Προoϋπολογισμός 2020: Στη δίνη διεθνών και εγχώριων ανασχετικών παραγόντων

Oι προβλέψεις για το 2020 βασίζονται στην ανάλυση των μακροοικονομικών δεδομένων τόσο της παγκόσμιας όσο και της ελληνικής οικονομίας, αντικατοπτρίζοντας τη δυναμική των προηγούμενων ετών. Ειδικότερα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ο ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας το 2020 θα επιταχυνθεί κατά 3,5% έναντι 3,2% το 2019, ενώ η ανάλογη πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι θα επιταχυνθούν οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης στην ευρωζώνη κατά 1,4% και στην ΕΕ κατά 1,6% έναντι 1,2% και 1,4% αντίστοιχα φέτος. Πάντως, τα τελευταία στοιχεία για το οικονομικό κλίμα το δεύτερο εξάμηνο του 2019, κυρίως στη βιομηχανία, δείχνουν εξασθένηση αντί των αρχικών προβλέψεων, επιβάλλοντας την αναθεώρηση των εκτιμήσεων προς τα κάτω.

Βέβαια, η έκβαση των πραγμάτων της παγκόσμιας οικονομίας και κατ’ επέκταση της ελληνικής είναι συνισταμένη πλήθους παραγόντων, συχνά αντικρουόμενων. Από τη μια πλευρά, ανασχετικοί παράγοντες είναι οι εμπορικές εντάσεις ΗΠΑ-ΕΕ, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, η τουρκική εισβολή στη Συρία και η επικινδυνότητά της για την ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής, οι επιπτώσεις του Brexit, η επιβράδυνση της γερμανικής οικονομίας, οι δυσκολίες ρευστότητας στις ΗΠΑ, αλλά και οι εσωτερικές μας μακροοικονομικές ανισορροπίες, όπως η αρνητική επενδυτική θέση της Ελλάδας, το ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, το υψηλό ποσοστό ανεργίας και οι χαμηλοί ρυθμοί δυνητικής μεγέθυνσης και παραγωγικότητας. Από την άλλη, ο συμβιβασμός που διαφαίνεται στον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας, μετά τις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, το υποστηρικτικό κλίμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η εξασθένιση δυσμενών επιδράσεων στην ευρωζώνη, η αποφυγή κατάρρευσης οικονομιών μεγάλου ειδικού βάρους στις αγορές του πετρελαίου (Ιράν, Βενεζουέλα), αλλά και το βελτιούμενο οικονομικό κλίμα στη χώρα μας το δεύτερο εξάμηνο του έτους και η ελευθερία εξειδίκευσης των οικονομικών πολιτικών, στο πλαίσιο των δημοσιονομικών στόχων, αποτελούν με τη σειρά τους παράγοντες ανάπτυξης.

Εργαλεία ανάπτυξης: Φορολογία κι επενδύσεις
Στο προσχέδιο του προϋπολογισμού αναφέρεται πως το ΑΕΠ το 2020 προϋπολογίζεται ότι θα αυξηθεί κατά 3,8% σε τρέχουσες τιμές ή 2,8% σε σταθερές, βάσει της δυναμικής των συνιστωσών της εγχώριας ζήτησης (κατανάλωσης και επενδύσεων) του δεύτερου εξαμήνου του 2019. Βασικός τροφοδότης της κατανάλωσης θα είναι η αναδιαμόρφωση της φορολογίας φυσικών και νομικών προσώπων. Ήδη η έναρξη των φοροελαφρύνσεων έγινε εντός του 2019 με τη ρύθμιση των ληξιπρόθεσμων φορολογικών οφειλών σε 120 δόσεις, τη μείωση του ΕΝΦΙΑ κατά 22% μεσοσταθμικά και τη μείωση του ΦΠΑ σε είδη διατροφής, εστίαση και ηλεκτρική ενέργεια. Βεβαίως, τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ θα φτάσουν τα 2.740 εκατ. ευρώ, μειωμένα μόλις κατά 30 εκατ. ευρώ, ενώ παρά τη μείωση του ΦΠΑ στις προαναφερόμενες κατηγορίες αγαθών τα έσοδά του φέτος θα είναι αυξημένα κατά 492 εκατ. ευρώ –συνολικά από φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών εκτιμάται πως θα εισπραχθούν έσοδα ύψους 27.767 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 189 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου. Από τον φόρο εισοδήματος του 2019 τα έσοδα εκτιμάται πως θα ανέλθουν στα 16.554 εκατ. ευρώ, μειωμένα κατά 333 εκατ. ευρώ (152 εκατ. από φυσικά πρόσωπα, 21 εκατ. από νομικά πρόσωπα, 159 εκατ. ευρώ από λοιπές κατηγορίες). Επιπλέον, στο αρχικό σενάριο έχουν συμπεριληφθεί μειώσεις 138 εκατ. ευρώ από τον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων ως έκτακτη «ένεση».

Το 2020 προβλέπεται ότι οι φόροι θα ανέλθουν σε 27.764 εκατ. ευρώ, μειωμένοι κατά 3 εκατ. ευρώ έναντι του 2019, ο φόρος εισοδήματος θα αυξηθεί κατά 488 εκατ. ευρώ, ενώ τα λοιπά έσοδα θα μειωθούν κατά 524 εκατ. ευρώ, λόγω της μείωσης εσόδων από μερίσματα, επιστροφές ίδιων πόρων από ΕΕ και προσαρμογές στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι αναπτυξιακές και κοινωνικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν μείωση του ΦΠΑ στα είδη βρεφικής ηλικίας και στα κράνη ασφαλείας, μείωση του συντελεστή στο 9% και αύξηση του αφορολόγητου ορίου για κάθε παιδί, μείωση του φόρου των νομικών προσώπων από 28% σε 24%, μείωση των μερισμάτων από 10% σε 5%, αναστολή του ΦΠΑ για τρία έτη στις νέες οικοδομές και εκπτώσεις αναβάθμισης κατοικιών. Οι εν λόγω μειώσεις επιβαρύνουν τα έσοδα του κράτους με 404 εκατ. ευρώ για τα φυσικά πρόσωπα, ενώ για τις επιχειρήσεις και την οικοδομική δραστηριότητα με 661 εκατ. ευρώ. Ένα μεγάλο μέρος αυτών (642 εκατ. ευρώ) θα καλυφθεί από την πάταξη της φοροδιαφυγής και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, μέσω της προώθησης των ηλεκτρονικών συναλλαγών (αυξημένος συντελεστής 30%). Βέβαια, σύμφωνα με το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, η αποτελεσματικότητα τέτοιων μέτρων δεν μπορεί να θεωρείται εξασφαλισμένη, καθώς η πάταξη της φοροδιαφυγής έχει αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη, ενόσω η αύξηση των εσόδων από τον συντελεστή του 30% συναρτάται με τα προσφερόμενα κίνητρα, τη συμπεριφορά των φορολογούμενων και την αυστηρότητα εφαρμογής του.

Έλλειμμα επενδύσεων
Σύμφωνα με τους συντάκτες του προσχεδίου, ο πιο σημαντικός παράγοντας (βαρύτητας 1,6 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ) για την ανάπτυξη του ΑΕΠ το 2020 είναι οι επενδύσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για το 2019, ο ρυθμός αύξησης του Ακαθάριστου Σχηματισμού Παγίου Κεφαλαίου κινήθηκε πολύ χαμηλά το πρώτο εξάμηνο του έτους (0,7% έναντι στόχου 11,9%), αλλά αναμένεται υπό προϋποθέσεις (δηλ. χαμηλά επιτόκια, άρση ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων, φοροελάφρυνση των επιχειρήσεων) να ανακάμψει σημαντικά το δεύτερο εξάμηνο και να ανέλθει στο 8,8%. Σημειώνουμε ότι οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, που πριν την κρίση αντιστοιχούσαν στο 20% του ΑΕΠ, το πρώτο εξάμηνο του 2019 ανήλθαν στο 11,6% και το δεύτερο αναμένεται ότι θα φτάσουν στο 12,3%. Το 2020, λοιπόν, προβλέπεται ότι θα ανέλθουν στο 13,1% του ΑΕΠ. Ως προϋποθέσεις επιτάχυνσής τους τίθενται η επίσπευση των ιδιωτικοποιήσεων, η αξιοποίηση των δημοσίων επενδύσεων και η βελτίωση του οικονομικού κλίματος. Βέβαια, η επιτυχής προώθηση του κυβερνητικού στόχου για ανάπτυξη μακροπρόθεσμα μιας παραγωγικής βάσης της οικονομίας μας με επιχειρήσεις προσαρμοσμένες στον διεθνή ανταγωνισμό, εξαγωγικού προσανατολισμού, έντασης τεχνολογίας, υψηλής παραγωγικότητας κ.λπ., πρέπει να χτιστεί πάνω σε εσωτερικές δυνατότητες. Κι είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη της οικονομίας έχει υποχωρήσει.

Έτσι, στον αντίποδα των ανέκαθεν «ζωντανών» Καθαρών Ξένων Επενδύσεων στη χώρα (3.071 εκατ. ευρώ το 2008, 3.085 εκατ. ευρώ το 2017 και 3.364 εκατ. ευρώ το 2018), ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου υπολείπεται και ατροφεί (από 60.540 εκατ. ευρώ το 2007 στα 20.614 εκατ. ευρώ το 2018). Γι’ αυτό η έμφαση πρέπει να δοθεί στις επενδύσεις στην οικοδομή, στις επιχειρήσεις και φυσικά στις δημόσιες επενδύσεις. Η κατάρρευση του τομέα της κατοικίας (1.235 εκατ. ευρώ το 2018 έναντι 25.270 εκατ. ευρώ το 2007!) είναι ποτέ δυνατόν να καταπολεμηθεί με τη μείωση του ΦΠΑ και των εκπτώσεων στις παρεμβάσεις ενεργειακής και αισθητικής αναβάθμισης των σπιτιών; Αντίστοιχα οι δημόσιες επενδύσεις, που τα τελευταία χρόνια «ξελαφρώνονται» χάριν επίτευξης των υπερπλεονασμάτων, επείγει να αναβαθμιστούν. Στο προσχέδιο για το 2020 προβλέπεται η διάθεση πόρων ύψους 6.750 εκατ. ευρώ (6.000 εκατ. ευρώ από την ΕΕ και 750 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους) έναντι 6.150 εκατ. ευρώ φέτος, με έμφαση στα μεγάλα έργα (οδικά, μετρό κ.ά.) για την προώθηση της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας.

Εν κατακλείδι, το προσχέδιο του προϋπολογισμού είναι αισιόδοξο αναφορικά με τον στόχο της ανάπτυξης, αν και συμβατό με το αντιαναπτυξιακό πρωτογενές πλεόνασμα του 3,5% του ΑΕΠ και, πάντως, βασισμένο σε προϋποθέσεις ευεπίφορες στην αστάθεια.

10o Συνέδριο ΙΕΛΚΑ: H αγορά των FMCG στην πορεία προς το 2030

Στην εισαγωγική του ομιλία ο κ. Κωνσταντίνος Μαχαίρας, πρόεδρος του ΙΕΛΚΑ, έφερε στο προσκήνιο όχι μόνο την εικόνα του λιανεμπορίου τροφίμων τη δεκαετία που διανύουμε, αλλά και τις μελλοντικές προκλήσεις. Μεταξύ άλλων, τόνισε πως οι μεγάλες δυνάμεις του κλάδου, όπως η Walmart, ενισχύουν τη digital παρουσία τους, ακόμη και εξαγοράζοντας σχετικές εταιρείες όταν δεν διαθέτουν την απαιτούμενη τεχνολογία, ενώ νέοι παίκτες-ισχυροί ανταγωνιστές προκύπτουν μέσω της επέκτασης των δραστηριοτήτων γνωστών κολοσσών στο online λιανεμπόριο (πχ Google), αλλά και στον χρηματοοικονομικό τομέα (financial retail). Σύμφωνα με τον κ. Μαχαίρα, οι νέες τεχνολογίες και οι εφαρμογές τους (AI, ΙοΤ, 3D printers, cryptocurrency κλπ), καθώς και η μετακίνηση πληθυσμών (την επόμενη δεκαετία προβλέπεται πως πάνω από το 70% του πληθυσμού θα ζει σε πόλεις και το 50% σε πόλεις άνω των 10.000 κατοίκων), είναι οι δύο πιο σημαντικοί παράγοντες που θα καθορίζουν το μέλλον του κλάδου. Παράλληλα, τόνισε πως, σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου το λιανεμπόριο στηρίχθηκε στην πυκνότητα του δικτύου καταστημάτων, αλλά και στη μεγιστοποίηση της κερδοφορίας, σήμερα πρέπει να στοχεύσει στην προσφορά ξεχωριστής αγοραστικής εμπειρίας, υλοποιώντας μια πελατοκεντρική στρατηγική.

Όσο για το 2030, η κλιματική αλλαγή (από τους στόχους που θέσαμε για το περιβάλλον δεν πετύχαμε ούτε έναν τα τελευταία χρόνια, είπε χαρακτηριστικά), το ζήτημα της έλλειψης νερού και τροφής, η γήρανση του πληθυσμού και η συνολική αύξησή του, συγκαταλέγονται, είπε ο κ. Μαχαίρας, μεταξύ των θεμάτων που πρέπει να απασχολούν από σήμερα τον κλάδο, ώστε να κινηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση. Ανέφερε παραδειγματικά τις αλλαγές της σύνθεσης του πληθυσμού σε πολλές χώρες, που επηρεάζει σημαντικά και τα ζητήματα των επιλογών διατροφής.

Οι προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας
Ποιες είναι οι προκλήσεις της δεκαετίας που έρχεται και πώς ανταποκρίνονται οι επιχειρήσεις του κλάδου; Σε αυτό το ερώτημα απάντησαν οι ομιλητές της πρώτης ενότητας του συνεδρίου. Ο Gerardo Mazzeo, Global Innovation Lead, Nestlé SA, παρουσίασε τη στρατηγική που έχει επιλέξει ο όμιλος για να διασφαλίσει την πρωτοπορία στην παρουσίαση καινοτόμων προϊόντων, ειδικότερα σήμερα που στα τρόφιμα υπάρχουν πολλές νέες τάσεις (naturally healthy, lactose free, gluten free, plant based, protein, organic προϊόντα). Η απάντηση της εταιρείας στην ανάγκη για ευελιξία και αποτελεσματικότητα, σε ό,τι αφορά την παραγωγή καινοτομίας, στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: τις εσωτερικές διαδικασίες R&D, τις εξωτερικές και τον πυλώνα Open Innovation (αρμοδιότητας του Gerardo). Ο ομιλητής αναφέρθηκε ειδικότερα στην πλατφόρμα Henri, πυρήνα του προγράμματος που συνδέει τις πιο δυναμικές και αποτελεσματικές start-up με τους πόρους και την εμπειρία της Nestlé.

Βάσει αυτής, η εταιρεία έχει ήδη χρηματοδοτήσει projects σε διαφορετικούς τομείς, από τον σχετικό με τη βελτίωση της επαφής με τον επισκέπτη του site, έως τη μετατροπή της συσκευασίας σε μέσο που δημιουργεί εμπειρία στον πελάτη. Η εγγραφή των ενδιαφερόμενων στο πρόγραμμα γίνεται online και τα επιλεγμένα έργα χρηματοδοτούνται με ποσό 50.000 δολαρίων. Μεταξύ των νέων project που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα (18), υπάρχει και η παρουσία της Ελλάδας (με τη bespot). Μέχρι στιγμής έχουν χρηματοδοτηθεί 18 projects. Κλείνοντας την ομιλία του ο Gerardo παρουσίασε τις 5 σημαντικότερες τάσεις της αγοράς. Αναφέρθηκε στις νέες δυνατότητες εμβάθυνσης σε δεδομένα και την αξιοποίησή τους, ώστε να είναι εφικτή ακόμη και η απευθείας αναπλήρωση των προϊόντων στο σπίτι ή ακόμη και στο ψυγείο του καταναλωτή, αλλά και στην προσαρμογή των brands στις προσωπικές ανάγκες κάθε πελάτη με μικρότερες, στοχευμένες σειρές προϊόντων. Επίσης, μίλησε για την εξέλιξη της «έξυπνης» τεχνολογίας, που όχι μόνο θα διευκολύνει την αγορά προϊόντων όπως, όποτε και όπου επιθυμεί ο καταναλωτής, αλλά θα αλλάξει και το brand marketing, εφόσον η τοποθέτηση των προϊόντων θα γίνεται σε πολλαπλά κανάλια. Ακόμη, αναφέρθηκε στη μετατροπή των καταστημάτων σε χώρους έκθεσης των προϊόντων (showrooms) και δημιουργίας αγοραστικών εμπειριών. Τέλος, σημείωσε την ανάπτυξη των ρομποτικών εφαρμογών και της τεχνητής νοημοσύνης, με ταυτόχρονη όμως μείωση των θέσεων εργασίας.

Για τη σημαντική πρόκληση που αφορά την παραγωγή και κατανάλωση τροφίμων με τρόπο ώστε να μην επιβαρύνεται ο πλανήτης, αλλά και η υγεία των πολιτών, μίλησε η Ludovica Principato, ερευνήτρια του Barilla Center for Food and Nutrition (BCFN). Δίνοντας έμφαση στο χάσμα μεταξύ υπέρβαρων ατόμων και κατοίκων του πλανήτη που υποφέρουν ή πεθαίνουν από την πείνα (2,1 δισ. άτομα έναντι 821 εκατ. αντίστοιχα), στη σπατάλη τροφίμων (πάνω από 1,3 δισ. τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια, ποσότητα ικανή να θρέψει τα 821 εκατ. ανθρώπους που πεινούν), αλλά και στο ζήτημα της ραγδαίας αύξησης του πληθυσμού (το 2050 θα χρειαζόμαστε πόρους 3 πλανητών για να επιβιώσουμε), αναφέρθηκε στον ρόλο της βιομηχανίας για την αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων. Ειδικότερα, μίλησε για την ανάγκη ενημέρωσης και υιοθέτησης των SDG (Sustainable Development Goals των Ηνωμένων Εθνών), με τρόπο ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να συνεργάζονται, να μετρούν και να καταγράφουν τα αποτελέσματα των σχετικών αποφάσεων και πρωτοβουλιών.


Η πρώτη ενότητα ολοκληρώθηκε με την ομιλία του Antro Saila, Vice President Sustainability and Save Food, World Packaging Organization, σχετικά με τον ρόλο της συσκευασίας στην κυκλική οικονομία. Όπως τόνισε, ο στόχος της μετάβασης από τη λογική της χρησιμοποίησης και της απόρριψης αγαθών ή πρώτων υλών, στη λογική της επαναχρησιμοποίησης και τελικά της ανακύκλωσης είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον των οικονομιών, αλλά και του περιβάλλοντος. Η συμβολή της συσκευασίας σε αυτή την πορεία είναι ιδιαίτερα σημαντική και εκδηλώνεται μέσω της εξέλιξης των υλικών, αλλά και των διαδικασιών αποκομιδής, επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης, με ιδιαίτερη βαρύτητα στα reverse logistics. Το ζήτημα των πλαστικών, αποτελεί, σύμφωνα με τον ομιλητή, τη μεγαλύτερη πρόκληση σε αυτή την προσπάθεια. Στον τομέα της ανακύκλωσης, το πλαστικό υπολείπεται σημαντικά έναντι άλλων υλικών που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία. Σε αυτό το πλαίσιο, έχουν θεσπιστεί οι στόχοι και οι οδηγίες της ΕΕ (έως το 2030 όλες οι πλαστικές συσκευασίες στην ευρωπαϊκή αγορά θα πρέπει να είναι ή επαναχρησιμοποιούμενες ή ανακυκλώσιμες με αποδοτικό τρόπο). Ο ομιλητής τόνισε πως για την επίτευξη του συνόλου των στόχων υπάρχει σχετική κινητοποίηση προς αυτή την κατεύθυνση, κυρίως κάτω από την πίεση των πολιτών για λήψη μέτρων για το περιβάλλον. Αλλά η πίεση του χρόνου είναι μεγάλη και απαιτεί από τους πολιτικούς και όσους συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων να αποδείξουν στους πολίτες πως πράγματι ενδιαφέρονται και είναι διατεθειμένοι να πάρουν τα κατάλληλα μέτρα. Παράλληλα, διατύπωσε την άποψη πως η έλλειψη συντονισμού και μελέτης των συνεπειών κάθε λαμβανόμενης απόφασης μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα κόστη για τους παραγωγούς στην Ευρώπη, με συνακόλουθη μείωση της ανταγωνιστικότητας και μεγαλύτερη επιβάρυνση του περιβάλλοντος, καθώς η βιομηχανία θα αναπτύσσεται σε χώρες εκτός ΕΕ. Όσο για τις συσκευασίες του μέλλοντος, παρουσίασε ορισμένες από τις εναλλακτικές προτάσεις, όπως οι βιοδιασπώμενες ή και οι κατά 100% ανακυκλούμενες συσκευασίες ή οι συσκευασίες που παράγονται από ανανεώσιμες πρώτες ύλες (bio-based).

Προς το online λιανεμπόριο FMCG
Η αγορά της παράδοσης FMCG στο σπίτι αναμένεται να συνεχίσει να αναπτύσσεται με διψήφια ποσοστά τα επόμενα χρόνια, δήλωσε ο Mikhail Filippov, CIS Retail Performance Improvement Group Director, EY. Σε αυτό το πλαίσιο, η σημαντικότερη πρόκληση που καλούνται σήμερα να αντιμετωπίσουν οι λιανέμποροι είναι η εξυπηρέτηση των παραγγελιών με τέτοιο τρόπο, ώστε να ξεπερνιούνται δύο από τα σημαντικότερα ζητήματα: το υψηλό κόστος και η παράδοση σε ώρες που βολεύουν τους πελάτες. Ο Mikhail ανέλυσε το case study της αξιοποίησης των λύσεων που σχεδίασε η ΕΥ για τη ρωσική αλυσίδα Azbuka Vkusa, με δίκτυο μεσαίων σούπερ μάρκετ και convenient stores σε δύο μεγάλες ρωσικές πόλεις των 20 εκατ. κατοίκων. Αναβαθμίζοντας το website, την in-store τεχνολογία και τα διαθέσιμα μέσα παράδοσης και αξιοποιώντας τα καταστήματα ως σημεία συγκέντρωσης της παραγγελίας, η αλυσίδα κατάφερε να εξυπηρετεί παραγγελίες σε μειωμένο χρόνο και με αυξημένο περιθώριο κέρδους. Ο ομιλητής, αναφέροντας πως το last mile αφορά το 60%-80% του κόστους εξυπηρέτησης online παραγγελιών, πρότεινε ως την πιο συμφέρουσα λύση το outsourcing της διανομής. Μάλιστα, κάλεσε τους λιανέμπορους στη χώρα μας να προβληματιστούν για τη δυνατότητα ανάληψης μιας από κοινού σχετικής πρωτοβουλίας, ώστε να υπάρχει οικονομία κλίμακος.

Από την πλευρά του ο Dom Gains, Senior Industry Manager, Google UK, παρουσίασε στοιχεία για την ανάπτυξη του online λιανεμπορίου και ειδικότερα για τις τάσεις και τα ενδιαφέροντα που αποκαλύπτουν οι αναζητήσεις των καταναλωτών στο διαδίκτυο. Οι πιο δημοφιλείς αναζητήσεις, είπε, αφορούν τη δυνατότητα παραλαβής αγορών την ίδια μέρα (same day delivery) και το εάν ένα κατάστημα είναι ανοιχτό (now open). Όσο για την υγιεινή διατροφή, οι αναζητήσεις των καταναλωτών είναι ενδεικτικές της ανάπτυξης της σχετικής τάσης και ειδικότερα σε ό,τι αφορά προϊόντα free from (χωρίς γλουτένη, λακτόζη κλπ). Δεν είναι τυχαίο πως 26 από τα 50 clicks σε διαφημίσεις με κάποιο κίνητρο αγοράς, έχουν ως περιεχόμενο μια πρόταση υγιεινής διατροφής.

Ο κ. Μιχάλης Καρυπίδης, E-Business Consultant της Convert Group, έκλεισε τη δεύτερη ενότητα του συνεδρίου, παρουσιάζοντας τη νέα πλατφόρμα της εταιρείας eRetail Content, που δίνει τη δυνατότητα στις εταιρείες καταναλωτικών αγαθών να διαχειρίζονται εύκολα και αποτελεσματικά την παρουσία τους στα ηλεκτρονικά ράφια. Μερικές από τις λειτουργικότητες που προσφέρει το eRetail Content στα brands είναι ο εύκολος διαμοιρασμός και η παρακολούθηση του περιεχομένου τους στα ηλεκτρονικά καταστήματα (με notifications κάθε φορά που το περιεχόμενο ανανεώνεται), η αναλυτική παρακολούθηση των τιμών, εκπτώσεων, καθώς και της διαθεσιμότητας των προϊόντων τους σε ηλεκτρονικά καταστήματα, αλλά και η λεπτομερής παρακολούθηση των digital marketing ενεργειών τους και των ανταγωνιστών τους, σε Google Ads, newsletters, on-site display banners, social media και διαγωνισμούς. Σημείωσε δε πως η πρώτη εταιρεία που εμπιστεύθηκε το eRetail Content ήταν η Procter & Gamble.

Λιανεμπόριο τροφίμων – FMCG – Διατροφή
Την άμεση σύνδεση των σύγχρονων τάσεων της διατροφής με τις στρατηγικές επιλογές της αγοράς ανέλυσαν οι ομιλητές της τρίτης ενότητας. Ο γενικός διευθυντής του ΙΕΛΚΑ, κ. Λευτέρης Κιοσές, παρουσίασε την έρευνα του Ινστιτούτου (Σεπτέμβριος 2019), που αφορούσε τις αγοραστικές προτιμήσεις των Ελλήνων στα προϊόντα διατροφής, καταγράφοντας τις εξής σημαντικές τάσεις: ανάπτυξη της χορτοφαγικής διατροφής (έχει χαμηλά ποσοστά, αλλά προοπτικές ανάπτυξης), αναζήτηση εναλλακτικών τροφίμων (όπως τα χορτοφαγικά burger, η σόγια κλπ), η αναζήτηση νέων γεύσεων, σνακ και εύκολου φαγητού (το 71% δηλώνει πως του αρέσει να ανακαλύπτει νέες γεύσεις, το 29% πως η ποικιλία από διαφορετικές κουζίνες είναι σημαντική για τη διατροφή του, το 32% αντικαθιστά κύρια γεύματα με snak λόγω έλλειψης χρόνου και το 29% δυσκολεύεται να βρει κάτι για night snacking, στοιχείο που ήδη αξιοποιούν εταιρείες, παρουσιάζοντας νέες προτάσεις), η σύνδεση της υγείας με τη διατροφή (το 89% θεωρεί πως το φαγητό που μαγειρεύεται στο σπίτι είναι πιο υγιεινό από αυτό που αγοράζεται εκτός σπιτιού), η αύξηση της σημασίας των social media (το 59% μαγειρεύει έχοντας ανοιχτό το κινητό ή το tablet για να το συμβουλεύεται), η ματαιοδοξία, που οδηγεί σε κοινοποίηση κάθε καθημερινής κίνησης στο διαδίκτυο και τέλος, το ενδιαφέρον για την κλιματική αλλαγή και τη βιώσιμη ανάπτυξη (προδημοσίευση της έρευνας είχε γίνει στο σελφ σέρβις Οκτωβρίου, σελ. 38). Ο ομιλητής ολοκλήρωσε την εισήγησή του, δηλώνοντας πως τις απαντήσεις για τη συμπεριφορά των καταναλωτών του αύριο δεν πρέπει να τις περιμένει η αγορά από τους ίδιους, αλλά απαιτείται να τις αναζητήσει αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μέσα τού σήμερα.


Από την πλευρά της η κ. Μαρία Μερμήγκη, Consumer insights Account Manager της Nielsen Greece, αναφέρθηκε στην τάση για υγιεινή διατροφή, τονίζοντας πως δεν πρόκειται για μια περαστική μόδα, αλλά για μια τάση με μέλλον. Αναλύοντας τις παραμέτρους που την ενίσχυσαν (γήρανση πληθυσμού, σοβαρές ασθένειες που σχετίζονται με τη διατροφή, η πεποίθηση πως η τροφή είναι φάρμακο κλπ), παρουσίασε την πολυσυμμετοχική έρευνα BIOS.O της Nielsen που διερεύνησε τις διατροφικές συνήθειες και τάσεις στο γενικό αστικό κοινό ηλικίας 18-65, σε δείγμα 1.200 ατόμων. Απόρροια της έντονης εκφρασμένης ανησυχίας για την υγεία, είπε η κ. Μερμήγκη, είναι η τάση των Ελλήνων να κάνουν διατροφικές επιλογές που θα συμβάλλουν στην πρόληψη νοσογόνων καταστάσεων (6 στους 10 δηλώνουν ότι ακολουθούν μια συγκεκριμένη διατροφή). Επίσης, μέσω των στοιχείων πωλήσεων της Nielsen καταγράφεται διψήφια αύξηση των πωλήσεων σε όγκο και σε αξία σε σχέση με το 2017 στις κατηγορίες ζυμαρικά χωρίς γλουτένη, γιαούρτι και γάλα χωρίς λακτόζη. Σημαντικό είναι και το εύρημα πως η κατηγορία των βιολογικών προϊόντων παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανάπτυξη, σε αντίθεση με την πτωτική της τάση τα προηγούμενα χρόνια. Κλείνοντας, η ομιλήτρια αναφέρθηκε στο ότι 5 στους 10 καταναλωτές δηλώνουν πως οι ανάγκες τους δεν πληρούνται από την υπάρχουσα γκάμα προϊόντων και τόνισε ότι, με δεδομένη τη δυναμική της τάσης για υγιεινή διατροφή, υπάρχει περιθώριο για ανάπτυξη νέων προϊόντων, που θα βρουν εύκολα μια θέση στο καλάθι του καταναλωτή.

Κυκλική οικονομία- τεχνολογία-εταιρική κουλτούρα
Το ζήτημα της κυκλικής οικονομίας εξετάστηκε από τους δύο ομιλητές της επόμενης ενότητας. Ο κ. Βασίλης Ζεϊμπέκης, Executive Advisor, OPTILOG Advisory Services, παρουσίασε τα αποτελέσματα έρευνας για την υφιστάμενη κατάσταση στα logistics λιανεμπόρων και προμηθευτών, όπου καταγράφονται και οι ανάγκες για ψηφιακό εκσυγχρονισμό. Συμπερασματικά ανέφερε πως «οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες ως προς τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό είναι η έλλειψη ψηφιακής κουλτούρας, το υψηλό κόστος απόκτησης τεχνολογιών logistics 4.0, καθώς και η έλλειψη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού».

Η παρουσίασή του έκλεισε με την επισήμανση πως ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία, αλλά και από διαδικασίες, ανθρώπους και συνεργάτες.

Για τον ρόλο της ανακύκλωσης συσκευασιών και την προσαρμογή των επιχειρήσεων στην απαίτηση για επιλογές βιώσιμης ανάπτυξης και υιοθέτησης των κατευθύνσεων και νομοθετημάτων για την κυκλική οικονομία, τοποθετήθηκε ο κ. Γιάννης Σιδέρης, διευθύνων σύμβουλος του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ). Το θέμα της ομιλίας του αναπτύσσεται στο πλαίσιο συνέντευξης που παραχώρησε στο σελφ σέρβις και δημοσιεύεται στο παρόν τεύχος (σελ. 32).

Οι επιχειρήσεις FMCG και οι δράσεις τους στην Ελλάδα
Τον τρόπο με τον οποίο έχει επιλέξει να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας παρουσίασαν μέσω των εισηγήσεών τους εκπρόσωποι εταιρειών του κλάδου των FMCG. Η πρώτη εισήγηση ήταν του κ. Γιάννη Βίδρα, Commercial Excellence Manager GR & CY, Coca Cola. Ο κ. Βίδρας τόνισε πως οι επιχειρήσεις απευθύνονται σήμερα σε έξι διαφορετικές γενιές (με την εμφάνιση και της γενιάς Α, των γεννημένων μετά το 2010). Οι επιχειρήσεις πρέπει να μιλήσουν τη γλώσσα της κάθε γενιάς, που έχει πολύπλοκη συμπεριφορά και συνυπάρχει με όλες τις άλλες, δήλωσε. Παράλληλα, αναφέρθηκε και στις αλλαγές στον τρόπο εργασίας (έως το 2025 σε ποσοστό 50% θα εργαζόμαστε χωρίς να απαιτείται η φυσική μας παρουσία στον χώρο εργασίας, τόνισε), ενώ αναφέρθηκε και στον σύγχρονο τρόπο διερεύνησης των αγοραστικών συνηθειών, όχι πλέον με τις κλασικές ομαδοποιήσεις, αλλά με την κατανομή των καταναλωτών σε «φυλές» βάσει τάσεων που ακολουθούν (πχ ενδιαφέρον για τον αθλητισμό, υγιεινή διατροφή κλπ).

Ο κ. Μανώλης Ρεπάνης, διευθυντής διασφάλισης ποιότητας- έρευνας & ανάπτυξης, Μέλισσα Κίκιζας, ανέφερε νέες τάσεις των τελευταίων ετών που κερδίζουν το ενδιαφέρον των καταναλωτών, ενώ αποτελούν βιώσιμη λύση και για τη βιομηχανία (χρήση εντόμων στην παραγωγή ζωοτροφών και τροφίμων, αξιοποίηση νέων υλών, όπως τα φύκια στην παραγωγή οσπρίων, δημιουργία κρέατος στο εργαστήριο κλπ) και μίλησε για πρωτοβουλίες της εταιρείας ώστε να επιτευχθεί η μείωση της κατανάλωσης νερού (- 20%) και ενέργειας με την αντικατάσταση φωτισμού με led, την παύση λειτουργίας ενεργοβόρου μηχανής, τη συμπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (μέρος της ενέργειας θα προέρχεται σύντομα από ιδιοπαραγόμενη ενέργεια, άρα καθόλου από λιγνίτη) όσο και για την παρουσίαση νέων προϊόντων με έμφαση στην υγιεινή διατροφή.

Τέλος, ο κ. Λευτέρης Μάκρας, διευθυντής έρευνας & ανάπτυξης, Ε.Ι. Παπαδόπουλος, αναφέρθηκε στην αξιοποίηση της Πανελλαδικής Μελέτης Διατροφής και Υγείας (ΠΑΜΕΔΥ), που διενεργήθηκε από το Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, για τη δημιουργία καινοτόμων προϊόντων, που συνδυάζουν την κάλυψη των αναγκών διατροφής με την προαγωγή της υγείας. Η εταιρεία έδειξε ενδιαφέρον για τη δημιουργία ενός εμπλουτισμένου ψωμιού με βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία, στα οποία ο πληθυσμός παρουσιάζει χαμηλή πρόσληψη και ζήτησε από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο να της προτείνει τα στοιχεία με τα οποία πρέπει να γίνει ο εμπλουτισμός. Από αυτή τη συνεργασία προέκυψαν καινοτόμα νέα προϊόντα στην κατηγορία του ψωμιού, με σίδηρο, ασβέστιο, βιταμίνη D και φολικό οξύ. Η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο επισημαίνεται στη συσκευασία των προϊόντων και, όπως δήλωσε ο κ. Μάκρας, εκτιμάται από τους καταναλωτές.

Οι εργασίες του συνεδρίου ολοκληρώθηκαν με την παρουσίαση από τον καθηγητή κ. Γ. Δουκίδη, επιστημονικού συμβούλου του ΙΕΛΚΑ, των αποτελεσμάτων της έρευνας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ των συνέδρων, οι οποίοι κλήθηκαν να κατατάξουν τις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν οι εταιρείες στην πορεία τους προς το 2030. Η εκτεταμένη χρήση νέων τεχνολογιών (πχ IoT, AI), οι online αγορές από τους καταναλωτές και οι νέες διατροφικές συνήθειες συγκέντρωσαν τα υψηλότερα ποσοστά, με τις δύο πρώτες προκλήσεις να έχουν ίδιο ποσοστό, 16,28%, και η τρίτη να ακολουθεί σε μικρή απόσταση, με 15,12%.


Αναδεικνύοντας την καινοτομία μέσω των start-up
Την αξιολόγηση και χρηματοδότηση επιχειρήσεων σε pre-seed και seed στάδια που δραστηριοποιούνται στον χώρο της πληροφορικής, του ηλεκτρονικού επιχειρείν και στον ευρύτερο τεχνολογικό τομέα, καθώς και την ανάδειξη του δυναμικού προς επιχειρηματική αξιοποίηση που υπάρχει στα ελληνικά Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα, έχει ως στόχο το UNI.Fund, μια πρωτοβουλία για την οποία μίλησε στο κοινό του συνεδρίου η Κατερίνα Πραματάρη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και partner του συγκεκριμένου fund. Ήδη το Uni.Fund έχει χρηματοδοτήσει 21 επενδυτικά πλάνα και έχουν επενδυθεί 8 εκατ. ευρώ από το κεφάλαιο των 30 εκατ. ευρώ που διαχειρίζεται. Στο συνέδριο ανακοινώθηκε και η χρηματοδότηση της bespot, start-up, που δραστηριοποιείται στον κλάδο του Location Intelligence.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η πρωτοβουλία του ΙΕΛΚΑ για τη διοργάνωση του διαγωνισμού RISE, που έχει ως στόχο την ανάδειξη, υλοποίηση και προώθηση καινοτόμων ιδεών, που επικεντρώνονται στο βιώσιμο λιανεμπόριο τροφίμων και τα FMCG. Εκπρόσωποι των 10 start-up που προκρίθηκαν στη δεύτερη φάση του διαγωνισμού, από τις 25 που είχαν δηλώσει συμμετοχή, παρουσίασαν, υπό τον συντονισμό του καθηγητή κ. Γιώργου Δουκίδη, τις προτάσεις τους.

Ο κ. Φίλιππος Ζεμπίλας παρουσίασε την πρόταση της 12Gods. Πρόκειται για την υλοποίηση της καινοτόμου ιδέας αξιοποίησης συστήματος κάψουλας, αντίστοιχου του καφέ, για την παραγωγή αφεψημάτων με ελληνικά βότανα (4 διαφορετικά χαρμάνια). Η κάψουλα έχει σχεδιαστεί με τρόπο ώστε να δίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα σε 12’’. Ακολούθησε ο κ. Βασίλης Σιώρος, της ArbusTech, με το project που απευθύνεται στη B2B αγορά του ελαιολάδου, προτείνοντας μια μέθοδο μετατροπής του σε σκόνη, ώστε να είναι εύκολη η μεταφορά και η αποθήκευσή του και κυρίως να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τη βιομηχανία για την αντικατάσταση των trans λιπαρών (πχ σε σούπα σε σκόνη ή σε dressings σαλατών). Ο Λέων Γαβαλάς, αναφέρθηκε στην εφαρμογή της BeSpot, μέσω της οποίας υπάρχει η δυνατότητα συλλογής και ανάλυσης δεδομένων για την αγοραστική συμπεριφορά των καταναλωτών και διενέργειας στοχευμένων προωθητικών ενεργειών. Παίρνοντας τον λόγο, η Μαρία Κατσούλη παρουσίασε το Go fruity, μια πρόταση που αφορά τη συσκευασία σαλάτας φρεσκο-τεμαχισμένων φρούτων (μήλο, αχλάδι, ανανάς, μάνγκο, ροδάκινο, βερίκοκο και κεράσι), επικαλυμμένων με εδώδιμες μεμβράνες, σε συσκευασία υπό τροποποιημένη ατμόσφαιρα (πρόκειται για έργο που υλοποιήθηκε από ομάδα του Εργαστηρίου Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων της Σχολής Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ). Το προϊόν θα διατίθεται στην αγορά σε ατομική συσκευασία των 100γρ.

Η Ελένη Γώγου μίλησε για τα Natural Food Additives, τα νέα συστατικά που προτείνονται για την ανάπτυξη νέων και τη βελτίωση υπαρχόντων τροφίμων, στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης. Πρόκειται για βιοενεργά συστατικά, με πολλαπλές βιολογικές δράσεις, που προέρχονται από μεταποίηση αρωματικών φυτών ελληνικής βιολογικής καλλιέργειας και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τρόφιμα και καλλυντικά. Ο Mάνος Σμυρλάκης, παρουσίασε τη νέα πρόταση μη αλκοολούχου ποτού, στην κατηγορία των functional flavored water. Πρόκειται για το ΝΟΜΑΔΑ Honey Soda, που περιέχει ανθρακούχο νερό, μέλι και λεμόνι και εδώ και έναν χρόνο κυκλοφορεί σε τέσσερις χώρες. Έναν καινοτόμο τρόπο συσκευασίας και μεταφοράς φυτών παρουσίασε ο κ. Βασίλειος Τσίπας. Πρόκειται για το PlantBox, που επιμηκύνει τη ζωή των φυτών χωρίς νερό και ήλιο, με φυσικό τρόπο, δίνοντας τη δυνατότητα αποστολής τους ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές (πχ αποστολή online παραγγελίας σε άλλη ήπειρο). Ο Κωνσταντίνος Αστρίδης, αναφέρθηκε στο RECYCGLOBE, την καινοτόμο πλατφόρμα διαχείρισης απορριμμάτων και ανακύκλωσης στον αστικό ιστό, που στηρίζεται στη λειτουργία αισθητήρων πλήρωσης κάδων. Η πλατφόρμα δίνει τη δυνατότητα εκπόνησης προγραμμάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης και επιτρέπει, όπως ανέφερε ο ομιλητής, τη μείωση έως και κατά 60% του κόστους διαχείρισης. Το σχετικό έργο ήδη υλοποιείται στους δήμους Ηλιούπολης και Νέας Σμύρνης)

Τέλος, η Ευαγγελία Σωτηροπούλου, παρουσίασε τα καλλυντικά Oinosporos, για την παραγωγή των οποίων χρησιμοποιούνται υποπροϊόντα σταφυλιού. Με την αξιοποίηση του σταφυλέλαιου και με πετιμέζι, δημιουργήθηκε η συγκεκριμένη σειρά, που κυκλοφορεί σε οικολογική συσκευασία. Τα προϊόντα έχουν ήδη τοποθετηθεί σε concept stores και σε άλλα σημεία λιανικής προϊόντων περιποίησης. Τέλος, ο κ. Δουκίδης μίλησε και για το project της ομάδας που δημιούργησε τα Chestnicks (η ομάδα δεν μπορούσε να παρευρεθεί στο συνέδριο, λόγω συμμετοχής της στην έκθεση ANUGA, όπου θα παρουσίαζε το προϊόν). Πρόκειται για μπισκότα χωρίς γλουτένη, με μοναδικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, που παράγονται με αλεύρι κάστανου (η παραγωγή γίνεται από την ίδια την ομάδα). Τα μπισκότα κυκλοφορούν σε συσκευασία από βιοδιασπώμενα υλικά.

Συγκέντρωση αλά ευρωπαϊκά!

Μάλιστα, οι σημερινές τάσεις στον κλάδο προμηνύουν και νέες ανατροπές σε όλα τα επίπεδα. Το βέβαιο είναι ότι στα χρόνια που ακολουθούν οι εξαγορές και συγχωνεύσεις θα παραμείνουν στο προσκήνιο, ενω θα υπάρξουν νέες «απουσίες» επωνυμιών (οι περισσότερες ασφαλώς εκτός του «Top 10»). Κρίσιμη παράμετρος για το μέλλον κάθε «παίκτη» είναι η υγεία των οικονομικών του στοιχείων. Αυτή είναι, άλλωστε, ο καθοριστικός παράγων της ταχύτητας των κινήσεών του, του είδους των αποφάσεών του και εν γένει της ελκυστικότητας καθενός για μελλοντικές συνέργειες.

Το πρώτο συμπέρασμα που συνάγει κάποιος, παίρνοντας ως οδηγό του το Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2009, όπου αναλύονται τα οικονομικά στοιχεία της εταιρικής χρήσης του 2008, είναι ότι από την πρώτη δεκάδα εκείνης της χρονιάς λείπουν τέσσερις αλυσίδες, οι οποίες στα χρόνια που ακολούθησαν τέθηκαν εκτός ανταγωνισμού. Πρόκειται για τις Carrefour Μαρινόπουλος, της οποίας τα καταστήματα φέρουν πια την επωνυμία Σκλαβενίτης, Αφοί Βερόπουλοι, της οποίας τα καταστήματα αντίστοιχα λειτουργούν υπό το σήμα My market, Ατλάντικ, το δίκτυο της οποίας «μοιράστηκε» ανά κατάστημα μεταξύ των περισσότερων μεγάλων και μεσαίων ανταγωνιστών της, και Dia, η οποία απορροφήθηκε από την Carrefour Μαρινόπουλος πολύ πριν τη χρεοκοπία της. Οι τέσσερις αυτές αλυσίδες νέμονταν την περίοδο εκείνη έναν τζίρο της τάξης των 4 δισ. ευρώ ή περίπου το 40% των συνολικών εσόδων του κλάδου, όπως και το 45% του τζίρου του «Top 10» το 2008. Η έκπτωσή τους από το παιχνίδι της αγοράς, όπως ήταν επόμενο, έφερε σημαντικές αλλαγές στην κατανομή των μεριδίων αγοράς στον κλάδο, όπως και στο χάρτη με τα καταστήματα των δικτύων, καθώς άλλαξαν χέρια συνολικά περί τα 900 καταστήματα, οπότε υπήρξαν ανατροπές στη διάρθρωση των δικτύων της πρώτης δεκάδας.

Πλέον το «Top 10» του κλάδου μετά τις ΕΥΣ, ΑΒ Βασιλόπουλος, Metro, Μασούτης και Πέντε περιλαμβάνει, βάσει στοιχείων του 2018, τη The Mart στην έκτη θέση με τζίρο 311 εκατ. ευρώ (είναι βέβαια μέλος του ομίλου της ΕΥΣ), τη Market In στην έβδομη με 284 εκατ. ευρώ, την ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός στην όγδοη με 256 εκατ. ευρώ, τον ΣΥΝ.ΚΑ. στην ένατη με 176 εκατ. ευρώ και τη Bazaar στη δέκατη θέση με 169 εκατ. ευρώ. Δεν περιλαμβάνεται η Lidl, της οποίας ο τζίρος υπολογίζεται άνω του 1,4 δισ. ευρώ, καθώς δεν δημοσιεύει ισολογισμό.

Το «Top 5»
Με την πρώτη ματιά διαπιστώνει κανείς το άνοιγμα της ψαλίδας στα μεγέθη του τζίρου μεταξύ του «Top 5» και των πέντε επόμενων αλυσίδων του «Top 10», κι αυτό διότι η ανακατανομή των τζίρων και των μεριδίων αγοράς στη δεκαετία που πέρασε ωφέλησε κυρίως τους πέντε πρώτους, ειδικότερα την ΕΥΣ, την ΑΒ Βασιλόπουλος, τη Metro και τη Μασούτης και δευτερευόντως την Πέντε, της οποίας ο τζίρος αυξήθηκε μόλις στα 450 εκατ. το 2018 ευρώ από 413 εκατ. ευρώ το 2008.

Ουσιαστικά οι τέσσερις πρώτες είδαν τα έσοδά τους να εκτοξεύονται: Στα 2,682 δισ. ευρώ η ΕΥΣ το 2018 (περιλαμβάνονται τα έσοδα της The Mart) και στα 2,850 δισ. ευρώ, εφόσον περιληφθεί κι η Χαλκιαδάκης (η ΕΥΣ ελέγχει το 60% του μετοχικού κεφαλαίου της), από τα 1,089 δισ. ευρώ μια δεκαετία πριν. Ουσιαστικά η εταιρεία σχεδόν τριπλασίασε το μέγεθός της, καθώς και το μερίδιό της από περίπου ένα 10% σε 30%, ενώ διατηρεί ισχυρή την προοπτική τα έσοδά της να συνεχίσουν να βαίνουν ανοδικά ως και το 2021. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ΕΥΣ έχει υπό τον έλεγχό της και το δίκτυο άλλοτε της Μαρινόπουλος στην Κύπρο, με το οποίο τα συνολικά της έσοδα υπερβαίνουν τα 3 δισ. ευρώ. Στο 1,986 δισ. ευρώ το 2018 η ΑΒ Βασιλόπουλος έναντι 1,337 δισ. ευρώ το 2008. Η εταιρεία νωρίτερα είχε φθάσει τα 2,1 δισ. ευρώ, εκμεταλλευόμενη και την κατάρρευση της Μαρινόπουλος. Σήμερα προσβλέπει ότι από το 2020 τα μεγέθη της θα αρχίσουν να καταγράφουν εκ νέου άνοδο. Στο 1,191 δισ. ευρώ η Metro το 2018 (αθροιστικός τζίρος δικτύων χονδρικής και λιανικής) έναντι 651 εκατ. ευρώ το 2008, πράγμα που οφείλεται τόσο στην επιτυχή ενσωμάτωση του δικτύου της Αφοί Βερόπουλοι όσο και στην καλή πορεία και των δύο τομέων δράσης της εταιρείας (λιανικής και χονδρικής). Στα 770 εκατ. ευρώ η Μασούτης το 2018 έναντι τα 576 εκατ. ευρώ το 2008. Η άνοδος αυτή αποδίδεται στις εξαγορές της εταιρείας και στην οργανική της ανάπτυξη. Σημειώνουμε ότι η βορειοελλαδίτικη είχε αυξήσει τα μεγέθη της άνω των 800 εκατ. ευρώ, επωφελούμενη κι αυτή από την κατάρρευση της Μαρινόπουλος, ωστόσο, όπως συνέβη στο σύνολο της αγοράς, η νέα Σκλαβενίτης διεκδίκησε δυναμικά όσα επωφελήθηκαν οι ανταγωνιστές της.

Ο πέμπτος σήμερα παίκτης του κλάδου, η Πέντε, δεν ακολούθησε τη γενικότερη τάση της αγοράς, δηλαδή της μεγέθυνσης μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων, πράγμα που την κράτησε σε απόσταση από την πρώτη τετράδα του κλάδου. Η θέση της στην ουρά του «Top 5», αν δεν αλλάξει η πτωτική τάση του τζίρου της (το 2018 έκλεισε στα 450 εκατ. ευρώ, με απώλειες 6,79% έναντι του 2017), θα απειληθεί από τη Market In, η οποία, εκμεταλλευόμενη τις ευκαιρίες επέκτασης που δημιουργούνται στην περιφέρεια, αυξάνει με υψηλό ρυθμό τα έσοδά της, φθάνοντας το 2018 τα 284 εκατ. ευρώ (αύξηση 13,19% ως προς το 2017), ενώ φέτος η διοίκησή της εκτιμά ότι ο τζίρος της θα υπερβεί τα 300 εκατ. ευρώ.

Ποιοι χάνουν, ποιοι κερδίζουν
Ένα ακόμα στοιχείο με ξεχωριστό ενδιαφέρον σε ό,τι αφορά την τάση στα μεγέθη του «Top 10» των αλυσίδων είναι ότι μόνο οι έξι μεγαλύτερες αλυσίδες το 2018 είχαν αύξηση τζίρου: Οι ΕΥΣ, Metro, Μασούτης, Market In, ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός και Bazaar. Οι ΑΒ Βασιλόπουλος, Πέντε και The Mart είχαν απώλειες εσόδων, όπως και ο ΣΥΝ.ΚΑ., του οποίου όμως οι απώλειες ήταν οριακές. Μένει να δούμε πώς εξελίχθηκαν επισήμως τα έσοδα των εταιρειών της πρώτης δεκάδας του κλάδου το 2019, προκειμένου να καταλάβουμε ποιες εταιρείες κυνηγούν μερίδια αγοράς και ποιες τον εαυτό τους…

Στους δύο πρώτους το 50% του κλαδικού τζίρου!
Βάσει των προαναφερόμενων, οι δύο πρώτοι «παίκτες» του κλάδου, οι ΕΥΣ και ΑΒ Βασιλόπουλος, ελέγχουν περίπου το 50% του κλαδικού τζίρου, ενώ οι τέσσερις πρώτοι, δηλαδή οι τζίρου άνω του ενός δισ. ευρώ –οι ΕΥΣ, ΑΒ Βασιλόπουλος, Lidl και Metro– ελέγχουν περίπου το 75% των συνολικών πωλήσεων του κλάδου. Η δεκαετία της κρίσης μας έκανε Ευρώπη!

Είναι πλέον εμφανές ότι η οργανωμένη λιανική μετατρέπεται σε μια αγορά για πολύ λίγους, όπως και ότι ανεξάρτητα από τις προθέσεις του κάθε επιχειρηματία οι εξαγορές θα έχουν και συνέχεια.

Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2019: Στο +3,56% ο κύκλος εργασιών, στο -3,47% τα καθαρά κέρδη

Mπορεί και το 2018 να καταγράφονται ανακατατάξεις και διακυμάνσεις στον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων, αλλά σίγουρα δεν είναι τόσο έντονες όσο στο παρελθόν, ενώ πλέον επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες, πέραν των εξελίξεων σε μακροοικονομικό επίπεδο. Τα αποτελέσματα της χρηματοοικονομικής ανάλυσης για τη χρονιά που πέρασε έχουν βέβαια και στοιχεία που είναι ανησυχητικά και προβληματίζουν, όπως η συνολικά χαμηλή κερδοφορία, η μείωση της κερδοφορίας αρκετών εταιρειών και η περαιτέρω μείωση της ήδη σχετικά χαμηλής ρευστότητας. Σε γενικές γραμμές, όμως, το κλίμα το 2018 είναι θετικό, κυρίως γιατί χαρακτηρίζεται από μία «ηρεμία», με μικρές μεταβολές στις συνολικές λογιστικές καταστάσεις σε σχέση με τα στοιχεία του 2017. Σημειώνεται πως από το δείγμα και του φετινού Πανοράματος απουσιάζει η Lidl, η οποία από ιδρύσεώς της δεν λειτουργεί με καθεστώς ΑΕ και δεν δημοσιεύει οικονομικές καταστάσεις (οι πωλήσεις της εκτιμώνται για το 2018 περί τα 1,4-1,5 δισ. ευρώ, καθώς σύμφωνα με τη διεύθυνση της εταιρείας έχει μερίδιο αγοράς άνω του 15%).

Η γενική εικόνα των 42 αλυσίδων
Εξετάζοντας τους ισολογισμούς των 42 επιχειρήσεων, διαπιστώνουμε πως το 2018 ο συνολικός κύκλος εργασιών ανήλθε σε 8,62 δισ. ευρώ, αυξημένος κατά 296,68 εκατ. ευρώ ή 3,56% σε σχέση με τα 8,33 δισ. ευρώ του 2017. Για να βρούμε υψηλότερη επίδοση στο συγκεκριμένο μέγεθος, θα πρέπει να φτάσουμε πίσω στο 2010, οπότε είχε καταγραφεί σύνολο πωλήσεων ύψους 9,44 δισ. ευρώ, σε δείγμα 62 εταιρειών. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η εικόνα των 42 αλυσίδων σούπερ μάρκετ του φετινού δείγματος είναι για ακόμη μια χρονιά σαφώς καλύτερη από την εικόνα του συνόλου του λιανεμπορίου τροφίμων. Χαρακτηριστικό είναι ότι η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει αύξηση του κύκλου εργασιών στον κλάδο των τροφίμων 2,71% και στα σούπερ μάρκετ 3,55%, αντίστοιχη με την καταγραφόμενη στο δείγμα του Πανοράματος (σύμφωνα με τους ισολογισμούς). Υπάρχουν, δηλαδή, πλέον ενδείξεις ότι η καταγραφόμενη αύξηση οφείλεται κατά κύριο λόγο σε οργανική ανάπτυξη και δευτερευόντως στην προσέλκυση πωλήσεων από άλλα κανάλια, καθώς οι πωλήσεις των υπολοίπων καταστημάτων διατροφής σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψαν νέα πτώση, κατά 2,19%.

Η διαδικασία ολοκλήρωσης της απορρόφησης των καταστημάτων της Μαρινόπουλος από την Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης συνέβαλε σημαντικά στην καταγραφόμενη αύξηση, όπως θα φανεί και στη συνέχεια. Οι 10 μεγαλύτεροι όμιλοι και εταιρείες (αθροίζονται τα στοιχεία των εταιρειών που ανήκουν στον ίδιο όμιλο, όπου υπάρχει αυτή η συνθήκη) κατέγραψαν σχεδόν διπλάσια ποσοστιαία αύξηση στις πωλήσεις τους, κατά 6,14%, δηλαδή κατά 485,68 εκατ. ευρώ, φτάνοντας τα 8,39 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει περίπου το 40% των αγορών των ελληνικών νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου με βάση την έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ. Τα στοιχεία αυτά –και ακόμα περισσότερο οι ανακατατάξεις στις πωλήσεις– σκιαγραφούν τόσο τον έντονο ανταγωνισμό ανάμεσα στις μεγάλες επιχειρήσεις, όσο και τη συγκέντρωση που είχε πραγματοποιηθεί στον κλάδο τα προηγούμενα χρόνια. Ενδεικτική είναι η συνεχιζόμενη «μάχη» των έντονων και πολλών προωθητικών ενεργειών, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείου ανταγωνισμού το 2018, με το 53% των πωλήσεων να πραγματοποιείται στο πλαίσιο προσφορών και εκπτώσεων.

Ανακατατάξεις στις πωλήσεις
Η εξαγορά της Μαρινόπουλος από τον όμιλο Σκλαβενίτης εξακολουθεί να επηρεάζει έντονα τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων του 2018 και ακόμα εντονότερα στη λίστα με τους 10 μεγαλύτερους ομίλους και εταιρείες. Συνολικά καταγράφεται μία αυξητική τάση για τους λεγόμενους «10 μεγάλους», χωρίς όμως να λείπουν και οι εξαιρέσεις. Η μεγαλύτερη εξέλιξη είναι αναμφίβολα η νέα αύξηση των πωλήσεων του ομίλου Σκλαβενίτης, ο οποίος πλέον αντιπροσωπεύεται κυρίως από την εταιρεία Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτη, στην οποία ενσωματώθηκε το δίκτυο καταστημάτων της Μαρινόπουλος, και στη συνέχεια τη Ι. & Σ. Σκλαβενίτης (περιλαμβάνονται και οι Μαρτ Κας & Κάρυ και η Χαλκιαδάκης). Ο όμιλος αύξησε κατά 487,21 εκατ. ευρώ τις πωλήσεις του, που προστιθέμενες στα 652,18 εκατ. ευρώ του 2017, οδηγούν σε συνολική αύξηση τη διετία κατά 60,96%, από 1,87 δισ. ευρώ το 2016 σε 3,01 δισ. ευρώ το 2018. Το ύψος του κύκλου εργασιών φέρνει πλέον τον όμιλο στην πρώτη θέση της σχετικής κατάταξης με μεγάλη διαφορά από τον δεύτερο.

Τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση κατέγραψε ο όμιλος ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός, κατά 80,54 εκατ. ευρώ ή 35,05%, με πωλήσεις 310,35 εκατ. ευρώ που τον ανεβάζουν στην 6η θέση (σημειώνεται πως η εταιρεία εξαγόρασε την αλυσίδα σούπερ μάρκετ Γρηγοριάδης το 2017 και τις αλυσίδες Μέριμνα και ΕΛΑ Σούπερ Μάρκετ το 2018). Την τρίτη μεγαλύτερη αύξηση εμφάνισε η Market In κατά 33,10 εκατ. ευρώ ή 13,19%, φτάνοντας στα 284,11 εκατ. ευρώ και στην 7η θέση ως προς τις πωλήσεις (η αλυσίδα εξαγόρασε την αλυσίδα Bλαχοδήμος market το 2019).


Αύξηση κατέγραψαν και η Μετρό, κατά 18,50 εκατ. ευρώ, ευρισκόμενη στην 3η θέση με πωλήσεις 1,19 δισ. ευρώ, η Δ. Μασούτης (η οποία το 2018 εξαγόρασε την Προμηθευτική και εισήλθε στην αγορά της Αττικής), κατά 8,76 εκατ. ευρώ, φτάνοντας τα 770,35 εκατ. ευρώ κύκλο εργασιών, και η Bazaar κατά 6,33 εκατ. ευρώ, φτάνοντας στην 9η θέση με 168,96 εκατ. ευρώ (ανακοίνωσε πριν από λίγες μέρες στρατηγική συνεργασία με τον όμιλο αγορών SPAR). Σε αντίθεση με τις παραπάνω επιχειρήσεις, οι υπόλοιπες 4 μεταξύ των 10 μεγάλων εταιρειών ή ομίλων του κλάδου κατέγραψαν μείωση στον κύκλο εργασιών τους. Συγκεκριμένα, ο όμιλος Άλφα Βήτα Βασιλόπουλος, ο οποίος βρίσκεται στη 2η θέση το 2018 ως προς τις πωλήσεις, κατέγραψε μείωση κατά 5,43%, πραγματοποιώντας κύκλο εργασιών 1,99 δισ. ευρώ. Η Πέντε κατέλαβε την 5η θέση με 449, 97 εκατ. ευρώ, με μείωση κατά 6,79%, ο ΣΥΝ.ΚΑ. που βρίσκεται στην 8η θέση είχε μείωση 0,06%, φθάνοντας τα 175,63 εκατ. ευρώ κύκλο εργασιών και τη δεκάδα συμπληρώνει με μεγάλη διαφορά από τις υπόλοιπες εταιρείες για πρώτη φορά η αλυσίδα Γουντσίδης με 46,90 εκατ. ευρώ και μείωση κατά 3,82%.

Σταθερή εικόνα για την κερδοφορία
Αθροιστικά οι 10 όμιλοι και εταιρείες παρουσιάζουν το 2018 περίπου τα ίδια κέρδη με το 2017, αλλά τα επιμέρους αποτελέσματα έχουν διαφοροποιήσεις, με μία εταιρεία να παρουσιάζει μεγάλες, αλλά μειωμένες ζημιές και αρκετές εταιρείες να παρουσιάζουν μείωση στην κερδοφορία τους.

Συνολικά οι 10 μεγαλύτεροι οργανισμοί του κλάδου εμφάνισαν το 2018 στα καθαρά αποτελέσματα προ φόρων κέρδη 41,58 εκατ. ευρώ, μειωμένα κατά 3,67% σε σχέση με τα 43,16 εκατ. ευρώ του 2017. Ως εκ τούτου, ο δείκτης καθαρής κερδοφορίας των 10 μεγαλύτερων ομίλων και εταιρειών διαμορφώθηκε στο 0,50% έναντι 0,55% το 2017. H καθαρή κερδοφορία για το σύνολο των 42 υπό εξέταση επιχειρήσεων το 2018 είναι λίγο υψηλότερη, αλλά δεν διαφέρει σημαντικά λόγω της επίδρασης που έχουν τα μεγέθη των μεγαλύτερων εταιρειών. Τα καθαρά αποτελέσματα εμφανίζονται μειωμένα κατά 3,47% ή 2,34 εκατ, ευρώ, στα 65,01 εκατ. ευρώ, από 67,35 εκατ. ευρώ το 2017. Το καθαρό περιθώριο κέρδους επομένως διαμορφώθηκε σε 0,75%, έναντι 0,81% το 2017. Η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα τόσο των σημαντικών -αλλά αρκετά περιορισμένων σε σχέση με πέρυσι- ζημιών που εμφάνισε η Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης, η οποία αντισταθμίζει μία γενικότερη τάση μείωσης τάσης της κερδοφορίας που παρατηρείται στον κλάδο, καθώς οι 4 από τις υπόλοιπες 9 μεγαλύτερες επιχειρήσεις καταγράφουν συνολικά μειωμένα κέρδη, όπως και οι 27 από τις 42 του δείγματος. Όσον αφορά τους υπόλοιπους δείκτες κερδοφορίας, ο δείκτης μικτού κέρδους αυξήθηκε από 26,53% σε 26,90%, ως αποτέλεσμα κυρίως της αύξησης των λειτουργικών δαπανών.

Η αύξηση των δαπανών από 24,65% σε 25,14% επί των πωλήσεων εξηγεί γιατί παρά την αύξηση του μικτού κέρδους ο δείκτης λειτουργικού περιθωρίου κέρδους μειώθηκε κατά από 1,88% σε 1,76%. Η αύξηση αυτή των δαπανών, και ιδίως των δαπανών της λειτουργίας διάθεσης, αποτελεί μία εύλογη εξέλιξη, με δεδομένη κυρίως την ιδιαίτερα απότομη επαναλειτουργία καταστημάτων, λόγω των εξαγορών της προηγούμενης διετίας (Μαρινόπουλος, Βερόπουλος, Προμηθευτική κ.ά.). Η αύξηση των δαπανών σχετίζεται αφενός με μία γενικότερη αύξηση διαφόρων παραγόντων της λειτουργίας διάθεσης, όπως πχ μισθολογικό κόστος (βλ. εισφορές), έμμεση φορολογία (πχ φόροι στην ενέργεια, ΦΠΑ, ΕΝΦΙΑ κ.ά.), επιπλέον ανάγκες διαφήμισης κλπ. Πρακτικά δηλαδή την τελευταία διετία καταγράφεται μία παράλληλη, αλλά δυσανάλογη αύξηση των δαπανών (αριθμητής) και των πωλήσεων που αυτές εξυπηρετούν (παρονομαστής), επηρεάζοντας έτσι αυξητικά τους σχετικούς δείκτες. Όπως πάντα, πιο ενδεικτική εικόνα των εξελίξεων δίνει ο δείκτης προ Χρηματοοικονομικού Κόστους και Αποσβέσεων (EBITDA), ο οποίος ενσωματώνοντας τη σταθεροποιητική τάση των αποσβέσεων έμεινε πρακτικά αμετάβλητος, από 3,58% σε 3,55%, μέγεθος που εκτιμάται ως αρκετά φυσιολογικό.

Ο δείκτης EBITDA (Earnings Before Interest, Tax, Depreciation and Amortization) είναι ίσως και ο πιο αποκαλυπτικός, καθώς δείχνει πιο ξεκάθαρα την «πρωτογενή» κατάσταση του οργανισμού (πλεόνασμα-έλλειμμα), αφού ακυρώνει την επίδραση της διαχείρισης παγίων, της υπεραξίας και τις ιδιομορφίες του δανεισμού κάθε επιχείρησης. Τέλος, εξαιτίας του συνδυασμού της μείωσης των ιδίων κεφαλαίων (κυρίως λόγω των εξελίξεων στον όμιλο Σκλαβενίτης) και της ταυτόχρονης μη μεταβολής των συνολικών κερδών, σημειώθηκε αύξηση της απόδοσης των πρώτων, από 5,81% σε 6,44%.

    * Στην έντυπη έκδοση το άρθρο συνοδεύεται από τους πίνακες με τα βασικά μεγέθη και δείκτες των 10 μεγαλύτερων εταιρειών/ομίλων σούπερ μάρκετ, για τα έτη 2017-2018, όπως δημοσιεύονται στην έκδοση «Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2019»

Παναγιώτης Σταμπουλίδης, Γ. Γ. Εμπορίου & Καταναλωτή: Υπέρ της ελεύθερης οικονομίας και του υγιούς ανταγωνισμού

Διαχρονικές αδυναμίες του ελεγκτικού μηχανισμού της αγοράς είναι η πολυνομία, η γραφειοκρατία, η πολυδιάσπαση και η υποστελέχωση, παραδέχθηκε ο κ. Π. Σταμπουλίδης στην έναρξη της συζήτησής μας, απαντώντας σε ερώτησή μας σχετικά τις αδυναμίες του ελεγκτικού μηχανισμού της αγοράς. Ωστόσο, όπως τόνισε, «το Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων και συγκεκριμένα η Γενική Γραμματεία Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή σχεδιάζει τη θεσμοθέτηση μιας Ενιαίας Διυπηρεσιακής Μονάδας για την Εποπτεία της Αγοράς και την Αντιμετώπιση του Παραεμπορίου, η οποία αναμένεται να αντιμετωπίσει σε μεγάλο βαθμό τις προαναφερθέντες αδυναμίες και να βελτιώσει σημαντικά το επίπεδο αποτελεσματικότητας και ετοιμότητας του ελεγκτικού μηχανισμού του υπουργείου». Αναφορικά με την πολυνομία που σχετίζεται με τον ελεγκτικό μηχανισμό, πρόσθεσε ότι «ήδη σχεδιάζεται η αναμόρφωση των Κανόνων Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Υπηρεσιών και υπαίθριου εμπορίου (ΔΙΕΠΠΥ)».

    σελφ σέρβις: Σε ποιο βαθμό οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν περιθώρια αντίστασης στις πιέσεις των ισχυρών του εμπορίου; Τι μέτρα λαμβάνετε για να τις στηρίξετε, εφόσον, όπως λέγεται, αποτελούν τη «ραχοκοκαλιά της οικονομίας»;

Παναγιώτης Σταμπουλίδης: Πράγματι, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας επιχειρηματικότητας –είναι περίπου το 95% των ελληνικών επιχειρήσεων. Για το λόγο αυτό άμεση προτεραιότητα του υπουργείου είναι η στήριξή τους έναντι των μεταβαλλόμενων τάσεων της αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό, η μείωση της φορολογίας, η σχεδιαζόμενη μείωση του ΦΠΑ, η ρύθμιση των οφειλών σε 120 δόσεις, ο μηχανισμός για τη διαχείριση των επισφαλών δανείων, η δημιουργία ενός ανταγωνιστικότερου πλαισίου, ώστε να προγραμματίζουν οι ίδιες τις προωθητικές και εμπορικές δράσεις σε αγορές πρώτων υλών, η αντιμετώπιση του παραεμπορίου με ελεγκτικές δράσεις σε ολόκληρη την επικράτεια, ο νέος νόμος για το ΓΕΜΗ και η προσδοκώμενη μείωση των διοικητικών τους βαρών, πιστεύουμε ότι συμβάλουν στην βιωσιμότητα τους.

Σύγκλιση με τις απόψεις της αγοράς

    σ. σ.: Πώς σχεδιάζετε να παρέμβετε στο ζήτημα των προσφορών και των εκπτώσεων;

Π. Σ.: Αυτή την περίοδο διεξάγουμε διάλογο με τους επαγγελματικούς φορείς, προκειμένου να λάβουμε υπόψη τις απόψεις τους. Διαπιστώνουμε σύγκλιση απόψεων ως προς την τροποποίηση του υπάρχοντος πλαισίου, με σκοπό να εντείνουμε την κινητικότητα των καταναλωτών, ενισχύοντας τις προωθητικές ενέργειες και αίροντας τα εμπόδια, που στρεβλώνουν την αγορά και δημιουργούν αθέμιτες συνθήκες ανταγωνισμού.

    σ. σ.: Είστε υπέρ ή κατά της κυριακάτικης αργίας;

Π. Σ.: Το ζήτημα αυτό έχει ρυθμιστεί από την προηγούμενη κυβέρνηση, η οποία διεύρυνε το πλαίσιο λειτουργίας των καταστημάτων τις Κυριακές. Σε κάθε περίπτωση αξιολογούμε τα αποτελέσματα του υφιστάμενου πλαισίου και το αποτύπωμά του στην εθνική οικονομία.

    σ. σ.: Μετά την ψήφιση του αναπτυξιακού νόμου, ποιες είναι οι επόμενες νομοθετικές σας πρωτοβουλίες;

Π. Σ.: Ο αναπτυξιακός νόμος δημιουργεί την ανάγκη για την έκδοση μίας σειράς υπουργικών αποφάσεων για θέματα του ΓΕΜΗ, μέσω των οποίων θα ρυθμιστεί λεπτομερώς η εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου. Επίσης, όπως προανέφερα, σχεδιάζουμε την ανασυγκρότηση δια νόμου του ελεγκτικού μηχανισμού που διέπει τη λειτουργία της αγοράς ΔΙΕΠΠΥ.

    σ. σ.: Πολλά έχουν λεχθεί για τις σχέσεις της οργανωμένης λιανικής με τη βιομηχανία σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των τιμών κτήσης των αγαθών και εν συνεχεία τη διαμόρφωση των τιμών λιανικής. Κατά πόσο το ισχύον πλαίσιο είναι διάφανες στην άσκηση των προβλεπόμενων από το νόμο ελέγχων (φορολογικών ή άλλων);

Π. Σ.: Οι σχέσεις μεταξύ εταιρειών, βιομηχανιών και οργανωμένης λιανικής, ρυθμίζονται από τις μεταξύ τους συμβάσεις, οι οποίες συνάπτονται υπό καθεστώς ελεύθερης αγοράς. Σε κάθε περίπτωση, στο πλαίσιο της προστασίας του καταναλωτή, η ΓΓΕ διενεργεί αδιάκοπα κατά το νόμο τους προβλεπόμενους ελέγχους και παράλληλα ενημερώνει τον καταναλωτή για όλα τα δικαιώματα, τις δυνατότητες και τις υποχρεώσεις του σχετικά με τις εμπορικές συναλλαγές του.


Περαιτέρω ενίσχυση της ενημέρωσης του καταναλωτή

    σ. σ.: Για συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών ο καταναλωτής, προσερχόμενος στο σούπερ μάρκετ, δεν είναι σε θέση να αξιολογεί το κόστος αγοράς ενός αγαθού, λόγω των πολλών και διαφορετικού τύπου αναφορών στην τιμή του (αξία, αξία ανά μονάδα μέτρησης, ποσότητα, συσκευασία, τιμή προ και μετά την προσφορά, «1+1 δώρο» κ.ά.). Πώς εκτιμάτε ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί το θέμα;

Π. Σ.: Το ισχύον νομικό πλαίσιο με τους Κανόνες Ρύθμισης της αγοράς Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών (άρθρο 2, ν.4177/2013) ορίζει την αναγραφή των προβλεπόμενων ενδείξεων επί των μέσων ενημέρωσης των καταναλωτών (πινακίδες κτλ). Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση της ενημέρωσης του κοινού, ώστε να μπορεί να συγκρίνει μεταξύ των διαθέσιμων εναλλακτικών με μεγαλύτερη ευχέρεια. Γενικά πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή η δυνατότητα να συγκρίνει με εύκολο και σαφή τρόπο την αρχική τιμή του προϊόντος με την τελική του. Στο πλαίσιο αυτό, προωθούμε το «e-καταναλωτής», μια σύγχρονη και εύχρηστη εφαρμογή, με την οποία οι καταναλωτές θα μπορούν να αναζητούν τα αγαθά, να συγκρίνουν τιμές, να διαμορφώνουν το κόστος των αγορών τους και αναλόγως να επιλέγουν προμηθευτές για τα ψώνια τους. Πιστεύουμε ότι μέσα από «ανοιχτά δεδομένα» στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών θα έχουμε περισσότερο ανταγωνισμό προς όφελος και των καταναλωτών και των παραγωγών.

    σ. σ.: Ένα από τα ζητήματα που κατά καιρούς έρχονται στη δημοσιότητα σχετικά με τα αγροτικά προϊόντα, είναι η αδικαιολόγητη απόσταση των τιμών τους μεταξύ χωραφιού και ραφιού. Θα παρέμβετε ελεγκτικά ή και νομοθετικά, ώστε να περιοριστεί η «ψαλίδα»;

Π. Σ.: Είμαστε υπέρμαχοι της ελεύθερης οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι τιμές καθορίζονται από την προσφορά και τη ζήτηση. Η πολιτεία πρέπει να διασφαλίζει ότι η αγορά κινείται σε συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού κι ότι δεν λειτουργούν καρτέλ. Από την άλλη πλευρά, οι παραγωγοί χρειάζεται να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί, καινοτόμοι και εξωστρεφείς. Ωστόσο, η επιλογή των «ανοιχτών δεδομένων», μέσω των σύγχρονων εργαλείων, θα βοηθήσει κι αυτούς.

    σ. σ.: Τα δικαιώματα του καταναλωτή προστατεύονται επαρκώς από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο;

Π. Σ.: Το ισχύον πλαίσιο είναι σύγχρονο και εναρμονισμένο με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ενδεχομένως, μεγαλύτερο βάρος πρέπει να δοθεί στην ενημέρωση του καταναλωτή σχετικά με τα δικαιώματά του και τη θεσμική προστασία του. Παράλληλα, έμφαση πρέπει να δοθεί στη διενέργεια των σχετικών ελέγχων, με σκοπό τη διασφάλιση της τήρησης του νόμου από τις εμπορικές εταιρείες και λιγότερο την περαιτέρω ρύθμιση της αγοράς. Επαφίεται δε και στον ίδιο τον καταναλωτή να συγκρίνει τις εναλλακτικές του επιλογές, ερευνώντας και συγκρίνοντας τιμές και ποιότητες αγαθών και υπηρεσιών, αλλά και να καταγγέλλει τυχόν περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων του.

Υπό σκέψιν νέες ρυθμίσεις για το franchise

    σ. σ.: Σε τι βαθμό η αγορά του franchise έχει ανάγκη νομοθετικών βελτιώσεων σε ό,τι αφορά είτε τον τρόπο λειτουργίας της είτε τους όρους που συνήθως προβλέπουν οι συμβάσεις μεταξύ franchisee και franchisor;

Π. Σ.: Οι συμβάσεις franchise δεν ρυθμίζονται σήμερα στην Ελλάδα από ειδική νομοθεσία, ούτε πρόκειται για συμβάσεις που ρυθμίζονται από ειδικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα. Ωστόσο, οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ franchisor και franchisee ρυθμίζονται από τις γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα και τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού, εμπορικών σημάτων και προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων. Σήμερα μελετάται η πιθανότητα υιοθέτησης νομοθετικών ρυθμίσεων, αντίστοιχων προς ισχύουσες σε άλλες χώρες της ΕΕ, σχετικά με την πληρότητα της πληροφόρησης του franchisee, ώστε να αποκλείεται η πιθανότητα εξαπάτησής του από το franchisor ή καταχρηστικής συμπεριφοράς εκ μέρους του, αλλά και την προστασία του franchisor από την παράνομη ή καταχρηστική συμπεριφορά του franchisee.

Αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος

H Ελλάδα, αλλά και στο σύνολο της η ευρωπαϊκή αγορά απέχει ακόμα αρκετά από την αξιοποίηση ενός μοντέλου καταστήματος ανάλογου του Amazon Go. Όλες οι τεχνολογίες που μπαίνουν κάτω από την ομπρέλα του A-Retail, όπως τα self-check out συστήματα, οι εφαρμογές για φορητές συσκευές που αξιοποιούνται εντός του καταστήματος ή ακόμα και η απουσία φυσικού ταμείου, στοχεύουν σε μια πετυχημένη ισορροπία ανάμεσα στη βελτίωση της αγοραστικής εμπειρίας και τη μείωση των λειτουργικών εξόδων. Οι έρευνες φαίνεται να συμφωνούν ότι η αναμονή στο ταμείο είναι το πιο δυσάρεστο κομμάτι της αγοραστικής εμπειρίας και μια από τις βασικές αιτίες στροφής των αγοραστών στις ψηφιακές αγορές. Παράλληλα, καταγράφουν πως ο τομέας της λιανικής τροφίμων είναι αυτός που υιοθετεί τις περισσότερες τεχνολογίες αυτοματοποίησης. Εκτός της Amazon, αλυσίδες όπως οι BingoBox στην Κίνα, με 300 καταστήματα, αλλά και η McDonalds είναι παραδείγματα επιχειρήσεων που αξιοποιούν μείγματα τεχνολογιών για να πετύχουν τους στόχους τους.

Από το 2003 τα πρώτα συστήματα στην Ελλάδα
Τα πρώτα ταμεία αυτόματης εξυπηρέτησης εμφανίστηκαν στην Ελλάδα από την Carrefour – Μαρινόπουλος, η οποία γενικά ήταν δραστήρια σε αξιοποίηση τεχνολογιών αυτοματοποίησης. Τους αυτοματισμούς «κληρονόμησε» η εταιρεία Σκλαβενίτης μετά την εξαγορά της Μαρινόπουλος, αλλά όπως φάνηκε στην πράξη, δεν τους θεώρησε όλους απαραίτητους. Πολλά από τα ταμεία αυτόματης εξυπηρέτησης είναι εδώ και αρκετό καιρό εκτός λειτουργίας και οι αιτίες, σύμφωνα με πληροφορίες, σχετίζονται με τη δυσκολία λειτουργίας τους, αλλά και με τη διαφορετική φιλοσοφία της Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης σε ό,τι αφορά την εξυπηρέτηση πελατών. Στον αντίποδα φαίνεται να βρίσκεται η ΑΒ Βασιλόπουλος, η οποία διαθέτει ταμεία αυτόματης εξυπηρέτησης από το 2010 και επιπλέον ήταν από τις πρώτες που αξιοποίησε συστήματα self scanning, με πιλοτική εφαρμογή το 2003 στο κατάστημα Χαλανδρίου. Η ΑΒ ανακοίνωσε πρόσφατα μια νέα εφαρμογή που θα διευκολύνει τον περιορισμό τής αναμονής στα τμήματα service (τυριά, κρέατα, αλλαντικά, ψάρια), ενημερώνοντας τους πελάτες πότε είναι η σειρά τους να εξυπηρετηθούν, μέσω γραπτού μηνύματος στο κινητό. Επιπλέον, η εταιρεία ολοκλήρωσε ένα έργο τοποθέτησης ηλεκτρονικών ετικετών σε τρία καταστήματά της, στα τμήματα φρουτολαχανικών, γαλακτοκομικών, καλλυντικών και απορρυπαντικών, ενώ προτίθεται να δοκιμάσει νέες τεχνολογίες self scanning στα επόμενα έτη.

Η τεχνολογία είναι διαθέσιμη αλλά υπάρχει δισταγμός
Παρά τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία, οι ελληνικές αλυσίδες δεν φαίνεται να έχουν πεισθεί ακόμα ότι μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη από την αυτοματοποίηση των αγορών στο φυσικό κατάστημα. Σύμφωνα με τον κ. Σωτήρη Ράγκο, Διευθυντή Πωλήσεων Retail της Bizerba Hellas «από τις πιο σημαντικές αιτίες αυτής της δυσπιστίας είναι η υιοθέτηση τεχνολογιών που δεν ήταν ώριμες να υποστηρίξουν σωστά και ολοκληρωμένα τις ανάγκες του καταναλωτή και της επιχείρησης. Επίσης, μέχρι πρόσφατα το ποσοστό χρήσης πλαστικού χρήματος ήταν πολύ χαμηλό και οι αγοραστές στην πλειονότητά ήταν πιστοί στην παραδοσιακή εξυπηρέτηση. Τέλος, νομοθετικά και κανονιστικά πλαίσια απαρχαιωμένα δημιουργούσαν περισσότερα προβλήματα από όσα καλούνταν να διευθετήσουν, κάτι που σε κάποιες περιπτώσεις εξακολουθεί να υφίσταται».

Θεωρητικά, προσφορά και ζήτηση συμβαδίζουν, οπότε θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι οι επιχειρήσεις δε βλέπουν ακόμα αρκετά έντονη ζήτηση εκ μέρους των πελατών για ταχύτερη εξυπηρέτηση. Αν όμως οι έρευνες προβλέπουν σωστά, η κατάσταση αυτή αναμένεται να αλλάξει, καθώς οι γενιές των Millennials και των Centennials έχουν διαφορετική αγοραστική συμπεριφορά. Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί τα ερχόμενα χρόνια είναι αν οι ανάγκες τους μπορούν να καλυφθούν μόνο με ψηφιακές αγορές, ειδικά σε ένα ιδιαίτερο τομέα, όπως αυτών των τροφίμων ή θα προτιμήσουν να επισκέπτονται το φυσικό κατάστημα, ζητώντας όμως ένα διαφορετικό μοντέλο εξυπηρέτησης. Για παράδειγμα, ενώ οι γονείς τους πήγαιναν συνήθως για αγορές τροφίμων μια φορά την εβδομάδα, αυτοί κάνουν συχνότερες επισκέψεις, οπότε αντιμετωπίζουν συχνότερα τα προβλήματα που ενδεχομένως εμφανίζει το σημερινό μοντέλο εξυπηρέτησης. Ο κ. Ράγκος πιστεύει ότι αυτή η γενιά θα οδηγήσει τα ερχόμενα χρόνια σε μια γεωμετρική αύξηση των αυτοματισμών στο φυσικό κατάστημα. Για αυτό άλλωστε η εταιρεία Bizerba Hellas σε συνεργασία με την εταιρεία SuperSmart, με έδρα το Ισραήλ, παρουσίασε στην ελληνική αγορά μια ολοκληρωμένη λύση self scanning, η οποία αξιοποιεί μεταξύ άλλων και σύγχρονες τεχνολογίες AI.

Θα λέγαμε ότι η σημερινή εικόνα της αγοράς δύσκολα δικαιολογεί αυτή την αισιοδοξία. Ωστόσο, η τεχνολογία είναι διαθέσιμη. Από τη στιγμή που μια εταιρεία πάρει απόφαση να υλοποιήσει ένα σχετικό έργο, εύκολα μπορεί να το ολοκληρώσει. Τα διαθέσιμα συστήματα δε χρειάζονται πλέον τις «ειδικές» διαμορφώσεις του παρελθόντος και πολλά από αυτά έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία σε αγορές του εξωτερικού, οπότε υπάρχει μια χρήσιμη βάση καλών πρακτικών.

Ο αγοραστής είναι ο (πιο) άγνωστος στην εξίσωση
Ίσως σε κάποιες αλυσίδες τροφίμων, οι οποίες φαίνεται να πρωτοπορούν σε τεχνολογικές επενδύσεις, το κίνητρο δεν είναι τόσο η δημιουργία ενός σύγχρονου προφίλ, αλλά και ανάγκη που έχει προκύψει από το προφίλ των πελατών τους.

Η Amazon δείχνει ότι αντιλαμβάνεται τη διαφορά κουλτούρας και γι’ αυτό προσωρινά έχει επιλέξει μόνο μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ για τη λειτουργία των καταστημάτων της, αφήνοντας εκτός των άμεσων πλάνων της ακόμα και ώριμες ψηφιακά αγορές, όπως οι Σκανδιναβικές χώρες και η Βρετανία. Επίσης, η κινέζικη BingoBox απευθύνεται σε έναν αστικό πληθυσμό που αφενός «τρέχει και δε φτάνει» και αφετέρου έχει εξοικείωση με τους αυτοματισμούς. Όσο για τους Έλληνες καταναλωτές, στο ζήτημα της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών αποδεικνύουν διαρκώς ότι είναι πολύ δεκτικοί, σε βαθμό μάλιστα που κάποιες φορές η συμπεριφορά αυτή να μπορεί να θεωρηθεί και άκριτη. Στον τομέα της αυτοματοποίησης των αγορών, η αύξηση του ποσοστού των online αγορών σε κάποιους τομείς δείχνει ότι η θετική διάθεση παραμένει. Ο τζίρος των αγορών από online σούπερ μάρκετ το 2018, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας Convert, ήταν αυξημένος κατά 47,5% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά και διαμορφώθηκε στα 28,8 εκατ. ευρώ, παραμένοντας βέβαια ένα μικρό ποσοστό του συνολικού τζίρου του κλάδου, ο οποίος προσεγγίζει τα 10 δισ. ευρώ. Επομένως, αλλού πρέπει να αναζητήσουμε τους λόγους της αντίστασης στην αυτοματοποίηση του φυσικού καταστήματος. Ίσως τα συστήματα που είναι διαθέσιμα να είναι ακόμα δύσχρηστα, λόγω κατασκευής ή εφαρμογής. Ίσως οι Έλληνες αγοραστές να μην είναι ακόμα έτοιμοι να συναλλάσσονται με μηχανές, χωρίς έστω και περιορισμένη παρουσία ανθρώπων. Ίσως, τέλος, οι επιχειρηματίες να έχουν κατανοήσει ότι κάποιοι αυτοματισμοί δεν θα είναι προς όφελος τους στο «τέλος της ημέρας». Οι εξελίξεις πιθανότατα θα καθοριστούν κυρίως από τους νέους, που σε μερικά χρόνια θα φροντίζουν να γεμίζουν μόνοι τους το καλάθι -φυσικό ή εικονικό- των αγορών τους.

Η τραγωδία της ανεργίας

Για παράδειγμα, αν διαβάσει κανείς τις εκθέσεις για τη Γερμανία έγκυρων περί τα εργασιακά φορέων, όπως το Ινστιτούτο Ifo του Μονάχου, η χώρα που, παρά τις πρόσφατα καταγεγραμμένες τάσεις αύξησης, πανηγυρίζει για το δεύτερο χαμηλότερο στην κατάταξη των ΕΕ των 28 ποσοστό ανεργίας, (στο 3,1%, μετά το 2,1% της Τσεχίας), θα δει μια όχι και τόσο ελκυστική εικόνα. Η πλειονότητα των νέων εργαζόμενων δουλεύει με εξοντωτικά ωράρια, ενώ στις γυναίκες με παιδιά σημειώνονται υψηλά ποσοστά μερικής και ελαστικής απασχόλησης. Σε δημοσκόπηση του ίδιου Ινστιτούτου καταγράφεται ακόμη αύξηση του ποσοστού των επιχειρήσεων που προτίθενται να προσφέρουν στο άμεσο μέλλον μερική αντί για πλήρη απασχόληση στους εργαζόμενούς τους. Στην Ελλάδα γνωρίζουμε πολύ καλά πως τη στιγμή που ο βασικός μισθός δεν μπορεί να καλύψει τις βασικές ανάγκες ενός νοικοκυριού, ακόμη και αν είναι του ενός ατόμου, η εργασία με μειωμένο ωράριο αποτελεί το καταφύγιο των εργαζομένων, έναντι της ανεργίας.

Η ανεργία και η υποαπασχόληση δεν έχουν τραγικές συνέπειες μόνο για όποιον ζει κάτω από το καθεστώς τους ή υπό την απειλή τους. Αποτελούν θηλιά στο λαιμό κάθε κοινωνίας που δεν εγγυάται στο σύνολο των πολιτών όχι απλώς δημιουργική εργασία, αλλά ούτε τη βασική προϋπόθεση πρόσβασης στα απαραίτητα μέσα για την επιβίωσή τους. Οι κοινωνίες που αδιαφορούν ή εργαλειοποιούν την ανεργία, αμφισβητούν εκ του αποτελέσματος την αξία ύπαρξής τους.

Στη λύση του προβλήματος θα έπρεπε να επιθυμούν να συμβάλλουν ουσιαστικά όσες επιχειρήσεις διακηρύσσουν πως ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητες της ατομικής δημιουργικότητας, των υγιών κοινωνικών δομών και των σύγχρονων μέσων της τεχνολογίας για να προάγουν όχι μόνο την κερδοφορία τους, αλλά και την ποιότητα της ζωής.

Σε μια ιδανική κοινωνία, η αξιοποίηση των δυνατότητων των μελών της θα ήταν από τα βασικά αιτήματα των οργανισμών-κύτταρα οργάνωσης της οικονομίας και υλοποίησης των πλάνων ανάπτυξης των σχετικών δραστηριοτήτων ανά τομέα. Σήμερα, θα ήταν αρκετό οι επιχειρήσεις να πιέζουν τις κυβερνήσεις, αφού αποδεδειγμένα μπορούν, να πάρουν τα απαραίτητα μέτρα εξυγίανσης του τομέα της εργασίας, και όχι να συντάσσονται με όσους εξακολουθούν να βλέπουν τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων και του σχετικού κόστους ως μέσο βελτίωσης της θέσης τους έναντι του ανταγωνισμού ή βραχυπρόθεσμης αύξησης κερδοφορίας. Θα έπρεπε ήδη να έχουν διδαχθεί ότι η ανεργία είναι όχι μόνο αναποτελεσματικό «εργαλείο», αλλά και άκρως επικίνδυνο. Ας θυμηθούμε το 2012. Τότε οι επίσημες μετρήσεις της Eurostat ανέβαζαν το ποσοστό ανεργίας στη χώρα μας στο 26,8% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Ήταν το υψηλότερο στην ΕΕ (εξακολουθούμε να έχουμε, παρά τη σημαντική του μείωση, ακόμη αυτό το… προνόμιο). Στους άνδρες ήταν 24,1%, στις γυναίκες 30,4% και στους νέους κάτω των 25 ετών 57,6%. Εκ των υστέρων, τα συγκλονιστικά αυτά ποσοστά, μια από τις επιπτώσεις της εφαρμογής των πολιτικών εσωτερικής υποτίμησης, αναγνωρίστηκε, ακόμη και από τους υποστηρικτές τους (ΕΕ, ΔΝΤ, αλλά και εγχώριους επιχειρηματικούς φορείς και ιδιώτες), πως όχι μόνο δεν βοήθησαν τις επιχειρήσεις, αλλά συμπαρέσυραν στην καταστροφή τις πιο ευάλωτες από αυτές και δυσκόλεψαν ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες ανάκαμψης όσων ήταν σε καλύτερη μοίρα.

Στο πεδίο της εργασίας δυστυχώς εκτελούνται και σήμερα ασκήσεις… αμνησίας, με πρόσχημα τον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων ή ακόμη πιο κυνικά, τη θυσία κάποιων για την ανάπτυξη της επιχείρησης. Αισιόδοξα μηνύματα έρχονται από χώρες όπως η Ιαπωνία, η Σουηδία και η Ν. Ζηλανδία, που δοκιμάζουν μοντέλα τετραήμερης εργασίας, με παράλληλη αύξηση των θέσεων εργασίας, όπου αυτό απαιτείται, με θεαματικά αποτελέσματα, οικονομικά και κοινωνικά. Όμως, αυτές οι πρακτικές είναι ακόμη σταγόνα σε έναν ωκεανό που δυστυχώς φαίνεται πως, προτιμώντας τη λήθη, θα ζήσει νέες φουρτούνες.

Δωρεάν παράδοση για τα Prime μέλη της Amazon

Αυτό σημαίνει πως τα συγκεκριμένα μέλη, που πληρώνουν 119 δολάρια ετήσια συνδρομή στης ΗΠΑ για να έχουν δωρεάν αποστολή και άλλες παροχές, θα μπορούν πλέον να έχουν δωρεάν αποστολή και προϊόντων παντοπωλείου, από φρέσκο κρέας έως λαχανικά και σνακ. Μέχρι πριν τη σχετική ανακοίνωση, στις αρχές Νοεμβρίου, τα μέλη έπρεπε να πληρώνουν επιπλέον 14,99 δολάρια για να έχουν πρόσβαση στο Amazon Fresh, την ξεχωριστή υπηρεσία δωρεάν delivery των συγκεκριμένων ειδών.

Η αλλαγή πολιτικής κρίνεται από τους αναλυτές πως αντανακλά την αυξανόμενη δυνατότητα εξυπηρέτησης παραγγελιών εκ μέρους της Amazon, ως αποτέλεσμα και του συνολικού πλάνου μείωσης του χρόνου παράδοσης, που οδηγεί σε πιο συχνές αγορές και υψηλότερη δαπάνη αγορών. Σύμφωνα με ειδικούς αναλυτές, για την απόφαση αυτή αξιοποιήθηκε η εμπειρία της Whole Foods. Η Amazon έχει πάνω από 100 εκατ. Prime μέλη διεθνώς.

Η Co-op επεκτείνει τη συνεργασία της με το Deliveroo

Η αλυσίδα convenience αναπτύσσει παράλληλα το σύνολο των online δραστηριοτήτων της. Η συνεργασία ξεκίνησε πριν ένα χρόνο από 5 καταστήματα και κατόπιν επεκτάθηκε σε επιπλέον 17.

This is the content for Layout P Tag

Το Deliveroo προσφέρει ένα επιλεγμένο μενού τροφίμων και ποτών, ενώ η αντίστοιχη υπηρεσία της αλυσίδας Co-op, στο shop.coop.co.uk, διαθέτει μια γκάμα περίπου 1.500 προϊόντων. Περίπου το 90% των παραδόσεων που πρέπει να γίνουν εντός δύο ωρών στην περιοχή του Λονδίνου πραγματοποιούνται με ηλεκτρικά ποδήλατα, ενώ οι υπόλοιπες από συνεργαζόμενη εταιρεία courier.

Έχει ενδιαφέρον η δήλωση εκπροσώπου της αλυσίδας στο βρετανικό κλαδικό περιοδικό The Grocer, ότι στους πελάτες αρέσει ιδιαίτερα η παράδοση με ποδήλατο! Πάντως, η Co-op χρησιμοποιεί και ρομπότ για την παράδοση παραγγελιών από δύο της καταστήματα και η υπηρεσία προβλέπεται να επεκταθεί σε 10 σημεία, αλλά δεν αναμένεται να έχει ανάπτυξη αντίστοιχη άλλων πιλοτικών εφαρμογών.

To The Grocer αποκάλυψε πρόσφατα πως το Deliveroo ανέπτυξε πολύ γρήγορα το δίκτυο εξυπηρέτησης παραγγελιών ανεξάρτητων καταστημάτων convenience στο Λονδίνο, φθάνοντας από περίπου 20 σε πάνω από 200 καταστήματα, σε διάστημα λίγων μηνών. Σημειώνεται πως η βρετανική Επιτροπή Ανταγωνισμού (Competition & Markets Authority) ασχολείται ήδη με μια επένδυση της Amazon στη Deliveroo, διερευνώντας το κατά πόσο εξακολουθούν να είναι ανεξάρτητες επιχειρήσεις.

Πολυκατάστημα λανσάρει own label σειρά τροφίμων και ποτών

Η επιχείρηση επέλεξε προϊόντα από αγροτικούς παραγωγούς, παραγωγούς σοκολάτας, αρτοποιούς και αποσταγματοποιούς από το Ηνωμένο Βασίλειο για να δημιουργήσει ειδικά για την αγορά των Χριστουγέννων τα είδη που θα είναι διαθέσιμα από το σύνολο των εννέα καταστημάτων της, αλλά και online.

Σύμφωνα με επίσημες δηλώσεις της εταιρείας, η γκάμα των προϊόντων θα εμπλουτιστεί από την επόμενη χρονιά με νέα προϊόντα. Προς το παρόν περιλαμβάνει τις επτά εποχικές σειρές, που έχουν όλες συσκευασία με εικαστικά του διάσημου Julie Verhoeven, ώστε να προσφέρονται ως ιδανική λύση για δώρο την περίοδο των εορτών.