σελφ σερβις - Απ. Δεδουσόπουλος, Πάντειο Πανεπιστήμιο: Καταστροφική η μείωση του κατώτατου μισθού

Σάββατο, 14 Δεκεμβρίου 2019

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Θεσμικά

Απ. Δεδουσόπουλος, Πάντειο Πανεπιστήμιο: Καταστροφική η μείωση του κατώτατου μισθού

3 Σεπτεμβρίου 2013 | 09:32 Γράφει ο Νικόλας   Παπαδημητρίου Topics: Συνέντευξεις-Πρόσωπα

Απόστολος Δεδουσόπουλος

Όσο ανόητο είναι να σχεδιάζεται ένα φορολογικό σύστημα που αποστραγγίζει κάθε δυνατότητα του επιχειρηματία να κάνει επενδύσεις επιβίωσης, άλλο τόσο ανόητο είναι να αποστραγγίζονται τα μισθωτά εισοδήματα, με την προσδοκία ανάκαμψης των πωλήσεων, επισημαίνει ο κ. Απόστολος Δεδουσόπουλος, καθηγητής Οικονομικών της Εργασίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, συμμέτοχος στην ειδική ετήσια έκδοση της ΕΣΕΕ και συνεργάτης της επιστημονικής επιτροπής εκδόσεων του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.

Οι εξελίξεις διαψεύδουν τις μετριοπαθέστερες ή και τις απαισιόδοξες προβλέψεις κατά την άποψη του κ. Δεδουσόπουλου. Όπως αιτιολόγησε στην έναρξη της συζήτησής μας, «δυστυχώς δεν έχουμε καμία ένδειξη για ανακοπή της ύφεσης κι αυτό ανακλάται και στις προσδοκίες των επιχειρήσεων. Μετά από μια περίοδο σχετικής αισιοδοξίας, οι επιχειρηματίες γίνονται πάλι απαισιόδοξοι.

Επίσης, οι επενδύσεις μειώθηκαν 20% το πρώτο τρίμηνο φέτος, ενώ τα στοιχεία για την απασχόληση δείχνουν ότι αυτή εξακολουθεί να βυθίζεται με πολύ έντονους ρυθμούς. Ταυτόχρονα, ενώ τα ελλείμματα του Δημόσιου διευρύνονται, η φορολογική πολιτική παράγει πλέον αντίθετα αποτελέσματα: αντί να εισφέρει έσοδα τα μειώνει. Η αλλαγή πολιτικής είναι απολύτως επιβεβλημένη, εάν θέλουμε να έχουμε ελπίδες διατήρησης ενός παραγωγικού ιστού που καταρρέει μέρα με τη μέρα».

σελφ σέρβις: Ο κλάδος των σούπερ μάρκετ, ένας κλάδος εντάσεως εργασίας όχι φημισμένος προ της κρίσης για την «ελκυστικότητα» των αποδοχών προς τους εργαζόμενούς του, διασφαλίζει εντούτοις σταθερή απασχόληση σε δεκάδες χιλιάδες κόσμο και σε κάποιες περιπτώσεις επιχειρήσεων, μάλιστα, αυξητικά. Η μείωση των πωλήσεών του, ωστόσο, θέτει όλο και πιο ζωηρά στις επιχειρήσεις του το θέμα της απόκτησης μεγαλύτερης ευελιξίας στην αντιμετώπιση της υψηλής συμμετοχής του εργασιακού κόστους στα λειτουργικά τους έξοδα. Τι σκέπτεστε σχετικά;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Τα στοιχεία της τελευταίας έρευνας οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ διαπιστώνουν την ποσοστιαία αύξηση της συμμετοχής των τροφίμων στις μηνιαίες δαπάνες των νοικοκυριών, ενόσω αυτές μειώνονται σε αξία. Τούτο αιτιολογεί την ανθεκτικότητα του συγκεκριμένου κλάδου στις επιπτώσεις της κρίσης, δεδομένης και της συρρίκνωσης του αριθμού των μικρών επιχειρήσεων τροφίμων, το μερίδιο των οποίων περνά στα σούπερ μάρκετ.

Όμως, η μεγάλη τάση συγκέντρωσης στον κλάδο δεν φαίνεται ότι θα συνεισφέρει μακροπρόθεσμα στην απασχόληση. Μάλλον θα περιορίσει τη δυναμική της (όταν και εφόσον αρχίσει η ανάκαμψη), καθώς οι μικρές επιχειρήσεις συνήθως είναι αυτές που δημιουργούν εύκολα θέσεις εργασίας στη φάση της ανάκαμψης κι όχι οι μεγάλες. Οι μεγάλες, είτε επειδή έχουν μια σχετική ευχέρεια προσαρμογής του εργατικού δυναμικού τους στον όγκο των πωλήσεων είτε επειδή θα αρκεστούν για ένα διάστημα στην υπερωριακή εργασία, δεν αντιδρούν άμεσα στις μεταβολές της ζήτησης ως προς την απασχόληση που προσφέρουν.

Πριονίζεται το κλαδί του επιχειρείν

Πέραν αυτού, όμως, όλες οι επιχειρήσεις σήμερα τείνουν να επιλύουν πρόσκαιρα το πρόβλημα της βιωσιμότητάς τους με μειώσεις προσωπικού και μισθών. Αυτό ακριβώς, όμως, είναι που οδηγεί τα πράγματα σε τραγικό αδιέξοδο. Διότι, εφόσον η μείωση του κόστους της απασχόλησης χαρακτηρίζει ως τάση το σύνολο των επιχειρήσεων, μοιραία το συνολικό διαθέσιμο για κατανάλωση εισόδημα περιορίζεται ακόμα περισσότερο.

Δηλαδή, ό,τι φαίνεται να προσφέρει λύση βιωσιμότητας σε κάθε επιχείρηση χωριστά, αποδεικνύεται μπούμερανγκ για όλες μαζί. Πρόκειται για μια μείζονα αντίφαση, που τη διερευνά από παλιά η οικονομική θεωρία. Στον βαθμό, λοιπόν, που για την υπέρβασή της προτάσσεται ως θεραπεία για την ανάταξη της οικονομίας η μείωση των μισθών, ακολουθούν δραματικές υφέσεις σαν αυτή που ζούμε. Με άλλα λόγια, έτσι πριονίζεται το κλαδί που κάθεται η επιχειρηματικότητα.

Διότι ο μισθός εκτός από κόστος, είναι κυρίως η πηγή παραγωγής εισοδημάτων που δίνουν ζωή στην αγορά. Δείτε, όμως, τι συμβαίνει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Αφενός η κατανάλωση βουλιάζει με μέσο ετήσιο ρυθμό γύρω στο 10%, δηλαδή με ρυθμό υψηλότερο από τη μείωση του ΑΕΠ, προδιαγράφοντας τα χειρότερα για τις επιχειρήσεις και τη συνολική απασχόληση.

Αφετέρου, για παράδειγμα στην ελληνική βιομηχανία, στην οποία το κόστος της εργασίας επί του γενικού λειτουργικού της κόστους ήταν 14% το 2007 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία), η μείωση των μισθών κατά 30% την τελευταία τριετία μείωσε το τελικό της κόστος μόλις 4,5%-5%! Δηλαδή, το ευεργέτημα της βιομηχανίας είναι πενιχρό, ενόσω οι επιπτώσεις από τη μείωση της ζήτησης των προϊόντων της εξελίσσονται καταστροφικά.

Αποικιακό μοντέλο οικονομίας

σελφ σέρβις: Κι όμως, υποτίθεται ότι η μείωση των αμοιβών θα συμπαρασύρει τις τιμές, η οικονομία μας θα γίνει πιο ανταγωνιστική, συνεπώς περισσότερο εξαγωγική, ώστε οι εξαγωγές να αναπληρώνουν τις απώλειες που δημιουργεί η εγχώρια κάμψη της ζήτησης, λόγω της εσωτερικής υποτίμησης. Αυτό είναι το σκεπτικό της τρόικας. Ποιο είναι το σχόλιό σας;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Αναμφίβολα πρόκειται για μια κακή και πρόχειρα σχεδιασμένη πολιτική, με γνώμονα ένα μοντέλο που το ΔΝΤ έχει εφαρμόσει παντού, κατά κανόνα με αποτυχία και τραγικές συνέπειες για τις κοινωνίες. Αλλά επεκτείνοντας στα προαναφερόμενα, σκεφτείτε μόνο ότι οι ελληνικές εξαγωγές, που σημείωσαν οριακή ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, παραμένουν συγκεντρωμένες στα προϊόντα πετρελαίου και στα ορυκτά.

Με τέτοιους όρους δεν είναι δυνατόν να μιλούμε περί «υγιούς οικονομίας». Είναι φανερό ότι παρακμάζουμε περαιτέρω ως οικονομία, τείνοντας στο αποικιακό μοντέλο. Δυστυχώς η έννοια «εσωτερική υποτίμηση» αδυνατεί να αποδώσει αυτό που συμβαίνει σήμερα στη χώρα –ούτε καν η έννοια της «δημιουργικής καταστροφής» ευσταθεί, εφόσον αυτή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός νέου παραγωγικού ιστού στη θέση του υφιστάμενου που καταστρέφεται.

Όμως, ενώ η καταστροφή είναι βέβαιη, δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ύπαρξης προοπτικών δημιουργίας. Ήδη τον τελευταίο χρόνο το εμπόριο απώλεσε ακόμα ένα 25% των θέσεων εργασίας, χωρίς να αναφερθούμε στον τομέα των κατασκευών ή σε άλλους δυναμικούς κλάδους, όπως η εκπαίδευση, όπου η απασχόληση βυθίζεται στην κρίση, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το μέλλον της χώρας...

Η διαπλοκή άλλαξε τον εργασιακό χάρτη

σελφ σέρβις: Υποτίθεται ότι η αγορά εργασίας «μεταρρυθμίστηκε» ή «απορρυθμίστηκε» σε μια ορισμένη κατεύθυνση, προκειμένου να ευνοηθεί η ανάπτυξη κάποιων κλάδων της οικονομίας. Ποιοι είναι αυτοί και πώς επιλέχθηκαν;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Αυτό, ξέρετε, με απασχόλησε ερευνητικά, στο πλαίσιο μιας έκθεσης που ετοίμασα για λογαριασμό της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (International Labour Organization -ILO). Επιδίωξα, λοιπόν, συνεντεύξεις με τους υπουργούς Εργασίας από την έναρξη της εφαρμογής των μνημονιακών πολιτικών. Δυστυχώς μόνο η κυρία Λούκα Κατσέλη ανταποκρίθηκε στο αίτημά μου, αν και επρόκειτο για επίσημη έρευνα του ILO –οι κ.κ. Λοβέρδος και Κουτρουμάνης απλώς δεν εμφανίστηκαν καν.

Η κυρία Κατσέλη, λοιπόν, όταν ρώτησα ποιοι ασκούσαν πιέσεις για αλλαγές στο εργασιακό τοπίο, μου μίλησε ευθέως για δύο τηλεοπτικά συγκροτήματα, δύο τράπεζες και κάποιους υπό χρεοκοπία ξενοδόχους. Γνωρίζετε, βέβαια, την ισχύ των συγκεκριμένων συμφερόντων και την οικονομική και πολιτική διασύνδεσή τους. Να πώς εξηγείται ότι όλες οι αλλαγές στον εργασιακό χάρτη της χώρας έγιναν ως εάν όλοι οι Έλληνες να είμαστε ξενοδοχοϋπάλληλοι (ευκαιριακή και ανειδίκευτη εργασία, χαμηλές αμοιβές κλπ), εργαζόμενοι με δελτίο παροχής υπηρεσιών ή προσωπικό υπό αναδιάρθρωση επιχειρήσεων...

σελφ σέρβις: Έχει διατυπωθεί η ιδέα ότι σε συνθήκες εσωτερικής υποτίμησης της αγοράς εργασίας οι επιχειρήσεις κατ’ ανάγκην επωμίζονται για λόγους κοινωνικής αρμονίας την υποχρέωση του «εξορθολογισμού» των αποδοχών του προσωπικού τους, ώστε να συγκλίνουν οι αποδοχές των μισθολογικά «ώριμων» και των μισθολογικά αδικημένων νέων εργαζομένων. Πώς τη σχολιάζετε;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Η από θέση ισχύος ιδιωτική ρύθμιση κοινωνικών ζητημάτων ούτως ή άλλως αντιφάσκει προς τις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατικής κοινωνίας. Αλλά οι μισθολογικές διαφορές που στηρίζονται στην προϋπηρεσία του εργαζόμενου είναι, τάχα, «μη ορθολογικές»; Το αντίθετο! Αποτυπώνουν πολύ σημαντικές πτυχές της ορθολογικότητας υπό την έννοια ότι η επιχείρηση αμείβει τον εργαζόμενο που, μένοντας επί μακρόν κοντά της, απέκτησε την εμπειρία εκείνη που τον καθιστά αποτελεσματικό και πιο παραγωγικό από τον νέο συνάδελφό του. Θα μου πείτε, ενδεχομένως, ότι υπάρχουν και δουλειές «ρουτίνας», χωρίς απαιτήσεις υψηλής ειδίκευσης.

Όμως και αυτό μπορεί να το διαχειριστεί η επιχείρηση, διαχωρίζοντας τις θέσεις εργασίας ανάλογα με το αντικείμενό τους κι όχι με τις αμοιβές. Άλλωστε, όλα τα συστήματα αμοιβών, βάσει των αποδόσεων των εργαζομένων, στηρίζονται στη διαχείριση του προσωπικού με όρους επιλογής των πλέον κατάλληλων για τη μια ή την άλλη θέση εργασίας.

Η ισοπέδωση των αμοιβών θα δημιουργήσει προβλήματα απόδοσης της εργασίας, δεδομένου ότι ο μισθός αποτελεί και ουσιώδες κίνητρο για την εργασία. Έχει επανειλημμένως επιβεβαιωθεί από εμπειρικές έρευνες ότι οι καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι είναι οι πιο παραγωγικοί και ενδιαφέρονται περισσότερο για τη δουλειά τους και μάλιστα επειδή δεν θέλουν να την χάσουν. Στον βαθμό που το μισθολογικό κίνητρο εκλείπει, οι επιχειρήσεις χάνουν περισσότερα από όσα υπολογίζουν ότι κερδίζουν.

Οι εξελίξεις διαψεύδουν τις μετριοπαθέστερες ή και τις απαισιόδοξες προβλέψεις κατά την άποψη του κ. Δεδουσόπουλου. Όπως αιτιολόγησε στην έναρξη της συζήτησής μας, «δυστυχώς δεν έχουμε καμία ένδειξη για ανακοπή της ύφεσης κι αυτό ανακλάται και στις προσδοκίες των επιχειρήσεων. Μετά από μια περίοδο σχετικής αισιοδοξίας, οι επιχειρηματίες γίνονται πάλι απαισιόδοξοι.

Επίσης, οι επενδύσεις μειώθηκαν 20% το πρώτο τρίμηνο φέτος, ενώ τα στοιχεία για την απασχόληση δείχνουν ότι αυτή εξακολουθεί να βυθίζεται με πολύ έντονους ρυθμούς. Ταυτόχρονα, ενώ τα ελλείμματα του Δημόσιου διευρύνονται, η φορολογική πολιτική παράγει πλέον αντίθετα αποτελέσματα: αντί να εισφέρει έσοδα τα μειώνει. Η αλλαγή πολιτικής είναι απολύτως επιβεβλημένη, εάν θέλουμε να έχουμε ελπίδες διατήρησης ενός παραγωγικού ιστού που καταρρέει μέρα με τη μέρα».

σελφ σέρβις: Ο κλάδος των σούπερ μάρκετ, ένας κλάδος εντάσεως εργασίας όχι φημισμένος προ της κρίσης για την «ελκυστικότητα» των αποδοχών προς τους εργαζόμενούς του, διασφαλίζει εντούτοις σταθερή απασχόληση σε δεκάδες χιλιάδες κόσμο και σε κάποιες περιπτώσεις επιχειρήσεων, μάλιστα, αυξητικά. Η μείωση των πωλήσεών του, ωστόσο, θέτει όλο και πιο ζωηρά στις επιχειρήσεις του το θέμα της απόκτησης μεγαλύτερης ευελιξίας στην αντιμετώπιση της υψηλής συμμετοχής του εργασιακού κόστους στα λειτουργικά τους έξοδα. Τι σκέπτεστε σχετικά;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Τα στοιχεία της τελευταίας έρευνας οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ διαπιστώνουν την ποσοστιαία αύξηση της συμμετοχής των τροφίμων στις μηνιαίες δαπάνες των νοικοκυριών, ενόσω αυτές μειώνονται σε αξία. Τούτο αιτιολογεί την ανθεκτικότητα του συγκεκριμένου κλάδου στις επιπτώσεις της κρίσης, δεδομένης και της συρρίκνωσης του αριθμού των μικρών επιχειρήσεων τροφίμων, το μερίδιο των οποίων περνά στα σούπερ μάρκετ.

Όμως, η μεγάλη τάση συγκέντρωσης στον κλάδο δεν φαίνεται ότι θα συνεισφέρει μακροπρόθεσμα στην απασχόληση. Μάλλον θα περιορίσει τη δυναμική της (όταν και εφόσον αρχίσει η ανάκαμψη), καθώς οι μικρές επιχειρήσεις συνήθως είναι αυτές που δημιουργούν εύκολα θέσεις εργασίας στη φάση της ανάκαμψης κι όχι οι μεγάλες. Οι μεγάλες, είτε επειδή έχουν μια σχετική ευχέρεια προσαρμογής του εργατικού δυναμικού τους στον όγκο των πωλήσεων είτε επειδή θα αρκεστούν για ένα διάστημα στην υπερωριακή εργασία, δεν αντιδρούν άμεσα στις μεταβολές της ζήτησης ως προς την απασχόληση που προσφέρουν.

Πριονίζεται το κλαδί του επιχειρείν

Πέραν αυτού, όμως, όλες οι επιχειρήσεις σήμερα τείνουν να επιλύουν πρόσκαιρα το πρόβλημα της βιωσιμότητάς τους με μειώσεις προσωπικού και μισθών. Αυτό ακριβώς, όμως, είναι που οδηγεί τα πράγματα σε τραγικό αδιέξοδο. Διότι, εφόσον η μείωση του κόστους της απασχόλησης χαρακτηρίζει ως τάση το σύνολο των επιχειρήσεων, μοιραία το συνολικό διαθέσιμο για κατανάλωση εισόδημα περιορίζεται ακόμα περισσότερο.

Δηλαδή, ό,τι φαίνεται να προσφέρει λύση βιωσιμότητας σε κάθε επιχείρηση χωριστά, αποδεικνύεται μπούμερανγκ για όλες μαζί. Πρόκειται για μια μείζονα αντίφαση, που τη διερευνά από παλιά η οικονομική θεωρία. Στον βαθμό, λοιπόν, που για την υπέρβασή της προτάσσεται ως θεραπεία για την ανάταξη της οικονομίας η μείωση των μισθών, ακολουθούν δραματικές υφέσεις σαν αυτή που ζούμε. Με άλλα λόγια, έτσι πριονίζεται το κλαδί που κάθεται η επιχειρηματικότητα.

Διότι ο μισθός εκτός από κόστος, είναι κυρίως η πηγή παραγωγής εισοδημάτων που δίνουν ζωή στην αγορά. Δείτε, όμως, τι συμβαίνει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Αφενός η κατανάλωση βουλιάζει με μέσο ετήσιο ρυθμό γύρω στο 10%, δηλαδή με ρυθμό υψηλότερο από τη μείωση του ΑΕΠ, προδιαγράφοντας τα χειρότερα για τις επιχειρήσεις και τη συνολική απασχόληση.

Αφετέρου, για παράδειγμα στην ελληνική βιομηχανία, στην οποία το κόστος της εργασίας επί του γενικού λειτουργικού της κόστους ήταν 14% το 2007 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία), η μείωση των μισθών κατά 30% την τελευταία τριετία μείωσε το τελικό της κόστος μόλις 4,5%-5%! Δηλαδή, το ευεργέτημα της βιομηχανίας είναι πενιχρό, ενόσω οι επιπτώσεις από τη μείωση της ζήτησης των προϊόντων της εξελίσσονται καταστροφικά.

Αποικιακό μοντέλο οικονομίας

σελφ σέρβις: Κι όμως, υποτίθεται ότι η μείωση των αμοιβών θα συμπαρασύρει τις τιμές, η οικονομία μας θα γίνει πιο ανταγωνιστική, συνεπώς περισσότερο εξαγωγική, ώστε οι εξαγωγές να αναπληρώνουν τις απώλειες που δημιουργεί η εγχώρια κάμψη της ζήτησης, λόγω της εσωτερικής υποτίμησης. Αυτό είναι το σκεπτικό της τρόικας. Ποιο είναι το σχόλιό σας;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Αναμφίβολα πρόκειται για μια κακή και πρόχειρα σχεδιασμένη πολιτική, με γνώμονα ένα μοντέλο που το ΔΝΤ έχει εφαρμόσει παντού, κατά κανόνα με αποτυχία και τραγικές συνέπειες για τις κοινωνίες. Αλλά επεκτείνοντας στα προαναφερόμενα, σκεφτείτε μόνο ότι οι ελληνικές εξαγωγές, που σημείωσαν οριακή ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, παραμένουν συγκεντρωμένες στα προϊόντα πετρελαίου και στα ορυκτά.

Με τέτοιους όρους δεν είναι δυνατόν να μιλούμε περί «υγιούς οικονομίας». Είναι φανερό ότι παρακμάζουμε περαιτέρω ως οικονομία, τείνοντας στο αποικιακό μοντέλο. Δυστυχώς η έννοια «εσωτερική υποτίμηση» αδυνατεί να αποδώσει αυτό που συμβαίνει σήμερα στη χώρα –ούτε καν η έννοια της «δημιουργικής καταστροφής» ευσταθεί, εφόσον αυτή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός νέου παραγωγικού ιστού στη θέση του υφιστάμενου που καταστρέφεται.

Όμως, ενώ η καταστροφή είναι βέβαιη, δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ύπαρξης προοπτικών δημιουργίας. Ήδη τον τελευταίο χρόνο το εμπόριο απώλεσε ακόμα ένα 25% των θέσεων εργασίας, χωρίς να αναφερθούμε στον τομέα των κατασκευών ή σε άλλους δυναμικούς κλάδους, όπως η εκπαίδευση, όπου η απασχόληση βυθίζεται στην κρίση, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το μέλλον της χώρας...

Η διαπλοκή άλλαξε τον εργασιακό χάρτη

σελφ σέρβις: Υποτίθεται ότι η αγορά εργασίας «μεταρρυθμίστηκε» ή «απορρυθμίστηκε» σε μια ορισμένη κατεύθυνση, προκειμένου να ευνοηθεί η ανάπτυξη κάποιων κλάδων της οικονομίας. Ποιοι είναι αυτοί και πώς επιλέχθηκαν;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Αυτό, ξέρετε, με απασχόλησε ερευνητικά, στο πλαίσιο μιας έκθεσης που ετοίμασα για λογαριασμό της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (International Labour Organization -ILO). Επιδίωξα, λοιπόν, συνεντεύξεις με τους υπουργούς Εργασίας από την έναρξη της εφαρμογής των μνημονιακών πολιτικών. Δυστυχώς μόνο η κυρία Λούκα Κατσέλη ανταποκρίθηκε στο αίτημά μου, αν και επρόκειτο για επίσημη έρευνα του ILO –οι κ.κ. Λοβέρδος και Κουτρουμάνης απλώς δεν εμφανίστηκαν καν.

Η κυρία Κατσέλη, λοιπόν, όταν ρώτησα ποιοι ασκούσαν πιέσεις για αλλαγές στο εργασιακό τοπίο, μου μίλησε ευθέως για δύο τηλεοπτικά συγκροτήματα, δύο τράπεζες και κάποιους υπό χρεοκοπία ξενοδόχους. Γνωρίζετε, βέβαια, την ισχύ των συγκεκριμένων συμφερόντων και την οικονομική και πολιτική διασύνδεσή τους. Να πώς εξηγείται ότι όλες οι αλλαγές στον εργασιακό χάρτη της χώρας έγιναν ως εάν όλοι οι Έλληνες να είμαστε ξενοδοχοϋπάλληλοι (ευκαιριακή και ανειδίκευτη εργασία, χαμηλές αμοιβές κλπ), εργαζόμενοι με δελτίο παροχής υπηρεσιών ή προσωπικό υπό αναδιάρθρωση επιχειρήσεων...

σελφ σέρβις: Έχει διατυπωθεί η ιδέα ότι σε συνθήκες εσωτερικής υποτίμησης της αγοράς εργασίας οι επιχειρήσεις κατ’ ανάγκην επωμίζονται για λόγους κοινωνικής αρμονίας την υποχρέωση του «εξορθολογισμού» των αποδοχών του προσωπικού τους, ώστε να συγκλίνουν οι αποδοχές των μισθολογικά «ώριμων» και των μισθολογικά αδικημένων νέων εργαζομένων. Πώς τη σχολιάζετε;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Η από θέση ισχύος ιδιωτική ρύθμιση κοινωνικών ζητημάτων ούτως ή άλλως αντιφάσκει προς τις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατικής κοινωνίας. Αλλά οι μισθολογικές διαφορές που στηρίζονται στην προϋπηρεσία του εργαζόμενου είναι, τάχα, «μη ορθολογικές»; Το αντίθετο! Αποτυπώνουν πολύ σημαντικές πτυχές της ορθολογικότητας υπό την έννοια ότι η επιχείρηση αμείβει τον εργαζόμενο που, μένοντας επί μακρόν κοντά της, απέκτησε την εμπειρία εκείνη που τον καθιστά αποτελεσματικό και πιο παραγωγικό από τον νέο συνάδελφό του. Θα μου πείτε, ενδεχομένως, ότι υπάρχουν και δουλειές «ρουτίνας», χωρίς απαιτήσεις υψηλής ειδίκευσης.

Όμως και αυτό μπορεί να το διαχειριστεί η επιχείρηση, διαχωρίζοντας τις θέσεις εργασίας ανάλογα με το αντικείμενό τους κι όχι με τις αμοιβές. Άλλωστε, όλα τα συστήματα αμοιβών, βάσει των αποδόσεων των εργαζομένων, στηρίζονται στη διαχείριση του προσωπικού με όρους επιλογής των πλέον κατάλληλων για τη μια ή την άλλη θέση εργασίας.

Η ισοπέδωση των αμοιβών θα δημιουργήσει προβλήματα απόδοσης της εργασίας, δεδομένου ότι ο μισθός αποτελεί και ουσιώδες κίνητρο για την εργασία. Έχει επανειλημμένως επιβεβαιωθεί από εμπειρικές έρευνες ότι οι καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι είναι οι πιο παραγωγικοί και ενδιαφέρονται περισσότερο για τη δουλειά τους και μάλιστα επειδή δεν θέλουν να την χάσουν. Στον βαθμό που το μισθολογικό κίνητρο εκλείπει, οι επιχειρήσεις χάνουν περισσότερα από όσα υπολογίζουν ότι κερδίζουν.


Συγκέντρωση της αγοράς... σε «σπιράλ θανάτου»

σελφ σέρβις: Πώς συνδέεται η παραδοσιακή αντοχή της ελληνικής μικρομεσαίας επιχείρησης στις τάσεις συγκέντρωσης με τις εργασιακές σχέσεις, οι οποίες αλλάζουν άρδην υπό το καθεστώς των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής; Φαίνεται, πάντως, ότι το «μεγάλο ψάρι», αφού «φάει το μικρό», δεν θα γίνει δα... μεγαλύτερο σε μια διαλυμένη κοινωνία και οικονομία.

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Η συνθήκη της οικονομικής ζωής «το μεγάλο ψάρι να τρώει το μικρό» στη χώρα μας συνέβη να επιβεβαιώνεται με ρυθμούς βραδύτερους απ’ ότι σε άλλες χώρες, κυρίως επειδή οι ελληνικές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έχαιραν του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος μιας άλλης ποιότητας σχέσεων εργοδοτών-εργαζομένων, διαμορφωμένης στο πλαίσιο των καθημερινών διαπροσωπικών τους σχέσεων.

Πράγματι, ο πατερναλιστικός χαρακτήρας του μάνατζμεντ στη μικρή επιχείρηση, ενθαρρύνοντας την κατανόηση του μισθωτού για τα προβλήματα του εργοδότη του (εκφρασμένα στην ανοχή, την υπομονή, την οικειοθελή επιπλέον εργασία του κλπ), έδινε για δεκαετίες στη μικρή επιχείρηση το πλεονέκτημα μιας λειτουργικής ευελιξίας, στοιχείο κρίσιμο στον ανταγωνισμό της με τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Σήμερα, όμως, κανείς εργοδότης πια, είτε μικρός είτε μεγάλος, δεν δηλώνει υπερωρίες – βλέπετε, η «δωρεάν υπερεργασία» συμβαδίζει με τη συρρίκνωση της απασχόλησης...! Όσο, λοιπόν, γενικεύεται αυτό που αποτελούσε άλλοτε το πλεονέκτημα της μικρής επιχείρησης, οι διαδικασίες της συγκέντρωσης θα επιταχύνονται. Από αυτό θα ωφεληθούν, άραγε, οι μεγάλες επιχειρήσεις; Θα ωφελούνταν, αν το εργατικό δυναμικό που εκρέει άνεργο από τις πτωχευμένες μικρές επιχειρήσεις, έβρισκε απασχόληση σε μεγαλύτερες. Όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει.

Αντίθετα, η πελατεία των μικρών επιχειρήσεων, που σε ένα υψηλό ποσοστό αποτελείται από εργαζόμενους επίσης μικρών επιχειρήσεων, βυθίζεται όλο και περισσότερο στην ίδια ανέχεια που οδηγεί όλο και περισσότερες μικρές επιχειρήσεις στην πτώχευση... Απλώς περιγράφω το «σπιράλ του θανάτου», στο οποίο κατέρχεται η οικονομία μας συνεπεία της συνεχόμενης καθόδου των μισθών και του βιοτικού επιπέδου...

Εντέλει η μείωση του κατώτατου μισθού ήταν η πιο καταστροφική πολιτική που εφαρμόστηκε ποτέ στην ελληνική κοινωνία. Διάλυσε την οικονομία, όπως άλλωστε και το σύστημα ασφάλισης, αφού η «μαύρη απασχόληση» εις βάρος των Ελλήνων εργαζομένων φτάνει ήδη το 1/3 της συνολικής απασχόλησης, σύμφωνα με στοιχεία του Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας.

Με άλλα λόγια, στέρεψε έτσι η δεξαμενή από την οποία όλοι αντλούσαν πόρους –οι κλάδοι συντάξεων και υγείας, οι οικονομικές εφορίες κλπ. Αν κάτι επείγει να αντιληφθεί ο επιχειρηματικός κόσμος σήμερα, είναι ότι όπως ο υπουργός Οικονομικών σχεδιάζει ανοήτως ένα φορολογικό σύστημα, που αποστραγγίζει κάθε δυνατότητα του επιχειρηματία να κάνει επενδύσεις επιβίωσης, αντίστοιχα πράττει ο επιχειρηματίας που, αποστραγγίζοντας ανοήτως τον μισθό του εργαζόμενού του, τον περιμένει ως πελάτη του...

Οι πολιτικά προσδιορίσιμες στατιστικές

σελφ σέρβις: Πραγματική και πλασματική ανεργία: Γνωρίζοντας τον τρόπο «κατασκευής» της δεύτερης, συνειδητοποιούνται η τραγικότητα και οι κίνδυνοι της πρώτης. Συνειδητοποιούνται, όμως;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Στην Ελλάδα σήμερα έχουμε δυο πηγές καταγραφής της ανεργίας. Πρώτα απ’ όλα τον ΟΑΕΔ, που καταγράφει μόνο εγγεγραμμένους ανέργους. Αλλά γιατί να εγγραφεί κάποιος στον ΟΑΕΔ; Ασφαλώς για το επίδομα ανεργίας, αλλά αυτό το δικαιούνται πλέον κάτι λιγότερο του 20% των ανέργων, εφόσον η δομική χρόνια ανεργία αποκλείει τον άνεργο (μετά το 12μηνο καταβολής του επιδόματος) από κάθε πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλεια.

Ο δεύτερος λόγος είναι για να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα επιδότησης της απασχόλησης, από αυτά που βάλτωσαν, καθώς έπαψαν να έχουν ενδιαφέρον για τους εργοδότες. Όντως, γιατί να αναζητήσει σήμερα επιδότηση πρόσληψης ανέργου ένας εργοδότης, υποκείμενος σε όρους και προϋποθέσεις του ΟΑΕΔ, όταν μπορεί να προσλαμβάνει πάμφθηνα και να απολύει χωρίς υποχρεώσεις; (Το σχετικό σκεπτικό το μεταφέρω αυτούσιο από συζήτηση με στελέχη του ΣΕΒ).

Ο τρίτος λόγος είναι για να μπει σε κάποιο από τα προγράμματα κατάρτισης –στην ουσία επιδότησης της ανεργίας, μέσω της απομύζησης κοινοτικών πόρων... Η ανεργία καταγράφεται και από τη Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ. Πρόκειται για δειγματοληπτική πανελλαδική έρευνα, με κλάσμα 1%, που θεωρώ πως δίνει με σχετική ακρίβεια την εικόνα της ανεργίας. Όμως, προϋποθέτει ως άνεργο τον άμεσα διαθέσιμο για εργασία κι όχι, πχ, τον φοιτητή, που αμέσως μετά τις πτυχιακές του βγαίνει στην ανεργία ή τον άνεργο που δεν έψαξε συστηματικά για δουλειά την εβδομάδα που πέρασε, γιατί ανήκει στη διαρκώς και ταχέως αυξανόμενη μάζα των ανέργων, που σταματούν τη συστηματική αναζήτηση εργασίας, πεισμένοι εμπειρικά ότι αυτό είναι μάταιο και δεδομένης της ψυχολογικής τους καταπτόησης (του αισθήματος «ανικανότητας» και «αχρηστίας» που καταβάλει τους χρόνια ανέργους).

Επίσης, η ΕΛΣΤΑΤ εκλαμβάνει ως απασχολούμενο τον άνθρωπο που έχει απασχοληθεί μόλις μία ώρα στην εβδομάδα αναφοράς! Σημειώνω απλώς ότι προ του 1979 το αντίστοιχο μίνιμουμ ωρών εργασίας ήταν οι 14 ώρες. Δυστυχώς οι στατιστικές είναι πολιτικά προσδιορισμένες... Ειρήσθω εν παρόδω στη δεκαετία διακυβέρνησης της Θάτσερ στο ΗΒ ο ορισμός της ανεργίας άλλαξε περίπου 200 φορές(!), προκειμένου να αποκρύπτονται τα πραγματικά μεγέθη ανεργίας και υποαπασχόλησης...

Όμως, το χειρότερο όλων είναι ότι δεν συνειδητοποιείται ουσιωδώς ότι η ανεργία εκτρέφει τον φασισμό, ότι δεν είναι προς το συμφέρον της δημοκρατικής ομαλότητας να συντηρούνται υψηλά ποσοστά ανεργίας και ότι η σταθεροποίηση της δημοκρατίας απαιτεί πολιτικές απασχόλησης, μέσω γενναίων δημόσιων δαπανών. Αλλιώς δεν υπάρχει πιθανότητα να βγει η οικονομία από τόσο βαθιά ύφεση. Ναι, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα ελλείμματα του προϋπολογισμού, αλλά μπροστά στην επιβίωση της κοινωνίας και της δημοκρατίας δεν τίθεται καν θέμα επιλογής για τον λογικό άνθρωπο. Άλλωστε, το πρόβλημα του ελληνικού φορολογικού συστήματος είναι η συνταγματική του εναρμόνιση: Ο καθένας σύμφωνα με τις δυνατότητές του!

Σπορά ανέμων, θερισμός θυελλών

σελφ σέρβις: Στις 25 Ιουνίου φτάνει στην Αθήνα ένα μεγάλο κλιμάκιο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για μια διημερίδα, στην οποία είστε εισηγητής σχετικά με τα προβλήματα των εργασιακών σχέσεων και του κοινωνικού διαλόγου στην Ελλάδα. Ποιο είναι το γενικό συμπέρασμα της εισήγησής σας; Αλήθεια, τι σημαίνει η καταδίκη της Ελλάδας από την ΔΟΕ για την παραβίαση τεσσάρων διεθνών συμβάσεων εργασίας;

Απόστολος Δεδουσόπουλος: Μπορεί οι καταδίκες του ILO, ενός αυτόνομου διεθνούς διακρατικού οργανισμού του ΟΗΕ, να μη συνδέονται με χρηματικές ποινές, αλλά θέτουν σοβαρό θέμα κύρους της χώρας και ερωτημάτων για τη θέση της στο διεθνές δημοκρατικό περιβάλλον. Εν συνόψει συμπεραίνω ότι στην Ελλάδα, δυστυχώς, δεν μπορεί να μιλούμε πλέον ούτε για ομαλές εργασιακές σχέσεις –αντίθετα, η κατάστασή τους έχει γίνει τραγική– ούτε για προϋποθέσεις διεξαγωγής κοινωνικού διαλόγου. Άλλωστε, αντί της συναντίληψης στις σχέσεις των εργοδοτικών οργανώσεων κυριαρχούν τα χάσματα, οι ανταγωνισμοί κι η διαφορά προσεγγίσεων.

Αντίστοιχα προβλήματα διαπιστώνονται στις σχέσεις των κορυφαίων εργατοϋπαλληλικών οργανώσεων. Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση ρευστοποίησης του προϋφιστάμενου περιβάλλοντος σχέσεων, που κατά τη γνώμη μου οδηγεί αναπόφευκτα στην αναμέτρηση. Πιθανώς η εγκατάλειψη του πατερναλιστικού προτύπου μάνατζμεντ (κυρίαρχου στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις) και η υιοθέτηση ενός αυταρχικού προτύπου, ενόσω ήδη εξελίσσεται ως γενική τάση, υποδαυλίζει τη δημιουργία ενός ριζοσπαστικού συνδικαλιστικού κινήματος, ξένου προς τα γραφειοκρατικά ειωθότα των εργατοϋπαλληλικών ηγεσιών, με οδυνηρές συνέπειες για τους εργοδότες. Απαιτείται μετριοπάθεια και προνοητικότητα εκ μέρους τους.

σελφ σερβις (T. 430)
« 1 2 »
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Αγορά

Τεχνολογία

Τρόφιμα/Ποτά

Ενέργεια/Περιβάλλον

Μεταφορές/Logistics

Εκπαίδευση

Υγεία/Ομορφιά

Ευρωπαϊκή Ένωση

©2019 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778

ATCOM PRODUCTION