Οι εργασίες του συνεδρίου, που διεξήχθη διαδικτυακά το διήμερο 2 & 3 Δεκεμβρίου, υπό τον συντονισμό του κ. Λευτέρη Κιοσέ, Γενικού Διευθυντή του Ινστιτούτου Έρευνας Καταναλωτικών Αγαθών, αναπτύχθηκαν σε 8 θεματικές ενότητες και ολοκληρώθηκαν με ένα CEO πάνελ διαλόγου.
Στην έναρξη του συνεδρίου τοποθετήθηκε ο κ. Κωνσταντίνος Μαχαίρας, πρόεδρος, ΙΕΛΚΑ, παρουσιάζοντας επιγραμματικά τις σημαντικότερες τάσεις που διαμορφώνουν προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες για τον κλάδο. Σύντομο χαιρετισμό απηύθυνε και ο Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, κ. Άδωνις Γεωργιάδης.

Τα κεντρικά θέματα στρατηγικής του κλάδου αναπτύχθηκαν στο CEO πάνελ, στο οποίο συμμετείχαν οι κκ Βασίλης Σταύρου, Brand President, ΑΒ Βασιλόπουλος, Αριστοτέλης Παντελιάδης, Διευθύνων Σύμβουλος, Μετρό, Ιωάννης Μασούτης, Διευθύνων Σύμβουλος, Δ. Μασούτης και Χριστίνα Χαλκιαδάκη, Διευθύνουσα Σύμβουλος, Χαλκιαδάκης. Στο πλαίσιο του διαλόγου, που συντόνισε ο Καθ. κ. Γεώργιος Δουκίδης, Επιστημονικός Σύμβουλος, ΙΕΛΚΑ, αφού παρουσίασε αποτελέσματα της έρευνας στελεχών που διενεργεί το Ινστιτούτο, υπήρξε ομοφωνία στον κεντρικό στόχο της διασφάλισης συνθηκών αγοράς που επιτρέπουν πολυκαναλική πρόσβαση σε ποιοτικά και ασφαλή προϊόντα, με την ταχύτητα και τον τρόπο που απαιτούν οι σύγχρονοι πελάτες και επιβάλει η συγκυρία.

Η συζήτηση εστίασε αρχικά στο θέμα του ανθρώπινου δυναμικού, με έμφαση τόσο στην έκτακτη συνθήκη της πανδημίας, που οδηγεί σε λήψη μέτρων για τη διασφάλιση της υγείας τόσο του προσωπικού όσο και των πελατών, αλλά και στην ανάγκη ανάπτυξης νέων δεξιοτήτων, στο πλαίσιο της αύξησης των τεχνολογικών απαιτήσεων της εποχής. Ο κ. Μασούτης αναφέρθηκε στον οικογενειακό χαρακτήρα της αλυσίδας, που εκδηλώνεται και στον σεβασμό σε βασικές αρχές που έχουν τεθεί από τον ιδρυτή της, τονίζοντας πως οι αρχές αυτές θα πρέπει να είναι σεβαστές από κάθε νέο μέλος της επιχείρησης, που θα πρέπει όμως παράλληλα να αναβαθμίζει την ομάδα και να δίνει υπεραξία στην εταιρεία, ιδιαίτερα αν έχει θέση μεγάλης ευθύνης.

Αντίστοιχα ο κ. Σταύρου σημείωσε πως η εξέλιξη δεν μπορεί να έρθει χωρίς την αναγνώριση της συμβολής των ανθρώπων και την επιβράβευσή τους. Παράλληλα, τόνισε πως η έμφαση από την ΑΒ δίνεται τόσο στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών όσο και στις αλλαγές εταιρικής κουλτούρας, στο πλαίσιο της προσαρμογής σε νέες συνθήκες, όπως η εργασία από απόσταση, που απαιτούν ευελιξία, καλύτερη επικοινωνία κλπ. Επίσης, μιλώντας για το στελεχικό δυναμικό των επιχειρήσεων, τόνισε πως οδηγούμαστε στην εποχή της μάχης για τη διεκδίκηση και τη διατήρηση των ταλέντων.

Βιώσιμο λιανεμπόριο
Στο σύνολο σχεδόν των ομιλιών υπήρξε σύνδεση των στρατηγικών επιλογών με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη μείωσης της χρήσης πλαστικού αποτέλεσε κεντρικό θέμα των εισηγήσεων τόσο του Καθ. Κωνσταντίνου Αραβώση, Γενικού Γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος & Υδάτων, ΥΠΕΝ, όσο και της Megan Hellstedt, Vice President of Sustainable Retailing, Ahold Delhaize. Ο κ. Αραβώσης παρουσίασε τις θέσεις και τις σχετικές νομοθετικές παρεμβάσεις του υπουργείου. Μεταξύ άλλων, ανέφερε την υιοιθέτηση της λύσης σημείων ανταποδοτικής επιστροφής συσκευασιών, αλλά και την πρόθεση ανάληψης πρωτοβουλιών με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης εμφιαλωμένου νερού. Σημείωσε πως το υπουργείο συζητά τη θέσπιση απονομής bonus σε «πράσινα» προϊόντα, προχωρά προς την ολοκλήρωση της διαδικασίας απονομής σήματος οικολογικών προϊόντων (eco label), που αποτελεί και ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, ενώ απηύθυνε πρόσκληση στα σούπερ μάρκετ να εντείνουν την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την ωφέλεια της βιώσιμης ανάπτυξης και την υιοθέτηση ανάλογης καταναλωτικής συμπεριφοράς. Επίσης, ο κ. Αραβώσης σημείωσε πως τον Ιανουάριο θα περάσει από τη Βουλή το νομοσχέδιο που αφορά την ανακύκλωση, το οποίο έχει ήδη τεθεί σε διαβούλευση, όπου υπάρχει και η πρόβλεψη για τη διαχείριση των αποβλήτων τροφίμων, σε εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, με έμφαση στην πρόληψη παραγωγής τους (στόχος -50%).

Η κ. Hellstedt αναφέρθηκε κυρίως στον ρόλο του λιανεμπορίου τροφίμων στην προώθηση νέων, υγιεινών διατροφικών συνηθειών, υπενθυμίζοντας και τα ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος, ως απαραίτητο στοιχείο μιας βιώσιμης στρατηγικής. Μεταξύ άλλων, τόνισε τη μεγάλη σημασία εξάλειψης της σπατάλης τροφίμων, σημειώνοντας πως μεταξύ των στόχων της Ahold Delhaize περιλαμβάνονται η μείωση του food waste στο δίκτυο της αλυσίδας κατά 50% έως το 2030, αλλά και η διάθεση έως το 2025 προϊόντων PL με συσκευασίες ανακυκλώσιμες ή παραγόμενες από ανακυκλωμένα υλικά.

Από την πλευρά της, η κ. Χαλκιαδάκη συμφώνησε πως οι πρωτοβουλίες τόσο της κυβέρνησης όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να υποστηριχθούν, καθώς η μείωση των πλαστικών είναι σημαντική για το περιβάλλον και για το σύνολο της κοινωνίας, αλλά κατέθεσε την ένστασή της πως οι εκάστοτε αποφάσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται στην ελληνική πραγματικότητα. Παραδειγματικά ανέφερε πως η χρέωση της λεπτής πλαστικής σακούλας που χρησιμοποιείται κυρίως στα είδη μαναβικής, με στόχο την κατάργησή της, δημιουργεί προβλήματα στην ελληνική αγορά, όπου είναι αισθητά μικρότερο το μερίδιο των συσκευασμένων φρέσκων προϊόντων. Όσο για τα πλαστικά, πρότεινε ως πλέον ενδεδειγμένη τη λύση της διαλογής των υλικών στην πηγή, παρά την τοποθέτηση σημείων επιστροφής συσκευασιών. Μίλησε επίσης για τη συνεργασία που έχει αναπτύξει η αλυσίδα με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, με στόχο την υλοποίηση λύσεων βιώσιμης ανάπτυξης, όπως η αποξήρανση των βιολογικών αποβλήτων κ.ά.

Τοποθετούμενος σχετικά ο κ. Παντελιάδης, σημείωσε πως η Ελλάδα οφείλει μεν να εφαρμόζει τις σχετικές οδηγίες της ΕΕ και να υιοθετεί πρωτοβουλίες με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη, αλλά θα πρέπει να είναι σαφές πως κάθε ενέργεια έχει και το ανάλογο κόστος, το οποίο συχνά μεταφράζεται σε επιβολή φόρων. Όσο για τη Metro, ο κ. Παντελιάδης υπενθύμισε τις πρωτοβουλίες αειφόρου κατεύθυνσης, όπως η εγκατάσταση φωτισμού led, που απέδωσε μείωση κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος κατά 15%, αλλά και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, τον στόχο τοποθέτησης σε 160 καταστήματα 320 σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων κ.ά.

Καινοτομία και νέες τεχνολογίες
Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της καινοτομίας, όπως τόνισαν οι κ. Παντελιάδης και Μασούτης, η έμφαση δίνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων και, φυσικά, στην εξυπηρέτηση του online καναλιού. Ο κ. Παντελιάδης αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στον εξοπλισμό των υπεύθυνων τμημάτων των καταστημάτων με περίπου 1.500 τάμπλετ, που εξασφαλίζουν άμεση επικοινωνία, χωρίς τη μεσολάβηση του διευθυντή του καταστήματος, ενώ ανακοίνωσε και τη δημιουργία portal στο κανάλι του χονδρεμπορίου, μέσω του οποίου οι προμηθευτές θα μπορούν να ενημερώνονται για την εξέλιξη διαδικασιών που τους αφορούν, όπως για παράδειγμα η πορεία παράδοσης των προϊόντων τους, με στόχο στο άμεσο μέλλον η υπηρεσία αυτή να παρέχεται και στη λιανική.

Από την πλευρά του ο κ. Μασούτης τόνισε πως η ανάπτυξη και υλοποίηση τεχνολογικών λύσεων πραγματοποιείται εσωτερικά, από τις αντίστοιχες ομάδες εργασίας, οδηγώντας σε πρωτοβουλίες όπως οι προσωποποιημένες προωθητικές ενέργειες κ.ά. Όσο για το κατάστημα του μέλλοντος, εξέφρασε την άποψη πως δεν θα είναι αμιγώς φυσικό ή online, αλλά ένα υβριδικό μοντέλο, που θα προκύπτει από «ένα φυσικό κατάστημα πιο ψηφιακό και από ένα ψηφιακό που θα είναι πιο φυσικό», όπως είπε χαρακτηριστικά.

Η επιτάχυνση αλλαγών και τα χαρακτηριστικά τους
Σε σημαντικές αλλαγές που ενδιαφέρουν άμεσα το σύνολο της αγοράς αναφέρθηκε στην ομιλία του ο κ. Ανδρέας Αθανασόπουλος, Chief Transformation Officer (CTO), Eurobank. Τόνισε τη μεγάλη δυσκολία πρόβλεψης της ζήτησης, καθώς και το σημαντικό θέμα της ρευστότητας, που καθορίζει εν πολλοίς ποιες επιχειρήσεις θα επιβιώσουν. Μίλησε επίσης για τον τραγικό τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις που δεν είχαν επενδύσει σε αυτοματισμούς ανακάλυψαν τη σημασία τους, όταν αυξήθηκε δραματικά η απαίτηση για άμεση επικοινωνία και εξυπηρέτηση των πελατών τους. «Η επόμενη μέρα», τόνισε ο ομιλητής, «θα μετατοπίσει τη ζήτηση τουλάχιστον ενός 10% από τον φυσικό στον ψηφιακό κόσμο». Μπορεί το ποσοστό αυτό να είναι μικρό, σημείωσε, αλλά μπορεί να κάνει τη διαφορά για καταστήματα που ήταν οριακά κερδοφόρα, μετατρέποντάς τα σε οριακά ζημιογόνα».

Επισημαίνοντας ορισμένες διαστάσεις της νέας πραγματικότητας που πρέπει να έχει υπόψη της η αγορά, μίλησε για τη στροφή σε τοπικές εφοδιαστικές αλυσίδες και τοπική παραγωγή, λόγω και της αδυναμίας ικανοποιητικής λειτουργίας παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων, τον πειραματισμό αλυσίδων με τις κατηγορίες των PL προϊόντων, λόγω της μείωσης της πιστότητας, αναφέρθηκε σε ένα ιδιότυπο ανταγωνισμό μεταξύ εστιατορίων που γίνονται delivery και των σούπερ μάρκετ, που αναβαθμίζουν το έτοιμο φαγητό, καθώς και για την επανεξέταση του ιδανικού promotion mix στο digital κανάλι, το οποίο παλιά χρησιμοποιούσαν οι επιχειρήσεις, όπως είπε, κυρίως για προώθηση προϊόντων με χαμηλή ζήτηση.

Ο ρόλος των brands
Ο καταναλωτής γυρνάει σε απλά, αλλά σημαντικά πράγματα, όπως η φροντίδα για το σπίτι και την οικογένεια και η προσωπική υγιεινή, σημείωσε στην ομιλία της η κ. Ερμιόνη Γεωργουλάκη, Country Leader, P&G, αναφέροντας δεδομένα ερευνών που δείχνουν πως σε ποσοστό άνω του 60%-65% οι πελάτες προτιμούν μάρκες που εμπιστεύονται και είναι πρόθυμοι να πληρώσουν για την αγορά τους υψηλότερη τιμή, ώστε να αποφύγουν πειραματισμούς. Η P&G, είπε, μελετά τις ανάγκες του καταναλωτή, ώστε να παρουσιάζει καινοτομίες σε όλα τα πεδία (απόδοση προϊόντος, συσκευασία, επικοινωνία, προβολή στο κατάστημα, συνολική αξία για τον πελάτη, κ.ά).

Για τις τραγικές συνέπειες της ανθρώπινης παρέμβασης στο περιβάλλον για την υγεία και την ποιότητα ζωής μίλησε ο Δρ. Πασχάλης Καστανάς, Sustainability Manager, Nestlé Hellas, ενώ παρουσίασε τις πρωτοβουλίες της εταιρείας για την υποστήριξη και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ο ομιλητής επισήμανε την ιδιαίτερη σημασία του κλάδου των τροφίμων, από την παραγωγή και επιλογή πρώτων υλών, έως την καινοτομία στον τομέα των νέων προϊόντων και συνολικά της διατροφής, για το μέλλον. Σημείωσε δε πως, σε εναρμόνιση με τη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή, η εταιρεία επιταχύνει την υιοθέτηση πρωτοβουλιών που έχουν ως στόχο τον μηδενισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο σύνολο των δραστηριοτήτων της έως το 2050.

Οι τάσεις του 2019 το 2020
Στην ομιλία του ο κ. Λευτέρης Κιοσές παρουσίασε την εξέλιξη, λόγω της πανδημίας, καταναλωτικών τάσεων που είχαν καταγραφεί από τις έρευνες του ΙΕΛΚΑ το 2019. Μεταξύ άλλων, σημείωσε τη διεύρυνση της υιοθέτησης χορτοφαγικών συνηθειών, αλλά και τη μετατόπιση μεριδίου των αγορών φρούτων και λαχανικών από τη λαϊκή στα σούπερ μάρκετ. Επίσης, ανέφερε την αύξηση της τάσης για μαγείρεμα στο σπίτι και την ενίσχυση του ενδιαφέροντος για πειραματισμούς σε αυτό το πεδίο.

Αξιοσημείωτη είναι η παρατήρηση πως ενώ ενισχύεται συνολικά η προσοχή σε θέματα υγείας, στη διάρκεια της καραντίνας παρατηρείται σημαντική αύξηση κατανάλωσης σνακ, αλλά και προϊόντων που δεν εντάσσονται σε ένα υγιεινό σχήμα διατροφής, όπως και της κατανάλωσης ζάχαρης. Ο κ. Κιοσές αναφέρθηκε επίσης στην κατακόρυφη αύξηση του χρόνου online σύνδεσης, για λόγους εργασίας, διασκέδασης, ενημέρωσης κλπ (τα social media βρίσκονταν το 2019 στην 4η θέση ως κανάλι ενημέρωσης και τώρα είναι στη 2η). Όσο για το θέμα της βιώσιμης ανάπτυξης, τόνισε πως η συγκυρία οδήγησε σε μεγάλη αύξηση πλαστικών μιας χρήσης, γεγονός ιδιαίτερα ανησυχητικό, που απαιτεί νέες λύσεις.

Ισχυρή ανάπτυξη της αγοράς, ενίσχυση των online πωλήσεων
Η ανάπτυξη των πωλήσεων των σούπερ μάρκετ και κατά το δεύτερο κύμα της πανδημίας καταγράφεται στα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Βάιος Δημοράγκας, Managing Director, Nielsen Greece & Bulgaria (+8,4% έως και τα μέσα Νοεμβρίου). Όπως σημείωσε, το 70% αυτής της αύξησης προέρχεται από τις πρώτες 9 εβδομάδες του πρώτου lockdown και από τις 3 εβδομάδες του δεύτερου, με την ανάπτυξη στο δεύτερο κύμα της πανδημίας να μην είναι τόσο ισχυρή όσο κατά το πρώτο. Επιτάχυνση σημειώθηκε και στο e-commerce, σημείωσε, με αύξηση του αριθμού των online αγοραστών, αλλά και της συχνότητας αγορών.

Σύμφωνα με την Convert Group, συνεργάτη της Nielsen, η συμμετοχή του online καναλιού στις συνολικές πωλήσεις υπολογίζεται πως από 0,3% την 1η εβδομάδα του 2020 αυξήθηκε στο 1,6% την δεύτερη εβδομάδα του Νοεμβρίου και σε YTD επίπεδο, μέχρι και τις 15 Νοεμβρίου, υπολογίζεται σε απόλυτο ποσοστό στο 1%. Όπως δήλωσε στην ομιλία της η κ. Μαρία Κοκάλα, Business Support Associate, Convert Group, «μέχρι το 2030 δεν θα υπάρχει διάκριση e-grocery και grocery», προβλέποντας πως έως το τέλος του 2020 ο online τζίρος στο λιανεμπόριο FMCG ίσως ξεπεράσει τα 100 εκατ. ευρώ.