνική αλλαντοβιομηχανία σε εξωστρέφεια. Το στοίχημά της είναι να αυξήσει το χαμηλό ποσοστό των εξαγωγών της. Από την άλλη πλευρά, πάντως, η τάση των Ελλήνων καταναλωτών να προτιμούν τα εγχώρια αλλαντικά ευνοεί τον περιορισμό των εισαγωγών.

Η εγχώρια αγορά των αλλαντικών χαρακτηρίζεται ανέκαθεν από χαμηλή κατά κεφαλή κατανάλωση συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, από σημαντική εισαγωγική διείσδυση, στο19%-20% επί του συνόλου της αγοράς το 2013, και από χαμηλές εξαγωγικές επιδόσεις, που την ίδια χρονιά αντιστοιχούσαν στο 5% της εγχώριας παραγωγής.

Παράλληλα ο βαθμός συγκέντρωσης της εν λόγω αγοράς ήταν και είναι υψηλός –το αθροιστικό μερίδιο των τριών μεγαλύτερων εταιρειών αντιστοιχεί περίπου στο 60% της αγοράς, αλλά στον κλάδο δραστηριοποιούνται και πολλές μικρές μονάδες. Η μείωση των πωλήσεων σε όγκο το 11μηνο του 2016 συγκριτικά με το αντίστοιχο διάστημα του 2015 άγγιξε το 15% σε όγκο και σε αξία, αντίστοιχα, το 11,4%. «Αυτό σημαίνει ότι «χάθηκαν» σχεδόν 4.000 τόνοι αλλαντικών ή κοντά στα 25 εκατ. ευρώ τζίρου», σημειώνει ο κ. Θεόδωρος Καράμπελας, γενικός διευθυντής της Αστέρας Εμπορική ΑΕ.

Προσθέτει ότι τα έντονα προγράμματα προσφορών της βιομηχανίας αλλαντικών έχουν μειώσει τις τιμές των επώνυμων προϊόντων της, ενώ συμπεραίνει ότι «ο κλάδος των αλλαντικών ακολουθεί δυστυχώς τη γενικότερη τάση της αγοράς. Πάντως, θεωρούμε ότι δεν υπάρχουν χαμηλότερα επίπεδα κατανάλωσης απ’ αυτά που ήδη έχουμε καταγράψει. Άρα, η άνοδος είναι μονόδρομος».

Σε έκθεση της εταιρείας Νίκας, που αναφέρεται στο πρώτο εξάμηνο του 2016, φαίνεται ότι η επιχείρηση, από τις μεγαλύτερες του κλάδου, ακολούθησε τη γενική πτωτική τάση των πωλήσεων (μείωση 11,2%), πράγμα που αποδίδεται αφενός στις γενικότερες συνθήκες της αγοράς και στη συνεχιζόμενη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών και αφετέρου στη στρατηγική επιλογή της εταιρείας να προωθεί προϊόντα υψηλότερης κερδοφορίας. Η Νίκας κράτησε πέρυσι στα ίδια επίπεδα με το 2015 το μερίδιό της στην αγορά αλλαντικών, 11,2 % σε όγκο και 13,4% σε αξία. Βέβαια, ανάσα στο πρόβλημα που αντιμετώπιζε η εταιρεία έδωσε η συμφωνία του ομίλου Chipita με τις πιστώτριες τράπεζες της πρώτης, για την αναδιάρθρωση των χρεών της. Οι άλλοι μεγάλοι «παίκτες» του κλάδου είναι η Creta Farms, με μερίδιο 30%, και η Υφαντής με μερίδιο αντίστοιχα 20%.

Με ενδιαφέρον αναμένονται τα αποτελέσματα της νεοεμφανισθείσας Θράκη, που αξιοποιεί το όνομα και το κύρος της άλλοτε ομώνυμης κραταιάς βορειοελλαδικής αλλαντοβιομηχανίας. «Την περίοδο της κρίσης δημιουργήθηκε ένα νέο επιχειρηματικό περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας, στο πλαίσιο του οποίου οι διοικήσεις και τα τμήματα μάρκετινγκ των εταιρειών δυσκολεύονται να προβλέψουν την επόμενη μέρα και να θέτουν στόχους. Αυτό είχε αποτέλεσμα να ωθηθούν οι επιχειρήσεις σ’ έναν έντονο «πόλεμο τιμών», ο οποίος αποδείχθηκε μακρόχρονα αναποτελεσματικός για το καταναλωτικό κοινό και εξαιρετικά επιζήμιος για τις ίδιες», τονίζει η κ. Γωγώ Σβόλου, brand manager της σειράς Εν Ελλάδι της Creta Farms.

Όπως παρατηρεί, την ίδια περίοδο ο καταναλωτής άλλαξε τις αγοραστικές του συνήθειες και τις αντιλήψεις του για τις καθημερινές του αγορές, έθεσε διαφορετικά κριτήρια, σταματώντας να αντιμετωπίζει την αγορά των τροφίμων επιφανειακά, με επίκεντρο την τιμή. «Δεν οδηγήθηκε στο πιο φθηνό, αλλά στο διαφορετικό που συνδυάζει ποιότητα και τιμή. Γι’ αυτό επιβράβευσε τις εταιρείες που προτάσσουν την καινοτομία. Έβαλε στη ζωή του την έννοια του Value for Money και ξαναεμπιστεύτηκε τα ελληνικά προϊόντα, ξεπερνώντας την ξενομανία των προηγούμενων χρόνων», διαπιστώνει η κ. Σβόλου, καταλήγοντας ότι η νέα κατάσταση έστρεψε τις περισσότερες επιχειρήσεις του κλάδου σε νέες κατευθύνσεις και σε αναπροσαρμογές στρατηγικής, με βασικούς πυλώνες την καινοτομία και την ελληνικότητα.

Αλλαντικά: Όγκος πωλήσεων (σε χιλ. κιλά)
2014 2015 Πρώτο 9μηνο 2015 Πρώτο 9μηνο 2016 Διαφορά
Αλλαντικά 30.921,1 29.761,2 26.992,1 22.974,2 -14,9%
Ιδιωτική ετικέτα 8.762,9 8.460,2 7.765,1 6.174,6 -20,5%
*Έως 27/11/2016
Πηγή:
IRI
Αλλαντικά: Αξία πωλήσεων (σε χιλ. ευρώ)
2014 2015 Πρώτο 9μηνο 2015 Πρώτο 9μηνο 2016 Διαφορά
Αλλαντικά 265.739 261.722,8 235.915,8 209.104 -11,4%
Ιδιωτική ετικέτα 59.059,2 59.039,6 53.764,5 46.459,1 -13,6%
*Έως 27/11/2016
Πηγή:
IRI

Μεγάλη πτώση των PL αλλαντικών
Στη διάρκεια της περσινής χρονιάς τα αλλαντικά ιδιωτικής ετικέτας υπέστησαν σοβαρή μείωση πωλήσεων, που έφτασε το 20,5% σε όγκο και το 13,6% σε αξία πωλήσεων. Η εξέλιξη αυτή έχει σημαντική επίπτωση στο σύνολο της κατηγορίας, καθώς το 29%-30% του συνολικού όγκου των αλλαντικών που διαθέτουν τα σούπερ μάρκετ είναι ιδιωτικής ετικέτας. Όπως παρατηρεί ο κ. Καράμπελας, σε μεγάλο βαθμό αυτό ήταν απόρροια των τεκτονικών αλλαγών στο οργανωμένο λιανεμπόριο, ενώ από την πλευρά της η κ. Μπλέτσα συμπληρώνει ότι «η δύσκολη κατάσταση από την απώλεια της Μαρινόπουλος, έδωσε την ευκαιρία σε μικρές αλυσίδες να αναπτυχθούν στην κατηγορία και ν’ αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη συνολική αγορά».


Καταναλωτικές τάσεις
Η κ. Μπλέτσα επισημαίνει το φαινομενικά παράδοξο της ανάπτυξης της premium κατηγορίας αλλαντικών, με μεγαλύτερη ένταση απ’ ότι η οικονομική πρόταση. «Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ο καταναλωτής επιζητά την καθημερινή πολυτέλεια, τον συνδυασμό κορυφαίας γεύσης και υψηλής ποιότητας, ειδικά στα χρόνια της κρίσης, που υποχρεώθηκε να περιορίσει τις εξόδους του, βρίσκοντας τρόπους να διασκεδάζει στο σπίτι», σχολιάζει. Φυσικά, όπως σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων έτσι και στα αλλαντικά, είναι σημαντική η μερίδα των καταναλωτών που αναζητούν και επιλέγουν τις οικονομικές προτάσεις και τις προσφορές. «Η Creta Farms, παρακολουθώντας τις προαναφερόμενες τάσεις, απαντά με καινοτομίες, προσφέροντας λύσεις ποιοτικών προϊόντων για το πορτοφόλι κάθε καταναλωτή», καταλήγει η κ. Μπλέτσα, σχολιάζοντας ότι η σχέση ποιότητας-τιμής είναι πολύ σημαντική, πράγμα που ισχύει παντού στον κλάδο των τροφίμων, αλλά κυρίως στα αλλαντικά.

Σύμφωνα με τον κ. Καράμπελα, οι καταναλωτές προτιμούν πολύ συγκεκριμένα είδη αλλαντικών. Έτσι, το 33% του συνολικού όγκου των πωλήσεων αλλαντικών αφορά τα κάθε είδους προϊόντα γαλοπούλας, το 23% αφορά πάριζες και το 18% λουκάνικα όλων των ειδών. Συνεπώς το 56% του συνολικού όγκου των πωλήσεων της κατηγορίας αφορά τη γαλοπούλα και την πάριζα. Ο κ. Καράμπελας εξηγεί ότι πρόκειται για τάσεις που διαμορφώνει ο αγοραστής που ψωνίζει για όλα τα μέλη του νοικοκυριού, πχ οι μητέρες που προτιμούν τα light αλλαντικά για όλη την οικογένεια και τα παριζάκια- πάριζες για τα τοστ των παιδιών. Οι άνδρες συνήθως επιλέγουν πιο κλασικά αλλαντικά, όπως bacon, λουκάνικα κτλ. «Η ανάγκη για πιο υγιεινή διατροφή περιγράφεται στις προαναφερόμενες επιλογές», τονίζει ο συνομιλητής μας.

Καινοτομία
Τη στροφή της κατανάλωσης προς έναν πιο ισορροπημένο τρόπο ζωής και διατροφής επισημαίνει και η κ. Σβόλου. «Πρόκειται για μια παγκόσμια τάση που θα ενισχύεται διαρκώς στα επόμενα χρόνια», εκτιμά. Στο πλαίσιο αυτό, άλλωστε, η σειρά προϊόντων Εν Ελλάδι είναι η μοναδική σειρά αλλαντικών με έξτρα παρθένο ελαιόλαδο παγκοσμίως. «Η καινοτομία στη συνταγή Εν Ελλάδι βρίσκεται στη διαδικασία παραγωγής, κατά τη διάρκεια της οποίας γίνεται η αφαίρεση ζωικού λίπους από επιλεγμένα τεμάχια εκλεκτού χοιρινού κρέατος και η άμεση ενσωμάτωση σε αυτό εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο κορυφαία γεύση και υψηλή διατροφική αξία», λέει η κ. Σβόλου.

Σημειωτέον ότι προσεχώς θα λανσαριστεί μια νέα σειρά στην οικογένεια Εν Ελλάδι, «αλλαντικά με τέσσερα μόνο συστατικά, τα οποία δεν θα υστερούν καθόλου σε γεύση χάρη στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο», προσθέτει η συνομιλήτριά μας. «Η αλλαντοβιομηχανία επιχείρησε ν’ ακολουθήσει τον παλμό της αγοράς, δημιουργώντας «χαρακτηριστικά πλεονεκτήματα» και διαμορφώνοντας τάσεις που θα μπορούσε να εξελιχθούν δυναμικά», σημειώνει ο κ. Καράμπελας, παρατηρώντας, ωστόσο, ότι είναι ακόμα νωρίς για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

«Παρακολουθούμε τις εξελίξεις, θεωρώντας ότι η προϊοντική καινοτομία στα αλλαντικά θα μπορούσε να είναι μια επιλογή. Διαχρονικά, πάντως, αποδεικνύεται ότι εντέλει ο καταναλωτής στην Ελλάδα αναζητά τα κλασικά ή παραδοσιακά προϊόντα. Τα αλλαντικά δεν είναι κατηγορία που την χαρακτηρίζουν οι καινοτόμες συνταγές στη συνείδησή του. Πολλές σχετικές προσπάθειες που έγιναν στο παρελθόν, με νέες προτάσεις συνταγών ή συσκευασιών, αποδείχθηκαν βραχύβιες. Ο κλάδος έχει μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης, δεδομένης της χαμηλής κατά κεφαλήν κατανάλωσης στην Ελλάδα –από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη. Η κύρια απάντηση μάλλον θα προκύψει από τη συνολική ποιότητα, όπως την αντιλαμβάνεται ο μέσος καταναλωτής, από την ευκολία στη χρήση και από την «καλή τιμή κτήσης» του προϊόντος», σημειώνει ο κ. Καράμπελας.

Η Υφαντής από την πλευρά της λάνσαρε ένα άλλο καινοτόμο προϊόν, το παριζάκι από άπαχο κρέας και γιαούρτι, κάνοντας τη δική της πρόταση, στο πλαίσιο των ενδιαφερόντων της ζήτησης για μια πιο υγιεινή διατροφή.

Πάντως, πολλές μικρότερες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον κλάδο εκμεταλλεύονται τη δύναμη της παράδοσης, ακολουθώντας την τάση του «όπως παλιά», με τη χρήση μοντέρνων τεχνολογιών αλλαντοποιίας. Έτσι, ο καταναλωτής έχει στη διάθεσή του προϊόντα όπως το Χιώτικο Λουκάνικο, ο Βουβαλίσιος Καβουρμάς, το Χοιρομέρι σε Ξύλο Οξιάς κλπ. Μάλιστα, σημειώνουν σημαντική επιτυχία απευθυνόμενα σε ειδικά κοινά καλοφαγάδων, κερδίζοντας και βραβεία ποιότητας.

Προωθητικές ενέργειες
Η Νίκας, γιορτάζοντας τα 50 χρόνια παρουσίας της στην ελληνική αγορά, προσφέρει στον καταναλωτή για κάθε αγορά μιας φέτας πάριζα ακόμα μία φέτα δώρο.

«Τα εργαλεία προσέγγισης των καταναλωτών είναι πολλά και πάντα διαφοροποιούνται ανάλογα με τα αποτελέσματα που επιδιώκει να πετύχει η κάθε εταιρεία. Αυτός είναι και ο λόγος που συναντάμε μία πληθώρα έξυπνων ιδεών και μεθόδων επικοινωνίας στην εγχώρια αγορά», λέει η κ. Μπλέτσα, τονίζοντας: «Η Creta Farms έχει ως στρατηγική της προτεραιότητα τη χρήση ενός συνδυασμού μέσων επικοινωνίας, προκειμένου η επικοινωνία της με το με το καταναλωτικό κοινό να είναι σφαιρική. Προσπαθούμε να το εκπαιδεύσουμε και να το κατευθύνουμε στις καλύτερες επιλογές, προσφέροντάς του μία μεγάλη ποικιλία καινοτόμων προϊόντων. Στον τομέα της επικοινωνίας η εταιρεία διαθέτει ένα μεγάλο μέρος των πόρων μας για διαφήμιση (σε τηλεόραση, τύπος, ψηφιακό περιβάλλον), η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σε ό,τι αφορά συνολικά τον κλάδο μας».

Από τις πιο επιτυχημένες καμπάνιες των τελευταίων ετών θεωρείται το διαφημιστικό σποτ και όλη η εκστρατεία του Gummybear της Υφαντής.

Οι προοπτικές για το 2017
Την αισιοδοξία του για την εξέλιξη της κατηγορίας των αλλαντικών στη νέα χρονιά εξέφρασε ο κ. Καράμπελας, θεωρώντας πως οι αλλαγές στο οργανωμένο λιανεμπόριο θα αποβούν θετικές γι’ αυτήν. Από την πλευρά της η κ. Μπλέτσα βλέπει επίσης θετικά τις προοπτικές φέτος, τόσο για την Creta Farms όσο και γενικότερα «Η αίσθηση είναι ότι θα διανύσουμε ακόμα μία χρονιά με αρκετές δυσκολίες και προκλήσεις. Ωστόσο, εκτιμούμε ότι θα είναι μία χρονιά γεμάτη ευκαιρίες για περαιτέρω ανάπτυξη και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό». Σε ό,τι αφορά τις αγορές του εξωτερικού, πάντως, ο κ. Καράμπελας υπενθυμίζει ότι «οι ξένοι έχουν παράδοση στο αλλαντικό, οπότε ο βαθμός δυσκολίας στις διεθνείς αγορές είναι μεγαλύτερος».

Η κ. Μπλέτσα εκτιμά ότι σήμερα είναι μία καλή ευκαιρία οι ελληνικές εταιρείες να προσεγγίσουν τις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, επισημαίνει κι αυτή πως «δεν είναι εύκολο, γιατί οι ξένοι καταναλωτές είναι απαιτητικοί σε ό,τι αφορά την ποιότητα και τη διατροφική αξία των προϊόντων που επιλέγουν. Όμως, αυτό συνιστά πρόκληση για όλες τις εταιρείες, να παράγουν εξαιρετικής ποιότητας καινοτόμα προϊόντα». Η εταιρεία της ως γνωστόν δραστηριοποιείται με επιτυχία στο εξωτερικό, κερδίζοντας θέσεις στα ράφια των σούπερ μάρκετ «από τη γειτονική Ισπανία μέχρι τη μακρινή Αυστραλία». Συγκεκριμένα στην Αυστραλία οι πωλήσεις της το πρώτο τετράμηνο του 2016 αυξήθηκαν κατά 29%, φτάνοντας τα 12,5 εκατ. δολάρια Αυστραλίας. Επιτυχία σημειώνει και η εξαγωγή της τεχνογνωσίας της, με όχημα την παγκοσμίως πατενταρισμένη τεχνολογία αντικατάστασης του ζωικού λίπους από εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Σχετικά η εταιρεία έχει προχωρήσει σε συνεργασία μέσω αδειοδότησης με τη μεγαλύτερη εταιρεία αλλαντικών στην Αυστραλία, την Primo Small Goods.

Ο δεύτερος μεγάλος «παίκτης» του κλάδου, η Υφαντής, έχει επίσης παρουσία στις διεθνείς αγορές, στην Ευρώπη, το Μεξικό, τις ΗΠΑ, τη Νότια Αφρική και την Αυστραλία. Αξιοσημείωτη είναι και η επιτυχημένη παρουσία πολλών μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων αλλαντικών στη Διεθνή Έκθεση Τροφίμων SIAL Paris, που ασφαλώς ανοίγει πολλές προοπτικές.

Η κρίση ωθεί την ελληνική αλλαντοβιομηχανία σε εξωστρέφεια. Το στοίχημά της είναι να αυξήσει το χαμηλό ποσοστό των εξαγωγών της. Από την άλλη πλευρά, πάντως, η τάση των Ελλήνων καταναλωτών να προτιμούν τα εγχώρια αλλαντικά ευνοεί τον περιορισμό των εισαγωγών.