σελφ σερβις - Ο λογαριασμός της κρίσης

Σάββατο, 18 Ιανουαρίου 2020

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Λιανεμπόριο

Ο λογαριασμός της κρίσης

23 Δεκεμβρίου 2019 | 15:03 Γράφει ο Αλέξανδρος  Πεστιμαλτζόγλου Topics: Έρευνα,Οικονομία

Η οικονομική κρίση, που ξεκίνησε ως χρηματοπιστωτική κρίση το 2008 από τις ΗΠΑ, πλήττοντας όλο τον κόσμο στην εξέλιξή της, συγκλόνισε την ελληνική οικονομία ως κρίση δημοσίου χρέους. Πέραν των κυρίαρχων ερμηνειών αναφορικά με τις αιτίες της, το βαρύνον στην περίπτωσή μας εντοπίζεται στην επιλογή στρατηγικής για την αντιμετώπισή της, λαμβανομένων υπόψιν των δομικών προβλημάτων του παραγωγικού μοντέλου της οικονομίας μας, που κατέστησαν τη χώρα αδύναμο κρίκο διεθνώς.

Tα πορίσματα των εταιρειών μελετών, που ερεύνησαν την ελληνική πραγματικότητα για λογαριασμό του ΣΕΒ, λένε ότι ο υπερδανεισμός και η υπερκατανάλωση του υπερδιογκωμένου δημοσίου τομέα συντήρησε και διεύρυνε το δημόσιο έλλειμμα, ενώ η χαμηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, λόγω της αύξησης των πραγματικών μισθών, οδήγησε στην αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με αποτέλεσμα τη διόγκωση του χρέους και τη χρεοκοπία. Θυμίζουμε ότι το δημόσιο έλλειμμα από 4,4% του ΑΕΠ το 2001 εκτινάχτηκε στο 10,1% το 2008, για να κορυφωθεί στο 15,1% το 2009, ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών από 7,2% το 2001 ανήλθε στη μέγιστη τιμή του, το 14,3% του ΑΕΠ, το 2008.

Πάντως, η διαπίστωση πως παρά την άνοδό τους οι μισθοί στη χώρα παρέμεναν οι χαμηλότεροι (μετά της Πορτογαλίας) στην Ευρωζώνη, ενόσω η παραγωγικότητα της εργασίας δε μειώθηκε την περίοδο 1995-2009 στη σύγκρισή της με των 34 χωρών, που κυρίως συναλλάσσεται η Ελλάδα, προκαλεί αν μη τι άλλο δυσπιστία έναντι των προαναφερόμενων εκτιμήσεων. Από την άνοιξη του 2010 έως τον Αύγουστο του 2018 οι ταγοί της χώρας επέλεξαν συνολικά δέκα «πακέτα» μέτρων, προκειμένου να βγει η οικονομία από την κρίση κι η κοινωνία από την απόγνωση, με βασικό προσανατολισμό αφενός την προσαρμογή για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών ανισορροπιών και αφετέρου την προώθηση διαρθρωτικών αλλαγών, που θα απελευθέρωναν την οικονομία από τις κρατικές παρεμβάσεις, ώστε να λειτουργεί απρόσκοπτα ο ιδιωτικός τομέας. Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόστηκαν μέτρα «εσωτερικής υποτίμησης», που έφεραν ανατροπές στις εργασιακές σχέσεις, το ύψος των μισθών και τη φορολόγηση.

Πράγματι οι μισθοί σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα «κουρεύτηκαν» (κατά 37% μεταξύ 2009 και 2014, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ), διευκολύνθηκαν οι απολύσεις, ενισχύθηκαν οι ευέλικτες κι επισφαλείς μορφές απασχόλησης, μειώθηκαν οι δημόσιες επενδύσεις, αυξήθηκε η φορολόγηση μισθωτών κι ελεύθερων επαγγελματιών, ενόσω η υπερφορολόγηση των ακινήτων έφερε καταιγισμό πλειστηριασμών. Οι εν λόγω αλλαγές απέβλεπαν στη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου συσσώρευσης της ελληνικής οικονομίας, με χαμηλούς μισθούς, συρρικνωμένο το δημόσιο κι αναβαθμισμένο τον ιδιωτικό τομέα. Μετά δέκα χρόνια κρίσης η ελληνική οικονομία εισήλθε, τάχα, σε πορεία ανάπτυξης;

Το επώδυνο κόστος
Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η αποτελεσματικότητα μιας ορισμένης οικονομικής πολιτικής κρίνεται από το βαθμό επίτευξης των στόχων της με το μικρότερο δυνατό κόστος –κόστος μετρήσιμο σε μονάδες ευημερίας (μονάδες αγοραστικής δύναμης, ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ, ποσοστά ανεργίας κ.ά.). Με γνώμονα αυτή την αρχή, διαβάζοντας τα στοιχεία του Πίνακα 1, παρατηρούμε ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου της Γενικής Κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ από 15,2% το 2009 εξελίχθηκε σε πλεόνασμα της τάξης του 1,1% το 2018. Η μείωση του ελλείμματος οφείλεται στη μείωση των δημοσίων δαπανών κατά 29,5% υπό συνθήκες μείωσης και των δημοσίων εσόδων κατά 10%. Ως ποσοστό του ΑΕΠ οι δαπάνες από 50,8% το 2008 έφτασαν στο 46,9% το 2018, ενώ τα έσοδα από 40,6% το 2008 έφτασαν στο 47,9% του ΑΕΠ το 2018. Άρα τα μέτρα για τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος ήταν μεν αποτελεσματικά, αλλά με τεράστιο κοινωνικό κόστος, αφού μειώθηκαν οι κρατικές δαπάνες και κυρίως αυξήθηκε υπερβολικά η φορολογία –πράγματι, τα φορολογικά έσοδα από 20,7% του ΑΕΠ το 2008 έφτασαν το 27% το 2018.

Στο ίδιο πλαίσιο, η βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θεωρείται επιτυχία των προαναφερόμενων μέτρων. Σε τρέχουσες τιμές το εμπορικό έλλειμμα από 30.507 εκατ. ευρώ το 2008 έπεσε στα 483 εκατ. ευρώ το 2018, ενώ αντίστοιχα το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών από 34.797 εκατ. ευρώ (ή 14,3% του ΑΕΠ) κατήλθε στα 5.255,7 εκατ. ευρώ (ή 2,8% του ΑΕΠ). Η σημασία των εν λόγω μειώσεων είναι μεγάλη, αν αναλογιστεί κανείς το βαθμό που τα δύο ελλείμματα τροφοδοτούν το δημόσιο χρέος. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να θεωρηθούν οι σχετικές εξελίξεις ένδειξη μεταστροφής του παραγωγικού μοντέλου της χώρας σε μοντέλο εξωστρεφούς ανάπτυξης. Διότι η ποιοτική ανάλυση των εξαγωγών δείχνει πως αυξήθηκαν λιγότερο σε σχέση με τη μεγέθυνση των αγορών προορισμού τους, αλλά κυρίως γιατί η μείωση των εισαγωγών δεν είναι αποτέλεσμα υποκατάστασης των εισαγωγών, δηλαδή ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής, αλλά οικονομικής εξουθένωσης. Το επιβεβαιώνει, άλλωστε, η πτώση των δεικτών λιανικού-χονδρικού εμπορίου και βιομηχανικής παραγωγής. Πράγματι, ο γενικός δείκτης κύκλου εργασιών στη λιανική από τις 150,7 μονάδες το 2008 παρουσίασε συνεχόμενη καθοδική τάση μέχρι το 2016, φτάνοντας τις 91,8 μονάδες, για ν’ ανέλθει στις 93,2 το 2018. Ο αντίστοιχος δείκτης χονδρικής από τις 182,5 μονάδες το 2008 έπεσε στις 98,4 μονάδες το 2016, για να φτάσει στις 109 το 2018, ενώ ο σχετικός δείκτης της βιομηχανικής παραγωγής από τις 132,89 μονάδες το 2008 έφτασε με σκαμπανεβάσματα στις 96,14 μονάδες το 2016 και στις 114,74 το 2018.

Το δημόσιο χρέος αυξήθηκε
Σημαντικός δείκτης της αποτελεσματικότητας των μέτρων είναι ασφαλώς το ύψος του δημόσιου χρέους της χώρας, για τον περιορισμό του οποίου ελήφθησαν. Επισημάναμε ήδη ότι ως συντελεστές αύξησής του το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και το δημόσιο έλλειμμα μειώθηκαν. Αλλά το δημόσιο χρέος δεν έπεσε. Απεναντίας, από 261.396 εκατ. ευρώ ή 110,3% του ΑΕΠ το 2008 εκτοξεύτηκε στα 334.573 εκατ. ευρώ ή 181,1% του ΑΕΠ το 2018! Στο μεταξύ, το ΑΕΠ από 241.990 εκατ. ευρώ το 2008 σμικρύνθηκε στα 176.488 εκατ. ευρώ το 2016, για ν’ ανέβει στα 184.714 εκατ. ευρώ το 2018. Δηλαδή, εντέλει μειώθηκε κατά 23,66%, πράγμα πρωτοφανές μεταπολεμικά σε διεθνή κλίμακα.

Την πτώση του ΑΕΠ διαμόρφωσαν οι συνιστώσες της εγχώριας ζήτησης, δηλαδή η ιδιωτική κατανάλωση (164.890 εκατ. ευρώ το 2008, 117.181 εκατ. το 2016, 120.573 εκατ. πέρυσι), η δημόσια κατανάλωση (56.237 εκατ. ευρώ το 2008 έναντι 40.404 εκατ. πέρυσι) και οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (57.627 εκατ. ευρώ το 2008 έναντι 20.454 εκατ. πέρυσι). Το ίδιο συνέβη με την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία: Από 213.819 εκατ. ευρώ το 2008 έπεσε στα 160.789 εκατ. ευρώ το 2018. Επίσης, η ανεργία αυξήθηκε καταστροφικά: Από 8,4% το 2008 έφτασε στο 27,4% το 2013 και παρά την αποκλιμάκωσή της το 2018 ήταν 18,5%, ενώ η αδυναμία των νοικοκυριών και πολλών κυρίως μικρών επιχειρήσεων να αντιμετωπίσουν την εσωτερική υποτίμηση των χρόνων της κρίσης, οδήγησε στην εκτίναξη των μη εξυπηρετούμενων δανείων: Από 5,7% επί του συνόλου των δανείων το 2008 έφτασαν το 45,4% το 2018. Πάντως, τα «πακέτα» μέτρων δεν φαίνεται να επηρέασαν τις δέκα μεγαλύτερες μη χρηματοοικονομικές εταιρείες, οι οποίες παρουσίασαν σταθερότητα εσόδων. Στο μέσο όρο των επιχειρήσεων η κερδοφορία αρχικά κατέρρευσε, αλλά ανέκαμψε σχετικά γρήγορα εξαιτίας των περικοπών κόστους, οπότε το μέσο περιθώριο EBIDTA επέστρεψε στα επίπεδα του 2008. Συνολικά η εταιρική οικονομία στη διάρκεια της υφεσιακής δεκαετίας αντιμετώπισε τη μείωση της ζήτησης, τις δύσκολες εμπορικές συνθήκες και το υψηλότερο κόστος κεφαλαίου με μειώσεις του κόστους, περιστολή των επενδύσεων, αλλαγές στη χρηματοδότηση και εξαγωγικές αναζητήσεις.

Σε γενικές γραμμές η κρίση της ελληνικής οικονομίας μπορεί να κλόνισε τα έτσι ή αλλιώς προβληματικά θεμέλιά της, όχι όμως τον κυρίαρχο τρόπο σκέψης. Οι βασικές υποθέσεις, πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης, δεν επιβεβαιώθηκαν. Οι επιμέρους θετικές αποδόσεις των «δίδυμων» ελλειμμάτων δε μείωσαν το χρέος, είχαν τεράστιο κοινωνικό κόστος και σοβαρές υφεσιακές επιπτώσεις. Κατά συνέπεια, όταν οι πραγματικές ανάγκες της πλειονότητας των ανθρώπων δεν ικανοποιούνται, τότε απαιτείται η επαναθεμελίωση της οικονομικής σκέψης με δυνατότητα περισσότερων επιλογών.

σελφ σερβις (T. 500)
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Αγορά

Τεχνολογία

Τρόφιμα/Ποτά

Ενέργεια/Περιβάλλον

Μεταφορές/Logistics

Εκπαίδευση

Υγεία/Ομορφιά

Ευρωπαϊκή Ένωση

©2020 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778

ATCOM PRODUCTION