σελφ σερβις - Σούπερ Μάρκετ & FMCG: Η συμβολή του κλάδου στην εθνική οικονομία την τελευταία 5ετία

Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου 2017

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Λιανεμπόριο

Σούπερ Μάρκετ & FMCG: Η συμβολή του κλάδου στην εθνική οικονομία την τελευταία 5ετία

11 Ιουλίου 2017 | 09:31 Γράφουν οι Γεώργιος  Δουκίδης, Λευτέρης  Κιοσές Topics: Έρευνα

Γεώργιος Δουκίδης & Λευτέρης Κιοσές

O κλάδος του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων συνεισφέρει σημαντικά στην ανάπτυξη της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της χώρας, με την παραγωγή πλούτου, θέσεων εργασίας και καινοτόμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Τις εξελίξεις και τις νέες τάσεις σε διάφορους τομείς που αφορούν στις εξελίξεις στον κλάδο κατά την τελευταία δεκαετία καταγράφουν οι έρευνες και αναλύσεις του ΙΕΛΚΑ, που παρουσιάζονται στο πλαίσιο του επετειακού αφιερώματος στα 45 χρόνια του σελφ σέρβις.

Oι τρεις βασικοί στόχοι της λειτουργίας του ΙΕΛΚΑ, από την ίδρυσή του πριν από επτά σχεδόν χρόνια έως σήμερα, είναι:

  • Η εκπόνηση επιστημονικών μελετών για τα τρέχοντα και αναδυόμενα θέματα του λιανεμπορίου τροφίμων
  • Η παροχή αντικειμενικής πληροφόρησης για τα κύρια μεγέθη, τάσεις και ζητήματα του λιανεμπορίου τροφίμων
  • Η προαγωγή του λιανεμπορίου και εν γένει η επιστημονική απασχόληση με τα μείζονα προβλήματα και προκλήσεις που ανακύπτουν, καθώς και η ανάπτυξη προτάσεων για λύση των προβλημάτων του κλάδου

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το ΙΕΛΚΑ, κατά την τελευταία 5ετία που εξετάζει το παρόν αφιέρωμα του περιοδικού σελφ σέρβις, εκπόνησε πλήθος μελετών και ερευνών για ένα μεγάλο εύρος θεμάτων. Το αποτέλεσμα ήταν όλοι τα εμπλεκόμενα μέρη -λιανεμπόριο, προμηθευτές FMCG, πολιτεία, επιστημονική κοινότητα, ΜΜΕ, καταναλωτές-, να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική, έγκυρη και άμεση πληροφόρηση για τα βασικά μεγέθη και τις προκλήσεις του κλάδου, μέσω των μελετών που εκπονούνται. Μερικές από τις σημαντικότερες είναι η κλαδική μελέτη για τα βασικά μεγέθη του λιανεμπορίου τροφίμων και του κλάδου των ταχυκίνητων καταναλωτικών αγαθών (FMCG), οι επαναλαμβανόμενες έρευνες καταναλωτών, αλλά και οι μελέτες για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου. Η ανασκόπησή τους δείχνει τις βαθιές αλλαγές από τις οποίες διέρχεται ο κλάδος τα τελευταία χρόνια και τις έντονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Η μελέτη με θέμα «H συμβολή του κλάδου των ταχυκινούμενων καταναλωτικών αγαθών (FMCGs) στην Εθνική Οικονομία», έχει ως στόχο την καταγραφή της συνεισφοράς του κλάδου του λιανεμπορίου τροφίμων, αλλά και του συνολικού υπερ-κλάδου τροφίμων στην εθνική οικονομία, την ανάλυση των βασικών μεγεθών και τάσεων του σήμερα και τις προοπτικές ανάπτυξης.

Πρόκειται για έναν σημαντικό κλάδο με μεγάλη σημασία για την εθνική οικονομία. Η αλυσίδα αξίας αυτών των προϊόντων αποτελείται από την Παραγωγή-Μεταποίηση, το Χονδρεμπόριο και το Λιανεμπόριο. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του υπερ-κλάδου (καθώς η ΕΛΣΤΑΤ δεν έχει δημοσιεύσει σχετικά στοιχεία από το 2011) δείχνουν ότι οι συνολικές πωλήσεις ξεπερνούν τα 50 δισ. ευρώ, που οδηγούν και σε σημαντικά έσοδα για τα δημόσια ταμεία. Σημαντικό μέρος αυτών των πωλήσεων γίνεται προς το εξωτερικό, αποδεικνύοντας την ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια των επιχειρήσεων.

Συγκεκριμένα για το λιανεμπόριο τροφίμων, η εκτίμηση είναι ότι οι πωλήσεις του ανέρχονται σε περίπου 19 δισ. ευρώ, μειωμένες τα τελευταία χρόνια, αλλά σαφώς με μικρότερη μείωση από άλλους εμπορικούς κλάδους, γεγονός που φέρνει τον κλάδο σε θέση ηγέτη στο εμπόριο από το 2011. Πράγματι, το 2011 είναι η πρώτη χρονιά που το λιανεμπόριο τροφίμων ξεπέρασε σε πωλήσεις το λοιπό λιανεμπόριο. Ενώ υπολειπόταν κατά περίπου 15% το 2008, από το 2014 το ξεπερνάει κατά 10%. Αντίστοιχη ήταν και η συγκριτική εξέλιξη στις πωλήσεις των σούπερ μάρκετ συγκριτικά με τα υπόλοιπα σημεία πώλησης. Παρά τη σχετική παράλληλη πορεία των 2 καναλιών (σούπερ μάρκετ και μη σούπερ μάρκετ) το 2008 τα σούπερ μάρκετ υπολείπονταν κατά 8% των υπόλοιπων καναλιών, πραγματοποιώντας πωλήσεις σαφώς κάτω του 50% στο σύνολο των πωλήσεων των ταχυκίνητων προϊόντων. Το 2014 η εικόνα έχει αλλάξει άρδην, με τα σούπερ μάρκετ να έχουν 25% περισσότερες πωλήσεις από τα άλλα κανάλια πώλησης τροφίμων. Βέβαια, ο κλάδος εξακολουθεί να υπολείπεται κατά πολύ του Μ.Ο. της Ευρώπης, όπου τα σούπερ μάρκετ αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% των συνολικών πωλήσεων.

Oι τρεις βασικοί στόχοι της λειτουργίας του ΙΕΛΚΑ, από την ίδρυσή του πριν από επτά σχεδόν χρόνια έως σήμερα, είναι:

  • Η εκπόνηση επιστημονικών μελετών για τα τρέχοντα και αναδυόμενα θέματα του λιανεμπορίου τροφίμων
  • Η παροχή αντικειμενικής πληροφόρησης για τα κύρια μεγέθη, τάσεις και ζητήματα του λιανεμπορίου τροφίμων
  • Η προαγωγή του λιανεμπορίου και εν γένει η επιστημονική απασχόληση με τα μείζονα προβλήματα και προκλήσεις που ανακύπτουν, καθώς και η ανάπτυξη προτάσεων για λύση των προβλημάτων του κλάδου

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το ΙΕΛΚΑ, κατά την τελευταία 5ετία που εξετάζει το παρόν αφιέρωμα του περιοδικού σελφ σέρβις, εκπόνησε πλήθος μελετών και ερευνών για ένα μεγάλο εύρος θεμάτων. Το αποτέλεσμα ήταν όλοι τα εμπλεκόμενα μέρη -λιανεμπόριο, προμηθευτές FMCG, πολιτεία, επιστημονική κοινότητα, ΜΜΕ, καταναλωτές-, να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική, έγκυρη και άμεση πληροφόρηση για τα βασικά μεγέθη και τις προκλήσεις του κλάδου, μέσω των μελετών που εκπονούνται. Μερικές από τις σημαντικότερες είναι η κλαδική μελέτη για τα βασικά μεγέθη του λιανεμπορίου τροφίμων και του κλάδου των ταχυκίνητων καταναλωτικών αγαθών (FMCG), οι επαναλαμβανόμενες έρευνες καταναλωτών, αλλά και οι μελέτες για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου. Η ανασκόπησή τους δείχνει τις βαθιές αλλαγές από τις οποίες διέρχεται ο κλάδος τα τελευταία χρόνια και τις έντονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Η μελέτη με θέμα «H συμβολή του κλάδου των ταχυκινούμενων καταναλωτικών αγαθών (FMCGs) στην Εθνική Οικονομία», έχει ως στόχο την καταγραφή της συνεισφοράς του κλάδου του λιανεμπορίου τροφίμων, αλλά και του συνολικού υπερ-κλάδου τροφίμων στην εθνική οικονομία, την ανάλυση των βασικών μεγεθών και τάσεων του σήμερα και τις προοπτικές ανάπτυξης.

Πρόκειται για έναν σημαντικό κλάδο με μεγάλη σημασία για την εθνική οικονομία. Η αλυσίδα αξίας αυτών των προϊόντων αποτελείται από την Παραγωγή-Μεταποίηση, το Χονδρεμπόριο και το Λιανεμπόριο. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του υπερ-κλάδου (καθώς η ΕΛΣΤΑΤ δεν έχει δημοσιεύσει σχετικά στοιχεία από το 2011) δείχνουν ότι οι συνολικές πωλήσεις ξεπερνούν τα 50 δισ. ευρώ, που οδηγούν και σε σημαντικά έσοδα για τα δημόσια ταμεία. Σημαντικό μέρος αυτών των πωλήσεων γίνεται προς το εξωτερικό, αποδεικνύοντας την ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια των επιχειρήσεων.

Συγκεκριμένα για το λιανεμπόριο τροφίμων, η εκτίμηση είναι ότι οι πωλήσεις του ανέρχονται σε περίπου 19 δισ. ευρώ, μειωμένες τα τελευταία χρόνια, αλλά σαφώς με μικρότερη μείωση από άλλους εμπορικούς κλάδους, γεγονός που φέρνει τον κλάδο σε θέση ηγέτη στο εμπόριο από το 2011. Πράγματι, το 2011 είναι η πρώτη χρονιά που το λιανεμπόριο τροφίμων ξεπέρασε σε πωλήσεις το λοιπό λιανεμπόριο. Ενώ υπολειπόταν κατά περίπου 15% το 2008, από το 2014 το ξεπερνάει κατά 10%. Αντίστοιχη ήταν και η συγκριτική εξέλιξη στις πωλήσεις των σούπερ μάρκετ συγκριτικά με τα υπόλοιπα σημεία πώλησης. Παρά τη σχετική παράλληλη πορεία των 2 καναλιών (σούπερ μάρκετ και μη σούπερ μάρκετ) το 2008 τα σούπερ μάρκετ υπολείπονταν κατά 8% των υπόλοιπων καναλιών, πραγματοποιώντας πωλήσεις σαφώς κάτω του 50% στο σύνολο των πωλήσεων των ταχυκίνητων προϊόντων. Το 2014 η εικόνα έχει αλλάξει άρδην, με τα σούπερ μάρκετ να έχουν 25% περισσότερες πωλήσεις από τα άλλα κανάλια πώλησης τροφίμων. Βέβαια, ο κλάδος εξακολουθεί να υπολείπεται κατά πολύ του Μ.Ο. της Ευρώπης, όπου τα σούπερ μάρκετ αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% των συνολικών πωλήσεων.


Καταλύτης απασχόλησης
Ο κλάδος αποτελεί σημαντικό καταλύτη απασχόλησης για την Ελλάδα. Το λιανεμπόριο τροφίμων απασχολεί άμεσα 200 χιλ. εργαζόμενους, ενώ συνολικά ο υπερ-κλάδος των FMCG πάνω από 345 χιλ. άμεσα εργαζομένους και 200 χιλ. έμμεσα απασχολούμενους, λόγω των δραστηριοτήτων υποστήριξης του κλάδου.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το λιανεμπόριο τροφίμων εν μέσω της έντονης οικονομικής ύφεσης αποτελεί έναν από τους ελάχιστους κλάδους της οικονομίας που διατήρησε και αυξάνει την απασχόληση στην Ελλάδα. Πέρα από τους εργαζόμενους στα καταστήματα, στο κλάδο απασχολούνται εξειδικευμένα στελέχη (με σημαντική τεχνογνωσία) σε καίριες λειτουργίες όπως logistics, πληροφορική, διαχείριση δικτύου, μάρκετινγκ, ηλεκτρονικό εμπόριο κλπ.

Συγκεκριμένα, από την έρευνα προκύπτει ότι την 6ετία 2010-2016 το λιανεμπόριο τροφίμων παρουσιάζει αύξηση της απασχόλησης κατά 7,4%, σε αντίθεση με το σύνολο του λιανικού εμπορίου, το οποίο παρουσιάζει μείωση κατά -3,8% και συνολικά με την ελληνική οικονομία, η οποία παρουσιάζει μείωση κατά -13,5%. Πρακτικά το λιανεμπόριο τροφίμων το 2016 απασχολούσε 13,7 χιλ. περισσότερους εργαζόμενους σε σχέση με το 2010, πλησιάζοντας τις 200 χιλ. άμεσα απασχολούμενων. Εξαιτίας της αύξησης της απασχόλησης που παρουσιάζει την τελευταία 6ετία το λιανεμπόριο τροφίμων και της ταυτόχρονης μείωσης στους άλλους εμπορικούς κλάδους, πλέον η απασχόληση στο λιανεμπόριο τροφίμων αντιπροσωπεύει σχεδόν το 30% συνολικά του λιανικού και χονδρικού εμπορίου, έχοντας μάλιστα σημαντικά μεγαλύτερες πωλήσεις από το λοιπό λιανεμπόριο. Παράλληλα, ενώ η άμεση απασχόληση στο λιανεμπόριο τροφίμων το 2010 αντιπροσώπευε το 4,37% της ελληνικής αγοράς εργασίας, το 2015 αντιπροσωπεύει το 4,88%, ξεπερνώντας κλάδους όπως είναι οι κατασκευές, οι τράπεζες, οι μεταφορές και η υγεία.

9,24% η συμβολή στο ΑΕΠ το 2014
Όσον αφορά στη συνεισφορά του κλάδου στην εθνική οικονομία, το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα του κλάδου των FMCG εκτιμάται ως ιδιαίτερα σημαντικό και τοποθετεί τον κλάδο πολύ ψηλά ως προς την σημασία του για την ελληνική οικονομία (ΑΕΠ). Συγκεκριμένα: Όσον αφορά την Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία, που αντιπροσωπεύει την αξία που παράγεται για τον σχηματισμό του ΑΕΠ (Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος), αυτή υπολογίζεται σε 15,97 δισ. ευρώ, συμβάλλοντας κατά 8,76% στο ΑΕΠ. Οι υπολογισμοί του ΙΕΛΚΑ για το 2014 ανεβάζουν τη συμβολή στο ΑΕΠ στο 9,24% με 14,5 δισ. ευρώ Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας. Την τελευταία 5ετία, λόγω της ύφεσης και της μεγαλύτερης συγκριτικά συρρίκνωσης άλλων κλάδων της οικονομίας, η ποσοστιαία συμβολή του κλάδου στο ΑΕΠ έχει αυξηθεί σημαντικά.

Θεσμικές αλλαγές
Τα τελευταία χρόνια, ο κλάδος του λιανεμπορίου τροφίμων λειτουργεί σε ένα περιβάλλον συνεχών θεσμικών αλλαγών, κάποιων θετικών και κάποιων αρνητικών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα των εξελίξεων αποτελούν:

  • Οι αλλαγές στους συντελεστές ΦΠΑ: Οι αυξήσεις των συντελεστών ΦΠΑ από 9% σε 13% και από 19% σε 23% (από τον Ιούνιο 2016 στο 24%), καθώς και η μετάβαση προϊόντων από τον χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ στον υψηλό, δεν έχουν οδηγήσει σε αντίστοιχη αύξηση του αναλογούντος ΦΠΑ, κάτι που οφείλεται στην ύφεση των πωλήσεων την εξεταζόμενη περίοδο. Συγκεκριμένα, από το 2008 έως το 2017 ο μέσος συντελεστής ΦΠΑ στα τρόφιμα και τα είδη παντοπωλείου σχεδόν διπλασιάστηκε και αυξήθηκε από 10,8% σε 18,9%, δηλαδή κατά 75%, αλλά ο αναλογών ΦΠΑ αυξήθηκε μόνο κατά 30%, από 2,7 δισ. ευρώ σε 3,5 δισ. ευρώ, κάτι που οφείλεται στη μείωση των πωλήσεων σε αυτά τα είδη κατά 27%.
  • Οι αλλαγές στην υγειονομική διάταξη και εν γένει στο καθεστώς αδειοδότησης: Σε μεγάλο βαθμό έχουν πραγματοποιηθεί θετικά βήματα στην απλοποίηση της νομοθεσίας και στην κατεύθυνση της υιοθέτησης προτύπων που λειτουργούν σε προηγμένες αγορές της δυτικής Ευρώπης, αλλά μένουν ακόμα σημαντικά βήματα προσαρμογής.
  • Η απελευθέρωση πώλησης κατηγοριών προϊόντων ήταν ίσως η πιο σημαντική εξέλιξη. Αγορές όπως αυτές του βρεφικού γάλακτος, του τύπου, του καπνού, των βιταμινών και των συμπληρωμάτων διατροφής σε σημαντικό βαθμό απελευθερώθηκαν. Τα οφέλη όμως από τις αλλαγές αυτές δεν κεφαλαιοποιηθήκαν ακόμα από την αγορά, καθώς συνδυάστηκαν με ένα υφεσιακό περιβάλλον, με μείωση πωλήσεων και επενδύσεων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό και τη λειτουργία του κλάδου παίζει η ανταπόκριση στις ανάγκες του καταναλωτή. Μερικές ενδεικτικές ενέργειες που υλοποίησε ο κλάδος είναι η ουσιαστική μείωση τιμών την τελευταία 5ετία, η απορρόφηση των αυξήσεων του ΦΠΑ και σημαντική προσφερόμενη προς τον καταναλωτή εξοικονόμηση μέσω προσφορών, η οποία είναι κατά μέσο όρο 160 ευρώ ανά οικογένεια ετησίως. Ο καταναλωτής έχει πρόσβαση σε ένα μεγάλο εύρος τιμών, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, καθώς και τον επαναπροσδιορισμό της θέσης των επωνύμων προϊόντων και των καναλιών διανομής τους, στοιχεία που αντικατοπτρίζουν το υψηλό επίπεδο ανταγωνισμού στον κλάδο.


Το καλάθι του σούπερ μάρκετ
Χαρακτηριστικά είναι τα ευρήματα της επαναλαμβανόμενης τετραμηνιαίας οργανωμένης έρευνας σύγκρισης τιμών σε τυπικό καλάθι προϊόντων του σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα, την Αγγλία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, η οποία δείχνει ότι και οι τέσσερις χώρες έχουν σημαντικά ακριβότερο μέσο καλάθι από την Ελλάδα: 18% η Ισπανία, 41% η Γαλλία, 27% η Αγγλία, 9% η Πορτογαλία. Η εικόνα των αποτελεσμάτων αλλάζει σημαντικά όταν αφαιρέσουμε τον αναλογούντα ΦΠΑ ανά χώρα, ώστε να αντιληφθούμε τις πραγματικές τιμές των προϊόντων. Η σύγκριση των καλαθιών σε αυτή την περίπτωση δείχνει ότι οι τέσσερις χώρες έχουν ακόμα πιο ακριβό μέσο καλάθι από την Ελλάδα: η Ισπανία κατά 30%, η Γαλλία κατά 55%, η Αγγλία κατά 43% και η Πορτογαλία κατά 15%. Αυτό είναι αποτέλεσμα της πολύ μεγάλης διαφοράς που έχει ο χαμηλός ΦΠΑ ανά χώρα (στην Ελλάδα ο ΦΠΑ από τον Ιούνιο του 2016 είναι 13% και 24% για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων, σημαντικά υψηλότερος από ότι στην Αγγλία (0% και 5%), τη Γαλλία (10% και 5,5%), την Ισπανία (10% και 4%) και την Πορτογαλία (13% και 6%), αλλά και τις περισσότερες χώρες της ΕΕ.

Πώς άλλαξε ο καταναλωτής
Ο ίδιος ο καταναλωτής, όπως καταγράφεται στις έρευνες του ΙΕΛΚΑ, την τελευταία 5ετία έχει αλλάξει σημαντικά σε δύο βασικές κατευθύνσεις:

  • Σε σχέση με το διατροφικό προφίλ του, όπου, όπως καταγράφεται από τις έρευνες του ΙΕΛΚΑ, σημειώνεται στροφή προς τη μαγειρική στο σπίτι, τις υπερ-τροφές και την ενίσχυση των δεσμών με την οικογενειακή παράδοση, ενώ το αυξανόμενο άγχος επιδρά στις διατροφικές του συνήθειες.
  • Σε σχέση με τις αγοραστικές συνήθειες, όπου η κυρίαρχη τάση τα τελευταία χρόνια είναι η πολυκαναλική συμπεριφορά με πολλές και συχνές επισκέψεις σε διαφορετικά σημεία πώλησης. Παράλληλα, καταγράφεται μία παγιωμένη υιοθέτηση έξυπνων λύσεων εξοικονόμησης χρημάτων, όπως η αναζήτηση προσφορών, η προσοχή στις τιμές, η εναλλαγή διαφορετικών προϊόντων, η χρήση λίστας κλπ.

Οι «πολυκαναλικοί» καταναλωτές τείνουν να είναι πιο δραστήριοι ως αγοραστές συγκριτικά με τις υπόλοιπες ομάδες, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι και οι υπόλοιποι καταναλωτές δεν εξελίχθηκαν σε ό,τι αφορά τις συνήθειές τους τα τελευταία χρόνια. Τα αποτελέσματα των ερευνών του ΙΕΛΚΑ δείχνουν ότι το σύνολο του κοινού διέρχεται από μία εξελικτική διαδικασία από την οποία προκύπτουν νέες αγοραστικές συμπεριφορές. Στα πρώτα χρόνια της κρίσης, και συγκεκριμένα το 2011-2012, ο καταναλωτής προκειμένου να εξοικονομήσει χρήματα, ξεκίνησε από τη μείωση αγορών, μείωσε δηλαδή συνολικά τα προϊόντα που αγόραζε και γενικά τα χρήματα που ξόδευε. Σε μικρότερο βαθμό έκανε έξυπνη εξοικονόμηση (πχ μέσω επιλογής προσφορών) και μείωση σπατάλης (πχ η μείωση του προμαγειρεμένου φαγητού, του delivery, η χρήση λίστας κλπ). Αυτή η τάση συνεχίστηκε και το 2013, με ενίσχυση όμως της έξυπνης εξοικονόμησης. Από το 2014 και μετά όμως ο καταναλωτής έφθασε σε ένα σημείο, όπου η περαιτέρω μείωση των αγορών ως μείωση σπατάλης δεν ήταν εφικτό να ενισχυθεί και «εκπαιδευμένος» από τα προηγούμενα χρόνια σταμάτησε τη μείωση αγορών και ενίσχυσε την έξυπνη εξοικονόμηση, αλλά πολύ περισσότερο τη μείωση σπατάλης.

Σε κάθε περίπτωση, ο κλάδος του λιανεμπορίου τροφίμων έχει σημαντική συνεισφορά στην κοινωνική και οικονομική ζωή της Ελλάδας, δεδομένου ότι παράγει εθνικό πλούτο, δημιουργεί θέσεις εργασίας σε πανελλήνια βάση και υποκινεί νέες καινοτόμες επιχειρηματικές δραστηριότητες και έξυπνες επενδύσεις. Ως τμήμα του ευρύτερου οικοσυστήματος του κλάδου τροφίμων (με τις πολλαπλασιαστικές του επιδράσεις) αναδεικνύεται σε έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της εθνικής οικονομίας, με ουσιαστική συμβολή στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, αλλά και συνεισφορά στους σημαντικούς μακροοικονομικούς δείκτες. Σίγουρα είναι ένας βασικός πυλώνας της μελλοντικής υγιούς ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας, όπως επιβεβαιώνεται και από τις πρόσφατες επιτυχημένες εξαγορές και συγχωνεύσεις επιχειρήσεων.

σελφ σερβις (T. 473)
« 1 2 3 »
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Αγορά

Τεχνολογία

Τρόφιμα/Ποτά

Ενέργεια/Περιβάλλον

Μεταφορές/Logistics

Εκπαίδευση

Υγεία/Ομορφιά

Ευρωπαϊκή Ένωση

©2017 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778

ATCOM PRODUCTION