Στις 23 Μαρτίου του 2020 οι Έλληνες ενημερώθηκαν ότι θα μπορούν να βγαίνουν από το σπίτι τους μόνο σε περιπτώσεις ανάγκης, επειδή ο νέος ιός που είχε εμφανιστεί στη χώρα μας σχεδόν έναν μήνα πριν αποδείχτηκε πολύ πιο επικίνδυνος απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Οι επισκέψεις στα καταστήματα τροφίμων δεν απαγορεύτηκαν, αλλά υπάκουαν σε ένα πλαίσιο αυστηρών μέτρων προστασίας. Σε αυτές τις συνθήκες οι αλυσίδες τροφίμων αναγκάστηκαν να δουν υπό άλλο πρίσμα και το θέμα των ψηφιακών αγορών.

Ενα χρόνο μετά το πρώτο lockdown, η έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), η οποία πραγματοποιήθηκε στις αρχές Νοεμβρίου, κατέγραφε πως το 25% των καταναλωτών πραγματοποιεί ψηφιακά αγορές τροφίμων και άλλων ταχυκίνητων προϊόντων, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό το 2019 ήταν κάτι λιγότερο από 2%. Βέβαια, η αύξηση του ποσοστού των online αγορών δεν αντιστοιχήθηκε με ανάλογη αύξηση του μεριδίου τους στο σύνολο των πωλήσεων. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με έρευνα της Gonvert Group, ο τζίρος των ψηφιακών αγορών από σούπερ μάρκετ που έχουν ψηφιακό κατάστημα ή είναι αμιγώς ψηφιακά έφτασε σχεδόν στο 2% του συνολικού τους τζίρου, ενώ πριν την πανδημία ήταν κοντά στο 0,4%.

Τα στοιχεία των δύο ερευνών μας λένε με την πρώτη ματιά ότι οι Έλληνες αγοραστές συνεχίζουν να προτιμούν τις αγορές δια ζώσης και, επιπλέον, πως ακόμα και αυτοί που αγοράζουν ψηφιακά δεν επιλέγουν πάντα το ψηφιακό κανάλι για τις αγορές τους. Ενδεχομένως τα στοιχεία της έρευνας για το 2021 να καταγράψουν πρόσθετη ενίσχυση των αγορών για ζώσης, καθώς, τουλάχιστον έως την κατακόρυφη αύξηση των κρουσμάτων, λόγω και της μετάλλαξης του ιού, ο φόβος της πανδημίας ήταν μετριασμένος σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Το βέβαιο είναι πως, πέραν της πανδημίας και των τραγικών επιπτώσεών της στην υγεία και την οικονομία, η εξέλιξη των ποσοστών των ψηφιακών αγορών είναι βέβαιο πως θα εξαρτηθούν και από άλλους παράγοντες, όπως η εξέλιξη του διαθέσιμου καταναλωτικού εισοδήματος, του διαθέσιμου χρόνου για αγορές, κλπ.

Αν γυρίσουμε στην αρχή της πανδημίας, θα διαπιστώσουμε ότι οι ψηφιακές αγορές συνδέθηκαν με κακή ποιότητα συνοδευτικών υπηρεσιών, όπως ήταν για παράδειγμα ο μεγάλος χρόνος ανταπόκρισης στις παραγγελίες, οπότε μόνο η ανάγκη ήταν αυτή που τις κράτησε ζωντανές. Έκτοτε, άλλαξαν πολλά. Οι αλυσίδες τροφίμων δημιούργησαν dark stores, υιοθέτησαν νέες διαδικασίες, προσέλαβαν προσωπικό και βελτίωσαν την εικόνα των ψηφιακών τους καταστημάτων, ώστε να είναι πιο εύχρηστα για τον αγοραστή.

Ωστόσο, όπως ακούσαμε συχνά σε συζητήσεις που είχαμε με εκπροσώπους της αγοράς την περασμένη χρονιά, για τις περισσότερες αλυσίδες τροφίμων το κόστος εξυπηρέτησης των αγοραστών στα ψηφιακά καταστήματα κατά το 2020 και σε μεγάλο ποσοστό κατά το 2021 περιόριζε το περιθώριο κέρδους ανά πελάτη. Αν μάλιστα, ο υπολογισμός αφορούσε μόνο τη μερίδα των ψηφιακών αγοραστών, τότε πολλές αλυσίδες λειτουργούσαν με ζημιά.

Η τεχνολογία δίνει λύσεις
Όπως μας έλεγε την περασμένη χρονιά, ο κ. Γιώργος Κατινιώτης, CEO της Myrmex, η ανάπτυξη της παγκόσμιας αγοράς ευφυών αυτοματισμών στον τομέα των logistics, μετά την αναθεώρηση που δημιούργησε η πανδημία, αναμένεται να προσεγγίσει τα 7 δισ. δολάρια το 2023, μόνο στην αγορά των τροφίμων. Θα μπορούσε κάποια από τις ελληνικές αλυσίδες να γίνει κομμάτι αυτής της ανάπτυξης; Το πιθανότερο είναι πως δεν θα συμβεί κάτι τέτοιο, τουλάχιστον για τη χρονιά που διανύουμε. Οι επενδύσεις σε ρομποτικά συστήματα αυτού του επιπέδου απαιτούν όχι μόνο σημαντικές επενδύσεις για την αγορά εξοπλισμού, αλλά συχνά και ειδικό σχεδιασμό του χώρου στον οποίο θα γίνει η αξιοποίησή του. Ενδεχομένως, σύμφωνα με τον κ. Κατινιώτη, να δούμε το 2022 κάποιο ενδιαφέρον για την αυτοματοποίηση της συλλογής των προϊόντων που απαρτίζουν τις ψηφιακές παραγγελίες, καθώς επίσης και κάποιες επενδύσεις σε συστήματα αυτοματοποιημένης παράδοσης των παραγγελιών σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης έχει ξεκινήσει πιλοτικά στις αλυσίδες τροφίμων από το 2019 και κάποια έργα, όπως αυτό της Metro, απέδωσαν καρπούς το 2021. Ένας τομέας στον οποίο η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης είναι αρκετά ώριμη, είναι το κομμάτι της πρόβλεψης, που βοηθά στη βέλτιστη ροή των προϊόντων στην αλυσίδα εφοδιασμού. Το γεγονός ότι η αλυσίδα χωρίζεται σε μικρότερα τμήματα επιτρέπει τη σταδιακή αξιοποίηση της τεχνολογίας και επομένως το ύψος της επένδυσης δεν είναι απαγορευτικό. Επιπλέον, δεν γίνονται όλες οι επενδύσεις από τον ίδιο οργανισμό κι έτσι τα έργα προμηθευτών, αγοραστών και ενδιάμεσων μπορούν θεωρητικά να αλληλοσυμπληρώνονται.
Ένας δεύτερος τομέας στον οποίο θα μπορούσαμε να περιμένουμε εξελίξεις και καινοτομίες μέσα στο 2022 αφορά τη δυναμική διαμόρφωση των τιμών των προϊόντων. Για την τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης, αυτός είναι ένας ιδανικός τομέας, γιατί προσφέρει τη δυνατότητα αξιοποίησης με τον καλύτερο τρόπο τεράστιων ροών δεδομένων από διαφορετικά κανάλια πωλήσεων.

Η έναρξη της πανδημίας λειτούργησε καταλυτικά στην ψηφιοποίηση των ελληνικών εταιρειών, μεταξύ αυτών και των αλυσίδων τροφίμων, οι οποίες διαθέτουν πλέον στο σύνολο τους ψηφιακά καταστήματα. Αυτό θεωρητικά σημαίνει ότι ο πελάτης μπορεί με μεγαλύτερη ευκολία να συγκρίνει τιμές προϊόντων ή και ολόκληρου του καλαθιού αγορών. Επομένως, η δυναμική διαμόρφωση των τιμών θα μπορούσε να παίξει καθοριστικό ρόλο στις ψηφιακές αγορές και τον ανταγωνισμό.

Πιο μακρινά όνειρα
Ένα οικοσύστημα τεχνολογιών που ζει κάτω από την ομπρέλα του IoT έχει τουλάχιστον πέντε χρόνια πορείας προς την ωριμότητα, γεγονός που αποδεικνύεται από την εκτεταμένη χρήση σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, όπως η βιομηχανική παραγωγή και η αλυσίδα ανεφοδιασμού για προϊόντα μεγάλης αξίας.

Θεωρητικά, η καθολική εφαρμογή της τεχνολογίας αυτής στην αλυσίδα εφοδιασμού θα μπορούσε να καταργήσει την επόμενη μέρα ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του λειτουργικού της κόστους, το οποίο, σύμφωνα με τη McKinsey, θεωρητικά φτάνει το 50%. Όμως, ο ανασταλτικός παράγοντας της πολύ μεγάλης αρχικής επένδυσης για την εφαρμογή της τεχνολογίας, κάνει το εγχείρημα δύσκολο, ακόμα και για αλυσίδες τροφίμων μεγέθους Walmart.

Το 2021 γεννήθηκε -ή για να είμαστε πιο ακριβείς, ξαναγεννήθηκε- το metaverse. Ένας ψηφιακός τρισδιάστατος κόσμος, που υπόσχεται εντυπωσιακές εμπειρίες, αλλά και ευκολία σε καθημερινές δράσεις, όπως οι αγορές. Λίγες μέρες μετά το ξεκίνημα της νέας χρονιάς, η H&Μ παρουσίασε ένα demo της εικόνας της στο metaverse, ενώ χιλιάδες άλλα brands κάνουν παράλληλα τα βήματά τους προς αυτή την κατεύθυνση.

Η προσπάθεια έγινε και στο παρελθόν, αλλά απέτυχε. Ίσως ο φόβος της πανδημίας και η ανάγκη λήψης μέτρων που περιλαμβάνουν και το lockdown, λειτουργήσει αυτή τη φορά καταλυτικά για την επιτυχία του εγχειρήματος. Ωστόσο, είναι μάλλον απίθανο οι ελληνικές αλυσίδες τροφίμων να βάλουν στις προτεραιότητές τους το metaverse για την τρέχουσα χρονιά.

Στον τομέα του delivery, η διανομή παραγγελιών με αυτόνομα οχήματα έχει ήδη περάσει από την πιλοτική στην εμπορική εφαρμογή. Ακόμα όμως και σε ανεπτυγμένες χώρες, το ποσοστό αξιοποίησής της δεν είναι το αναμενόμενο. Το πρόβλημα είναι γενικότερο και αφορά την αυτονομία κίνησης οχημάτων, η οποία προσωρινά δεν θεωρείται αρκετά ασφαλής. Παρά τα εκατομμύρια ώρες δοκιμών, τα αυτόνομα οχήματα απέχουν από την ικανότητα οδήγησης που προσφέρει ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Ενδεχομένως η τάση του micromobility να δώσει λύσεις στο περιβάλλον των κορεσμένων κυκλοφοριακά πόλεων. Λίγο πριν το τέλος της περασμένης χρονιάς, ακούσαμε για τη συμφωνία μεταξύ εταιρείας delivery που χρησιμοποιεί μόνο δίτροχα οχήματα και αλυσίδας σούπερ μάρκετ που θέλει να εξυπηρετήσει παραγγελίες λίγων προϊόντων. Είναι δεδομένο ότι πρόκειται για λύση που βελτιώνει την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά απέχει αρκετά σε ό,τι αφορά το λειτουργικό κόστος από τη διανομή με αυτόνομα οχήματα.